Η επάρκεια αίματος δεν είναι μια σταθερή υπόθεση, αλλά μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση, ανάμεσα στην καθημερινή ανάγκη των ασθενών και την ευαισθησία των πολιτών. Στην Κρήτη, το δίκτυο των αιμοδοσιών των νοσοκομείων δίνει τη δική του μάχη για να εξασφαλίσει ότι κανένας άνθρωπος δε θα βρεθεί χωρίς το πολύτιμο αυτό δώρο ζωής, όπως μας το χαρακτηρίζουν οι επαγγελματίες Υγείας, υπενθυμίζοντας πως η αιμοδοσία αποτελεί έμπρακτη κίνηση αλληλεγγύης προς τους συνανθρώπους μας.
Για να αποκτήσουμε μία ολοκληρωμένη εικόνα για τις ανάγκες αίματος σε επίπεδο Κρήτης, προχωρήσαμε στη συλλογή δεδομένων, προκειμένου να αποτυπωθούν οι επάρκειες-οι ελλείψεις, να χαρτογραφηθούν οι περίοδοι κρίσης, αλλά και η απαίτηση η κοινωνία να συνεχίσει να στηρίζει έμπρακτα την εθελοντική αιμοδοσία.
ΠΑΓΝΗ «Οι ανάγκες μας καλύπτονται, αλλά οι αιμοδοσίες συνεχίζονται»
Η κ. Ευαγγελία Λυδάκη, διευθύντρια Αιμοδοσίας του ΠΑΓΝΗ, περιγράφει με ακρίβεια το σύνθετο σύστημα που στηρίζει καθημερινά εκατοντάδες ασθενείς στο κεντρικό νοσοκομείο του νησιού.
Η περιγραφή της δίνει σαφή εικόνα της κλίμακας και της πολυπλοκότητας, με την ίδια να σημειώνει πως «αυτό που ισχύει για το ΠΑΓΝΗ, ισχύει και για όλα τα νοσοκομεία συνήθως. Τους καλοκαιρινούς μήνες, δηλαδή από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο, είναι κάποιοι μήνες που τα αποθέματα αίματος είναι πολύ χαμηλά, από τα μέσα Ιουλίου ξεκινάει και φτάνει μέχρι τέλος Σεπτεμβρίου...».
Κάθε μήνα, στο ΠΑΓΝΗ πραγματοποιούνται περίπου 900 μεταγγίσεις αίματος και 500 μεταγγίσεις αιμοπεταλίων και πλάσματος. Η επάρκεια μιας Αιμοδοσίας, η ικανότητά της δηλαδή να ανταπεξέρχεται πλήρως στις τακτικές και στις επείγουσες ανάγκες των αρρώστων, απαιτεί πολύ μεγάλα αποθέματα σε μονάδες αίματος, καθώς η χορήγηση των παραγώγων αίματος γίνεται με βάση την ομάδα αίματος των ασθενών, αλλά και με άλλες εξατομικευμένες ανάγκες.
Οι δράσεις για κάλυψη των αναγκών συνεχίζονται με αμείωτους ρυθμούς
Η διαχείριση του αποθέματος σε αίμα της Αιμοδοσίας είναι πολύπλοκη. Από τη μία πρέπει να υπάρχει επάρκεια και από την άλλη να μη “λήγουν” τα αίματα, τα οποία μπορεί να παραμείνουν στο ψυγείο μόνο 42 ημέρες, και έτσι να καταστραφούν. Γι’ αυτό τα νοσοκομεία συνεργάζονται διαρκώς μεταξύ τους με αποστολές και εισαγωγές μονάδων, ώστε να καλύψουν τις ελλείψεις τους ή να αποδώσουν το “περίσσευμά” τους αλλού.
Οι αριθμοί πίσω από τη διαχείριση αίματος είναι αποκαλυπτικοί: περίπου 100 με 110 μονάδες δεσμεύονται καθημερινά σε ασθενείς, ενώ οι ελεύθερες μονάδες πρέπει να μένουν πάνω από 200, για να θεωρείται ότι υπάρχει επάρκεια.
