Σε μια εποχή που παγκοσμίως καταγράφεται σημαντική μείωση της χρήσης καπνού, θα περίμενε κανείς ότι το φαινόμενο του συγκεκριμένου εθισμού θα σταματούσε σιγά-σιγά να υπάρχει. Σε αυτά τα θετικά στοιχεία παρεμβαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, αναδεικνύοντας πως στην πράξη η νέα γενιά δεν έχει “κόψει” το τσιγάρο, αλλά το έχει αντικαταστήσει με την ηλεκτρονική του μορφή.
Η συνήθεια του “ατμίσματος” ή vaping είχε προωθηθεί ως μία πιο “υγιεινή” εναλλακτική του καπνού, όμως γρήγορα πλέον επιβεβαιώνεται πως είναι τόσο εθιστικό όσο βλαβερό είναι το κάπνισμα.
Ο Οργανισμός κρούει “κόκκινο συναγερμό” καθώς τα vapes πλήττουν τον ανήλικο πληθυσμό, με τα στην εφηβεία κορίτσια της Ευρώπης να πρωταγωνιστούν στη συζήτηση, εμφανίζοντας το μεγαλύτερο ποσοστό χρήσης καπνικών προϊόντων σε όλο τον κόσμο.
Τα τελευταία στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν αποτυπώνουν μια ανησυχητική πραγματικότητα: από τη μία πλευρά, εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει το κάπνισμα ή δεν το ξεκινούν ποτέ, γεγονός που αποδίδεται στις πολιτικές δημόσιας υγείας και στις εκστρατείες ενημέρωσης. Από την άλλη, καταγράφονται σαφείς ενδείξεις οπισθοδρόμησης: σε τουλάχιστον 12 χώρες, η χρήση καπνού αυξάνεται εκ νέου, ανατρέποντας τα αισιόδοξα αποτελέσματα που καταγράφονταν τα προηγούμενα χρόνια.
Καθώς ο αριθμός των καπνιστών έχει πέσει από 1,38 δισ. το 2000 σε 1,2 δισ. το 2025, πολλοί από αυτούς τους καπνιστές έχουν απλά αντικαταστήσει τον καπνό με το ηλεκτρονικό τσιγάρο, καθώς 1 στους 7 ενηλίκους στην Ευρώπη κάνει χρήση καπνικών προϊόντων, ενώ 1 στους 5 παραμένει εθισμένος.
Στην πραγματικότητα, όμως, αυτή η τάση υποδηλώνει μία ευρύτερη στρατηγική, η οποία ουσιαστικά στοχεύει στη διατήρηση και την επέκταση της εξάρτησης από τη νικοτίνη, από επικίνδυνα μικρές ηλικίες.
Στο βήμα της συζήτησης έρχεται ο διευθυντής της Πνευμονολογικής Κλινικής του ΠΑΓΝΗ και καθηγητής Πνευμονολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, κ. Νίκος Τζανάκης, ο οποίος έδωσε στη “Νέα Κρήτη” και το neakriti.gr μία πραγματική “ακτινογραφία” του φαινομένου του ατμισμού, επισημαίνοντας χαρακτηριστικά πως μέσα από αυτήν την κατάσταση «παράγουμε τους εθισμένους καπνιστές του μέλλοντος».
Η βιομηχανία της νικοτίνης με άλλο πρόσωπο
Ο κ. Τζανάκης συνέχισε σχολιάζοντας πως «σύμφωνα με πρόσφατες μετρήσεις, τουλάχιστον το 30% των εφήβων έχουν δοκιμάσει να ατμίσουν τουλάχιστον μία φορά, ενώ περίπου 15-20% είναι ενεργοί ατμιστές. Οι δείκτες είναι πράγματι αποκαρδιωτικοί, γιατί είναι υψηλότεροι από των ενηλίκων. Εδώ έχουμε μία περίπλοκη συνάρτηση από παράγοντες, η οποία αποτελεί ήδη μεγάλο κίνδυνο για την υγεία του νέου πληθυσμού της χώρας και του κόσμου, καθώς “υπό κατασκευή” βρίσκονται αυτή τη στιγμή οι καπνιστές του μέλλοντος».
Σύμφωνα με τα λόγια του καθηγητή, αυτή η ανησυχητική τάση έχει αρχίσει από την ίδια τη βιομηχανία της νικοτίνης, η οποία έχει μεταλλαχθεί για να συμπλεύσει με τη “μόδα” της εποχής ή, όπως χαρακτηριστικά είπε, με τις “απαιτήσεις” για να δημιουργήσει τη μελλοντική της πελατεία.
«Είναι απλό: οι νέοι πείθονται από ένα ελκυστικό προϊόν, το οποίο χρησιμοποιεί νέες γεύσεις, αρώματα και χρώματα για να μπορεί να αρέσει σε όλους. Πίσω όμως από αυτή τη “μάσκα” δε βρίσκεται τίποτα λιγότερο από έναν καινούργιο, ακόμη πιο ελκυστικό δίαυλο για τον εθισμό στη νικοτίνη», τόνισε.
Ν. Τζανάκης: «Η χρήση ξεκινά ακόμη και από το δημοτικό»
Σύμφωνα με τον καθηγητή Πνευμονολογίας, υπάρχουν “κρούσματα” αυτής της μεγάλης κλίμακας φήμης των προϊόντων vaping ήδη από τις ηλικίες πριν την εφηβεία.
