Ντροπή, αγανάκτηση και έντονο προβληματισμό προκαλεί στην κοινωνία η έκθεση που συνέταξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρόληψη των βασανιστηρίων (CPT), η οποία επικεντρώνεται στον τρόπο διαβίωσης των φυλακισμένων στη χώρα μας.
Στην εν λόγω έκθεση, μάλιστα, γίνεται η ιδιαίτερη αναφορά στα σωφρονιστικά καταστήματα της Κρήτης και συγκεκριμένα σε εκείνα της Αλικαρνασσού και των Χανίων. Οι συνθήκες που επικρατούν στις φυλακές του νησιού δεν είναι οι ενδεδειγμένες για τους κρατούμενους, γεγονός που θέτει τη ζωή και την υγεία τους σε διαρκή κίνδυνο. Η παραπάνω διαπίστωση αποτελεί ακόμα ένα “χτύπημα” των ευρωπαϊκών θεσμών, από τα πολλά που έχει δεχτεί τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα για περιστατικά που σχετίζονται με την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η CPT, μέλη της οποίας επισκέφτηκαν τις φυλακές της Κρήτης τον Ιανουάριο του 2025, επισημαίνουν ότι πρέπει άμεσα να γίνουν παρεμβάσεις, ώστε να καλυφθούν οι ελλείψεις και τα προβλήματα, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αξιοπρεπής διαβίωση των φυλακισμένων.
Ειδικότερα, στις φυλακές της Αλικαρνασσού σήμερα φιλοξενούνται 334 άνθρωποι, με τους περισσότερους να είναι αλλοδαποί, ενώ η κανονική χωρητικότητα του ιδρύματος υπολογίζεται στα 210 άτομα. Ο υπερπληθυσμός που παρατηρείται στην Αλικαρνασσό έχει προκαλέσει καταστάσεις “απείρου κάλλους”, με τους κρατούμενους να στοιβάζονται μέσα στα κελιά και να στερούνται βασικά υλικά αγαθά, όπως στρώματα και κουβέρτες. Υπενθυμίζεται ότι τέτοια φαινόμενα δεν είναι πρωτόγνωρα, καθώς το 2009 στο ίδιο κτηριακό συγκρότημα φιλοξενούνταν περίπου 400 άτομα, δηλαδή ακριβώς ο διπλάσιος πληθυσμός από το επιτρεπόμενο όριο.
Επιπλέον, στην έκθεση σημειώνεται ότι στα κελιά των φυλακών Αλικαρνασσού διαμένουν κατά μέσο όρο 5 άτομα, ενώ οι αναλογίες του χώρου είναι μετά βίας 8 τετραγωνικά, εξέλιξη που οδηγεί στην οδυνηρή διαπίστωση ότι για κάθε άτομο αναλογεί περίπου μισό τετραγωνικό.
Όσον αφορά στις φυλακές Χανίων, και εκεί καταγράφονται μία σειρά από σοβαρά ζητήματα στις εγκαταστάσεις, όπως στη θέρμανση και την παροχή ζεστού νερού, ενώ επισημαίνονται και σε αυτήν την περίπτωση οι κάκιστες υλικές συνθήκες, με την επιτροπή να δίνει ως παράδειγμα την υγρασία στο κτήριο και το έλλειμμα υγειονομικών χώρων. Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι οι φυλακές Χανίων χαρακτηρίζονται υποστελεχωμένες από σωφρονιστικούς υπαλλήλους, γεγονός που ευνοεί την παραβατικότητα και τα περιστατικά βίας εντός του ιδρύματος.
Τα συμπεράσματα της έκθεσης
Αναλυτικότερα, όπως αναφέρει η έρευνα, στις ανδρικές φυλακές τα κελιά υπερβαίνουν συχνά τη χωρητικότητα: μονόκλινα 8 τ.μ. φιλοξενούν πέντε άτομα στις φυλακές Αλικαρνασσού (Ηράκλειο), ενώ σε κελί 22 τ.μ. στο Ναύπλιο στριμώχνονται 11 ευάλωτοι κρατούμενοι. Κοιτώνες στη Χαλκίδα δίνουν λιγότερο από 3 τ.μ. ανά άτομο, και στο Μαλανδρίνο 25 τ.μ. φιλοξενούν 8-10 άτομα, με ελλείψεις σε στρώματα που οδηγούν σε ύπνο στο τσιμέντο.
