Μια πινέζα που ενδεικτικά τοποθετήθηκε στο Ηράκλειο, προβληματισμό για το πως θα καταφέρουμε να φτάσουμε στο 65% την Ανακύκλωση αλλά και "αστερίσκοι" για τη διαχείριση των βιοαποβλήτων περιελάμβανε η σύσκεψη του Σαββάτου υπό τον Γενικό Γραμματέα Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ, Μανώλη Γραφάκο, με θέμα τη Μονάδα Καύσης Απορριμμάτων που σχεδιάζεται για την Κρήτη, στο πλαίσιο του πανελλαδικού σχεδιασμού των έξι συνολικά μονάδων.
Η σύσκεψη του Σαββάτου με τη συμμετοχή του Περιφερειάρχη Κρήτης και των Δημάρχων της Κρήτης ήταν περισσότερο ενημερωτικού - και διευκρινιστικού - χαρακτήρα, καθώς όπως είπε σε δηλώσεις του ο κ.Γραφάκος, "υπάρχουν ακόμη θέματα που δεν έχουν γίνει ιδιαιτέρως κατανοητά από πάρα πολλούς αυτοδιοικητικούς".
Η ... τυχαία πινέζα
Μπορεί ο χάρτης να "δείχνει" την μονάδα στο Ηράκλειο, ωστόσο όπως διευκρίνισε ο κ.Γραφάκος πρόκειται για μια ιδιωτική επένδυση για την οποία ο κάθε ενδιαφερόμενος θα πρέπει να αναλάβει να βρει τον χώρο. Η πινέζα που φαίνεται στην μελέτη είναι ενδεικτική, σημείωσε ο ίδιος, ωστόσο όπως εκτιμούν αυτοδιοικητικοί φαίνεται ότι βάσει της λογικής βιωσιμότητας η μονάδα δε θα ήταν αναμενόμενο να χωροθετηθεί στα Χανιά ή το Λασίθι.
Η ανακύκλωση προηγείται, όχι η καύση
Οι αυτοδιοικητικοί φορείς της Κρήτης εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για την σπουδή της Πολιτείας την προώθηση του εργοστασίου καύσης απορριμμάτων στο νησί, τη στιγμή που η διαχείριση των απορριμμάτων βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο στάδιο, ιδίως στον τομέα της ανακύκλωσης και της αξιοποίησης των βιοαποβλήτων.
Ο εθνικός στόχος, όπως έχει τεθεί, είναι ξεκάθαρος:
65% ανακύκλωση, με έμφαση και στα βιοαπόβλητα
25% ενεργειακή αξιοποίηση (καύση)
10% ταφή
Όμως, όπως καταγγέλλουν οι τοπικές αρχές, η ανακύκλωση σήμερα στην Ελλάδα μόλις που φτάνει το 20% – πολύ μακριά από τον στόχο. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει καν υποδομή για τη βιοαποκομιδή, ενώ τα βιοαπόβλητα αποτελούν περίπου το 50% των σύμμεικτων απορριμμάτων. Αν υπήρχε τρόπος να αξιοποιηθεί αυτό το ρεύμα αποβλήτων, η χώρα θα είχε ήδη διανύσει σημαντικό δρόμο προς την επίτευξη του στόχου του 65%. Χαρακτηριστικά είναι τα προβλήματα πόλεων στην Κρήτη - και ιδίως εκείνων που έχουν ιστορικά κέντρα. Σε πολλές περιοχές, οι ιδιαιτερότητες της χωροταξίας και του πολεοδομικού σχεδιασμού καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την ορθολογική ανάπτυξη δικτύου συλλογής, ειδικά για τα οργανικά απόβλητα. Σε παλιές πόλεις με στενούς δρόμους, υψηλές θερμοκρασίες και ελλιπή υποδομή κατοικιών, η βιοαποκομιδή των οικιακών αποβλήτων είναι σχεδόν αδύνατη χωρίς σημαντικές επενδύσεις. Αντίθετα, η διαχείριση βιοαποβλήτων από εστιατόρια και ξενοδοχεία θα μπορούσε να οργανωθεί πιο εύκολα – ωστόσο, ούτε αυτό έχει ξεκινήσει σε συστηματικό επίπεδο.