Όπως επισημαίνει η κ. Λυδάκη, «γύρω στις 100 με 110 μονάδες αίματος είναι δεσμευμένες καθημερινά σε ασθενείς. Οπότε από εκεί βγαίνει το έλλειμμα: όταν στις “ελεύθερες” μονάδες αίματος πέσουμε κάτω από 150, τότε αρχίζουμε να έχουμε έλλειμμα αίματος, κάτω από 100 μπαίνουμε σε “κόκκινο συναγερμό”. Εάν είμαστε πάνω από 200 φιάλες, έχουμε σχετική επάρκεια στο απόθεμά μας».
Η διευθύντρια Αιμοδοσίας του ΠΑΓΝΗ περιγράφει και τη φύση των περιστατικών που εξηγούν τη μεγάλη κατανάλωση.
Όπως είπε, «έχουμε μια πολύ μεγάλη Αιματολογική Κλινική, με 100% πληρότητα, τμήμα προώρων και Παιδιατρική- Αιματολογική- Ογκολογική Κλινική, που επίσης χρειάζονται εξειδικευμένα παράγωγα... Το ΠΑΓΝΗ επίσης είναι Κέντρο Τραύματος της Κρήτης, οπότε έρχονται όλα τα τροχαία που απαιτούν υποειδικότητες για να αντιμετωπιστούν, ανεξαρτήτου εφημερίας του νοσοκομείου. Κι εδώ πρόκειται για βαριές μαζικές αιμορραγίες, για τις οποίες οφείλεις να είσαι προετοιμασμένος. Αυτές είναι οι δικές μας ανάγκες κυρίως στο ΠΑΓΝΗ».
Ως εκ τούτου, η οργάνωση είναι ζήτημα ζωής και θανάτου.
«Υπάρχει ειδικός σχεδιασμός για τη διανομή του αίματος σε όλα τα νοσοκομεία και πρέπει να υπάρχει για την τήρηση του αποθέματος με βάση τις ανάγκες που έχουμε. Και οι ομάδες αίματος δεν κατανέμονται σε όλους μας με το ίδιο ποσοστό. Για παράδειγμα, όπως ξέρετε, το Ο αρνητικό, που είναι πανδότης και ως εκ τούτου μια πολύτιμη ομάδα, είναι σπάνια γιατί μόνο ένα 7% των ανθρώπων το έχουν», τόνισε η κ. Λυδάκη.
Έτσι συχνά η Αιμοδοσία έχει γενική επάρκεια σε αίμα, αλλά μπορεί να έχει έλλειψη σε μία ομάδα αίματος.
Πέρα από την επιστημονική πλευρά, η κ. Λυδάκη αναδεικνύει τη συγκινητική πλευρά του έργου, όπου «οι πολίτες της Κρήτης ανταποκρίνονται στα καλέσματά μας και σε αίμα και σε αιμοπετάλια, και αυτό είναι ένα κομμάτι της δουλειάς μας, το οποίο μας κάνει να αγαπάμε την αιμοδοσία. Γιατί ερχόμαστε καθημερινά σε επαφή με την καλοσύνη και την ανθρωπιά. Υπάρχουν και πολλοί σύλλογοι που ο τρόπος με τον οποίο κινούνται και διακινούν τον κόσμο είναι πολύ συγκινητικός».
Νοσοκομείο Αγίου Νικολάου - «Τα ψυγεία μας είναι γεμάτα»
Ο διευθυντής της Αιμοδοσίας του Νοσοκομείου Αγίου Νικολάου, Μανόλης Ματαλλιωτάκης, περιγράφει μια εικόνα ικανοποιητικής επάρκειας, επισημαίνοντας ωστόσο τις εποχικές διακυμάνσεις που απαιτούν συνεχή επαγρύπνηση, αφού, όπως περιγράφει, «από επάρκεια σε αίμα δεν έχουμε πρόβλημα, ειδικά αυτή την περίοδο. Τα αποθέματα αίματός μας είναι αρκετά καλά. Συνήθως υπάρχει πρόβλημα κάποιες συγκεκριμένες εποχές, τον Αύγουστο για παράδειγμα, όπου είναι περισσότερες οι ανάγκες, αλλά λιγότεροι οι αιμοδότες, ή τις περιόδους γιορτών».