Στην έκθεση σημειώνεται ότι στα κελιά των φυλακών Αλικαρνασσού διαμένουν κατά μέσο όρο 5 άτομα, ενώ οι αναλογίες του χώρου είναι μετά βίας 8 τετραγωνικά
Παρατηρούνται κοριοί, κατσαρίδες, υγρασία, μούχλα και ελλείψεις σε θέρμανση ή ζεστό νερό, ιδίως στα Χανιά και στη Χαλκίδα, ενώ υγειονομικές εγκαταστάσεις είναι προβληματικές.
Ελλείψεις προσωπικού και βία
Ο αριθμός του σωφρονιστικού προσωπικού είναι ανεπαρκής παντού, επικίνδυνα χαμηλός σε Κορυδαλλό και Χανιά, επιτρέποντας βία μεταξύ κρατουμένων και κυριαρχία ομάδων. Η CPT ζητά εθνική στρατηγική πρόληψης βίας με αύξηση προσωπικού και εκπαίδευση.
Επίσης, μακροχρόνιες ελλείψεις υγειονομικής περίθαλψης είναι εμφανείς, ιδίως στα Χανιά, απαιτώντας επενδύσεις και μεταρρύθμιση βασισμένη σε ανάγκες.
Γυναικείες φυλακές και ευάλωτες ομάδες
Σύμφωνα με την έκθεση, στις γυναικείες φυλακές Ελαιώνα και Κορυδαλλού, οι συνθήκες είναι άθλιες με μεγάλους κοιτώνες, ελλείψεις προσωπικού και ανεπαρκή υγεία, ενώ θάνατοι το 2024-2025 υπογραμμίζουν έλλειψη ψυχιατρικής φροντίδας. Καταγγελίες κακομεταχείρισης από άνδρες υπαλλήλους, π.χ. εξευτελιστική τιμωρία αυτοτραυματισμού, απαιτούν μηδενική ανοχή και εκπαίδευση. Προτείνεται φυλοευαίσθητη προσέγγιση.
Κρατούμενοι με αναπηρίες, ηλικιωμένοι και τρανς γυναίκες αντιμετωπίζουν ανεκπλήρωτες ανάγκες.
Αστυνομικές εγκαταστάσεις
Η CPT κατέγραψε αξιόπιστες καταγγελίες σωματικής κακομεταχείρισης από αστυνομικούς (χαστούκια, κλοτσιές για ομολογίες), ζητώντας επαγγελματική κουλτούρα, μη καταναγκαστικές συνεντεύξεις και ηλεκτρονική καταγραφή. Συνθήκες σε τμήματα είναι ανεπαρκείς για παρατεταμένη κράτηση μεταναστών, ενώ εξετάστηκαν θάνατοι, π.χ. Σεπτέμβριος 2024 στον Άγιο Παντελεήμονα.
Απάντηση Ελλάδας
Οι ελληνικές Αρχές παρουσίασαν Σχέδιο Δράσης 2025-2030, με επενδύσεις, νέες φυλακές, προσλήψεις και νομοθετικές αλλαγές, εφαρμόζοντας πολλές συστάσεις. Η CPT βλέπει θετικό βήμα, αλλά καλεί σε άμεσες δράσεις, όπως μείωση πληθυσμού με εναλλακτικά μέτρα, συντήρηση, δραστηριότητες και πρόσβαση σε άσκηση για απομονωμένους.
Τέλος, το Συμβούλιο της Ευρώπης σημειώνει πως η Ελλάδα πρέπει να δείξει αποφασιστικότητα για ευθυγράμμιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