Την ίδια ώρα, τα ολιστικά σχέδια ακόμη δεν έχουν πάρει "μπρος" - μάλιστα στο Ηράκλειο δεν έχει ακόμη εγκριθεί. Ο Μ.Γραφάκος πάντως εξέφρασε την εκτίμηση ότι άμεσα - ίσως και ως το τέλος του μήνα - θα έρθει η πολυαναμενόμενη έγκριση. Ακόμη κι έτσι όμως... πότε θα βγουν οι χρηματοδοτήσεις, πότε θα γίνει η προμήθεια απορριμματοφόρων, νέων καφέ κάδων για τα βιοαπόβλητα, πότε θα δημιουργηθούν οι γωνιές ανακύκλωσης.
Ερωτήματα για το timing της καύσης
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση να προχωρήσει πρώτα η κατασκευή εργοστασίου καύσης εγείρει ερωτηματικά για το πως προχωρά η τελική φάση της διαχείρισης απορριμμάτων (η καύση), όταν δεν έχει επιτευχθεί ο πρώτος και βασικός στόχος του 65% της ανακύκλωσης.
Οι ενστάσεις δεν είναι κατά της τεχνολογίας της ενεργειακής αξιοποίησης per se, αλλά ενάντια στο χρονοδιάγραμμα και τη διαδικασία με την οποία προωθείται – χωρίς να έχουν εξαντληθεί πρώτα όλα τα περιθώρια για ενίσχυση της ανακύκλωσης.
Στο δημοτικό συμβούλιο - Αρνητική η εισήγηση του Δημάρχου
Σήμερα στο δημοτικό συμβούλιο Ηρακλείου ο Δήμαρχος, Αλέξης Καλοκαιρινός εισηγείται για το θέμα για το οποίο καλείται να τοποθετηθεί το Σώμα, στο πλαίσιο της διαβούλευσης για την «Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για τη δημιουργία Δικτύου Μονάδων Ενεργειακής Αξιοποίησης ΑΕΠΥ από ΑΣΑ»
του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Ο κ.Καλοκαιρινός στην εισήγησή του προς το Δημοτικό Συμβούλιο υπογραμμίζει την αποσπασματικότητα, την ασάφεια και τις μαχητές παραδοχές της υπό διαβούλευσης ΣΜΠΕ κι εκφράζει για μια ακόμη φορά τις αντιρρήσεις του, επισημαίνοντας ότι η ΣΜΠΕ εγείρει κρίσιμα ερωτήματα, σχετικά με περιβαλλοντικά και υγειονομικά ζητήματα, οικονομικά ζητήματα, θεσμικά ζητήματα και ζητήματα γενικότερης αρχιτεκτονικής του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων, καθώς και ζητήματα σκοπιμότητας (Cui bono?) τα οποία περιγράφονται, περιληπτικά, ως εξής:
1. Περιβαλλοντικά και Υγειονομικά Ζητήματα
Υγειονομικές επιπτώσεις από εκπομπές (ιπτάμενη τέφρα) και υπολείμματα καύσης (τέφρα πυθμένα), χωρίς σαφείς τεχνικές προδιαγραφές και ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Οι επιπτώσεις αξιολογούνται συγκριτικά με την ταφή, όχι αυτοτελώς.
Σημαντική επιβάρυνση από χερσαίες και θαλάσσιες μεταφορές, ιδιαίτερα στην Κρήτη, λόγω γεωγραφίας και ανεπαρκούς οδικού δικτύου.
2. Οικονομικά Ζητήματα
Απουσία οικονομικής μελέτης βιωσιμότητας για τις Μονάδες Ενεργειακής Αξιοποίησης (ΜΕνΑ).
Η βιωσιμότητα των έργων στηρίζεται σε εγγυημένα έσοδα από ΦΟΔΣΑ (π.χ. gate fee, μεταφορικά κόστη, τιμή ηλεκτρικής ενέργειας), επιβαρύνοντας τους δημότες.
Τα απορρίμματα, αν και πόρος για τη βιομηχανία, αντιμετωπίζονται ως βάρος για τους πολίτες που πληρώνουν για να τα παραδώσουν.
Υπάρχουν σοβαρές οικονομικές αβεβαιότητες σχετικά με κόστος παραγωγής SRF, τεχνικές προδιαγραφές και πιθανές ποινές μη συμμόρφωσης.