«Στη χώρα μας έχουμε ατμιστές που ξεκινούν τη χρήση από το δημοτικό. Δεν είναι καθόλου λοιπόν παράξενο να τους γίνεται συνήθεια μόλις φτάσουν στο γυμνάσιο», σημείωσε. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τα δεδομένα του ΠΟΥ, καθώς οι διεθνείς φορείς επισημαίνουν ότι η τάση στις μικρότερες ηλικίες είναι ήδη ανησυχητική, με σημαντικό ποσοστό παιδιών 13-15 ετών να έχει ήδη έρθει σε επαφή με προϊόντα νικοτίνης. Συγκεκριμένα, γράφουν στην ανακοίνωσή τους ότι «σε παγκόσμιο επίπεδο, δεκάδες εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών είτε καπνίζουν, είτε χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα».
Όπως σχολιάζει ο κ. Τζανάκης, «η επίδραση της νικοτίνης δεν είναι απλή υπόθεση όταν έχουμε να κάνουμε με παιδιά. Ο εγκέφαλος του κάθε παιδιού, που σε αυτές τις ηλικίες ακόμη εξελίσσεται, μπορεί να υποστεί τρομερή βλάβη με τη χρήση των ηλεκτρονικών τσιγάρων. Πρέπει να ξεκαθαριστεί πλέον ότι ολωσδιόλου είναι πιο υγιεινά τα καπνικά προϊόντα αυτού του είδους. Περιφέρεται η πεποίθηση ότι επειδή δεν “καίγεται” η ουσία, είναι λιγότερο τοξική για την υγεία, όμως η νικοτίνη σε όποια της μορφή, είτε κάποιος καπνίζει είτε ατμίζει, είναι επιβλαβής και εθιστική».
Προχώρησε μάλιστα, υπογραμμίζοντας κάποιες από τις βασικότερες επιπτώσεις που μπορούν να εμφανιστούν στους εφήβους που ατμίζουν: «Πρώτη και κυρίως πιο άμεση επίπτωση είναι ο εθισμός. Σε τέτοιες ηλικίες, όταν γίνεται χρήση νικοτίνης, ο εφηβικός εγκέφαλος γρήγορα αποζητεί όλο και μεγαλύτερες ποσότητες της εξαρτησιογόνου ουσίας».
Η συχνή χρήση vape είναι ικανή να φέρει χρόνιο βήχα και συριγμό, καθώς και σειρά άλλων μεταβολών στην ψυχική υγεία, όπως το άγχος και η κατάθλιψη. Ο κ. Τζανάκης μάλιστα κάνει λόγο για πάγιο πρόβλημα στους πνεύμονες, που εμφανίζεται μεσοπρόθεσμα.
«Με το άτμισμα βλάπτονται μόνιμα οι πνεύμονες και ειδικότερα το απόθεμά τους. Μπορεί να συρρικνωθεί κατά 20 με 30% η εφεδρεία των πνευμόνων του νέου παιδιού πριν καν φτάσει τα 25 του χρόνια. Μετά από τα 25 αυτή θα αρχίσει εκ φύσεως να μειώνεται ακόμη περισσότερο λόγω της φυσικής γήρανσης, οπότε αυτά τα άτομα θα φτάσουν στη “μέση ηλικία” με σαφώς πληγμένους πνεύμονες», τόνισε.
Δεν υπολογίζουν την υγεία τους - Έφηβοι ατμίζουν ακόμη και με άσθμα
Σε σπάνιες περιπτώσεις βέβαια, η αντίδραση του οργανισμού μπορεί να είναι και άμεση, με την εμφάνιση φλεγμονής στους πνεύμονες.
Το σύνδρομο EVALI (Electronic Vaping-Associated Lung Injury) είναι με απλά Ελληνικά, όπως το περιέγραψε ο κ. Τζανάκης, «μια σοβαρή, οξεία πνευμονική βλάβη που σχετίζεται με τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων (ατμιστών). Χαρακτηρίζεται από δύσπνοια, βήχα, πόνο στο στήθος και πυρετό, κυρίως λόγω εισπνοής επιβλαβών ουσιών, με κύριο ύποπτο την οξική βιταμίνη Ε», ενώ ο μόνος τρόπος να “προληφθεί” είναι η αποχή από τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα υπόλοιπα προϊόντα ατμισμού.
Στη λίστα με τα “μεγάλα” προβλήματα της χρήσης τέτοιων προϊόντων ο κ. Τζανάκης πρόσθεσε το γεγονός ότι ούτε μία σοβαρή ασθένεια του αναπνευστικού δε φαίνεται να αποτρέπει πολλούς εφήβους από το να χρησιμοποιούν τα vapes:
«Από προσωπικές μου παρατηρήσεις, υπάρχουν πολλά παιδιά στις ηλικίες 14-16 ετών που εμφανίζονται ξαφνικά με πολύ έντονα συμπτώματα σε κάποια αναπνευστική τους πάθηση. Τις περισσότερες φορές είναι λόγω του ατμίσματος: έχουμε καταγράψει εφήβους με άσθμα να κάνουν χρήση καπνικών προϊόντων. Και φαίνεται ξεκάθαρα γιατί, μόλις κοπεί το άτμισμα, έχουμε παρατηρήσει το παιδί να επανέρχεται στα κανονικά του επίπεδα. Τουλάχιστον ένα 10% των εφήβων που ατμίζουν ενεργά έχουν κάποιας μορφής αναπνευστική πάθηση και συνεχίζουν να κάνουν χρήση. Αυτό το γεγονός είναι δηλωτικό της κατάστασης: όπως φαίνεται, ο τρόπος με τον οποίο έχει διαμορφωθεί αυτή τη στιγμή η αγορά της νικοτίνης, έχει μετατραπεί σε μία “κερκόπορτα” για τους εθισμένους στη νικοτίνη που θα χρειαστεί η βιομηχανία για πελάτες στο μέλλον», σημείωσε χαρακτηριστικά κλείνοντας ο κ. Τζανάκης.