Η εικόνα αυτή, όπως εξηγεί, οφείλεται σε μια σταθερή ανταπόκριση του κόσμου και στην οργάνωση της υπηρεσίας, με τις ανάγκες να καλύπτονται και το νοσοκομείο μάλιστα να τροφοδοτεί αίμα προς τα μεγαλύτερα νοσοκομεία του νησιού, αλλά και της χώρας.
Όπως ο ίδιος περιγράφει, «τώρα, αυτήν την περίοδο, δεν έχουμε κανένα πρόβλημα με την επάρκεια αίματος. Είμαστε αρκετά καλά, τα ψυγεία μας είναι γεμάτα. Μάλιστα, στείλαμε κάποιες αποστολές αίμα και στα νοσοκομεία της Αθήνας, επειδή είχαμε μεγάλο απόθεμα, το οποίο δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εδώ».
Ο κ. Ματαλλιωτάκης τονίζει πως τα προβλήματα παρατηρούνται κυρίως στα μεγαλύτερα νοσοκομεία και τα «κέντρα τραύματος», καθώς «εμείς δεν έχουμε κάποιο μεγάλο πρόβλημα, αυτά συνήθως συναντώνται στα μεγάλα νοσοκομεία του νησιού, τα οποία έχουν και μεγάλες χειρουργικές επεμβάσεις, έχουν ασθενείς ογκολογικούς-αιματολογικούς, που χρειάζονται κατά τεκμήριο μεγαλύτερες ποσότητες αίματος. Εμείς ιδιαίτερο πρόβλημα δεν αντιμετωπίζουμε».
Με αύξηση 10% στις αιμοληψίες σε σχέση με πέρυσι, το Νοσοκομείο Αγίου Νικολάου αποτελεί θετικό παράδειγμα.
«Οι πολίτες ανταποκρίνονται αρκετά στα καλέσματα για τις αιμοδοσίες. Φέτος, μάλιστα, έχουμε και ένα 10% περίπου αύξηση στις αιμοληψίες σε σχέση με πέρυσι, οπότε δεν έχουμε κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα», σημείωσε.
Ως εκ τούτου, η κοινωνική ανταπόκριση παραμένει καθοριστική, με τον κ. Ματαλλιωτάκη να επισημαίνει πως «ο κόσμος είναι ευαισθητοποιημένος και ανταποκρίνεται στα καλέσματα, ειδικότερα όταν υπάρχει πρόβλημα, όπως για παράδειγμα στις πυρκαγιές στο Μάτι ή όποτε γίνεται κάποια καταστροφή και γίνεται έκκληση, όπως επίσης και όταν κάποιος άνθρωπος από την τοπική κοινωνία παρουσιάζει πρόβλημα υγείας, τότε υπάρχει πολύ μεγάλη προσέλευση για αιμοδοσία».
«Για τα άτομα με θαλασσαιμία το αίμα αποτελεί παράταση ζωής»
Ο κ. Νίκος Τσικριτσάκης, πρόεδρος του Συλλόγου Θαλασσαιμίας Ηρακλείου-Λασιθίου, μεταφέρει έναν αγώνα ζωής - αυτόν των πασχόντων, που εξαρτώνται διά βίου από τις μεταγγίσεις αίματος. Οι αριθμοί εδώ είναι αποκαλυπτικοί, με το Βενιζέλειο Νοσοκομείο να σημειώνει «περίπου 80 ασθενείς», δεδομένα τα οποία εμφανίζουν και τις υψηλές ανάγκες, όπου «το Βενιζέλειο θέλει γύρω στις 4.000 φιάλες αίμα μόνο για τη μεσογειακή αναιμία ετησίως».
Ο ίδιος τονίζει πως «οι ανάγκες είναι συνεχείς και οι ελλείψεις παρουσιάζονται κυρίως καλοκαίρι και Χριστούγεννα-Πάσχα, που είναι τότε που ο κόσμος πάει διακοπές».
Ωστόσο, όπως εξηγεί, «οι πάσχοντες με θαλασσαιμία είναι κατηγορία που κάνει σταθερά μεταγγίσεις σε αίμα όλο τον χρόνο. Δεν είναι ότι θα δώσουμε μια φορά μια φιάλη και αυτό ήταν. Ένας πάσχοντας από μεσογειακή αναιμία θέλει τρεις με τέσσερις φιάλες τον μήνα αίμα».
Ο κ. Νίκος Τσικριτσάκης μάλιστα κάνει λόγο για μια ενεργή και μεγάλη προσπάθεια από τα νοσοκομεία του νησιού, αλλά και τους εθελοντές, ώστε να μη δημιουργούνται ελλείμματα που να μπορούν να επηρεάζουν τη ροή των μεταγγίσεων στους πάσχοντες. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν χρονικά διαστήματα όπου δεν μπορούν να καλυφθούν με επάρκεια οι ανάγκες, με αποτέλεσμα «άτομα τα οποία θέλουν δύο φιάλες αίμα να παίρνουν μία», με τις ελλείψεις να σημειώνονται σε “πτωτικές” περιόδους.
Αποτέλεσμα αυτών είναι «εάν δεν υπάρχει επάρκεια και πάρει μια φιάλη, σημαίνει ότι θα έρθει πολύ νωρίτερα για την επόμενη μετάγγιση και θα επηρεαστεί μέσα σε αυτό το πρόγραμμά του, τοποθετώντας τον ταυτόχρονα σε μια συνεχή αγωνία».
Ο ίδιος υπογραμμίζει πως «ένας θαλασσαιμικός ασθενής είναι όλη του τη ζωή σε αγωνία για το εάν αύριο θα υπάρχει αίμα. Το αίμα είναι σαν μια παράταση ζωής για εμάς. Όταν λοιπόν χρειάζεται κάποιος μετάγγιση κάθε 10 με 15 μέρες, ανάλογα με πολλούς παράγοντες, που μπορεί να έχουν να κάνουν με την ηλικία, χρειάζεται φιάλη αίμα, κάτι το οποίο δεν κατασκευάζεται, δεν παράγεται και μπορεί μόνο να γίνει από άνθρωπο σε άνθρωπο».
Μάλιστα, για τους ασθενείς με θαλασσαιμία οι διαδικασίες μετάγγισης και επιλογής του αίματος είναι ακόμα πιο περίπλοκες και περιοριστικές, καθώς παρά το γεγονός ότι το αίμα συντηρείται έως και 40 ημέρες, ένας ασθενής με θαλασσαιμία πρέπει «να πάρει αίμα 10 ημερών, ώστε να μπορέσει να ανταπεξέλθει, οπότε καταλαβαίνετε και τη διαφορά που μας εντάσσει σε μια διαφορετική κατηγορία αναγκών», υπογραμμίζει ο κ. Τσικριτσάκης.
Ωστόσο, η εικόνα που μεταδίδεται από την Κρήτη είναι πολύ καλύτερη από αυτή της πρωτεύουσας.
«Στο νησί μας ευτυχώς δεν έχουμε φτάσει σε επίπεδα Αθήνας, να αναβάλλουμε μεταγγίσεις. Δεν έχουν αναβληθεί ποτέ μεταγγίσεις σε ασθενείς», με τον πρόεδρο του Συλλόγου Θαλασσαιμίας Ηρακλείου-Λασιθίου να αποστέλλει ένα μήνυμα “ζωής” προς τους πολίτες.
Το μήνυμά του είναι ξεκάθαρο: «Το μήνυμα που στέλνω προς τους πολίτες είναι να γίνονται εθελοντές αιμοδότες. Να δίνουν αίμα να σώζουν ζωές. Όλοι οι άνθρωποι κάποια στιγμή στη ζωή μας, είτε έχουμε πρόβλημα υγείας είτε όχι, θα χρειαστούμε μια μετάγγιση. Και εάν δεν τη χρειαστούμε εμείς, θα τη χρειαστεί η οικογένειά μας. Όταν δίνουμε αίμα, μόνο καλό μπορούμε να κάνουμε».