3. Θεσμικά και Διαχειριστικά Ζητήματα
Οι ΦΟΔΣΑ/ΟΤΑ περιορίζονται σε ρόλο παραγωγών καύσιμης ύλης, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων.
Η χρήση συμμείκτων απορριμμάτων για καύσιμο υπονομεύει την ανακύκλωση.
Δεν υπάρχει σαφές θεσμικό πλαίσιο για χωροθέτηση, δημοπράτηση και λειτουργία ΜΕνΑ.
Ο ρόλος των ΟΤΑ εμφανίζεται γνωμοδοτικός, ενώ οι αποφάσεις λαμβάνονται από αναδόχους και κράτος.
4. Ζητήματα Σκοπιμότητας (Qui bono?)
Δεν έχει δημοσιευτεί μελέτη σκοπιμότητας.
Η ενεργειακή συνεισφορά των ΜΕνΑ (1.2% ηλεκτρικής ενέργειας) είναι οριακή, χωρίς σαφή οικονομική ωφέλεια για τους πολίτες.
Δεν υπάρχει πρόβλεψη για αξιοποίηση της παραγόμενης θερμικής ενέργειας στην Κρήτη.
Ωφελημένοι αναδεικνύονται οι ανάδοχοι έργων και η τσιμεντοβιομηχανία, ενώ οι πολίτες επιβαρύνονται με το κόστος.
Καταλήγοντας στην εισήγησή του ο Αλέξης Καλοκαιρινός, αναφέρει: «Για τους ως άνω λόγους, εισηγούμαι στο Δημοτικό Συμβούλιο την έκφραση αρνητικής γνώμης για την Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για τη δημιουργία Δικτύου Μονάδων Ενεργειακής Αξιοποίησης ΑΕΠΥ από ΑΣΑ.»
Υπενθυμίζεται ότι η μονάδα που σχεδιάζεται να κατασκευαστεί στο Ηράκλειο - από συνολικά έξι εργοστάσια καύσης απορριμμάτων που σχεδιάζονται να λειτουργήσουν στην Ελλάδα - θα εξυπηρετεί τις ανάγκες διαχείρισης αποβλήτων για την Περιφέρεια Κρήτης και μέρος της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου. Συγκεκριμένα, θα παραλαμβάνει απορρίμματα από τις Μονάδες Αναφοράς Αποβλήτων (ΜΑΑ) Χανίων, Ηρακλείου, Χερσονήσου, Αμαρίου και Σητείας, καθώς και από τις ΜΑΑ Θήρας, Ρόδου και Καρπάθου.
Στην τεκμηρίωση της μελέτης αναφέρεται πως η θερμική επεξεργασία των Απορριμματογενών Ενεργειακών Πρώτων Υλών (ΑΕΠΥ) είναι αναγκαία, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος περιορισμού της υγειονομικής ταφής στο 10% κατά βάρος των παραγόμενων Αστικών Στερεών Αποβλήτων έως το 2030.
O Αριστοτέλης Τσεκούρας, Σύμβουλος Μηχανικός Ενεργειακών Συστημάτων αναφερόμενος στην Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) της Ενεργειακής Αξιοποίησης των Απορριμμάτων σημειώνει ότι έρχεται σαν πρόταση όταν οι αρχές της ΕΕ για τη διαχείριση απορριμμάτων, στην Ελλάδα βρίσκονται στο κατώτερο "κατώφλι".
"Παρ'όλα αυτά δεν υπάρχει στείρος αρνητισμός και προφανώς σε μια λύση η οποία θα λύνει και προβλήματα στη διαχείριση απορριμμάτων (έναντι της ταφής με ανεξέλεγκτες επιπτώσεις) αλλά θα προσφέρει και ενεργειακό όφελος θα είμαστε θετικοί να την αξιολογήσουμε" - αναφέρει διατυπώνοντας την επιστημονική πλευρά του θέματος.
Ωστόσο, ο ίδιος εφιστά την προσοχή για σημαντικές ελλείψεις και ασάφειες της ΣΜΠΕ που "μας δημιουργούν πολλές ενστάσεις":
1. Λείπει το πλάνο βιωσιμότητας των μονάδων, που δεν είναι διαπραγματεύσιμο καθώς θα στηρίζεται όλη η διαχείριση των απορριμμάτων σε ιδιώτες.
2. Λείπει το ρυθμιστικό πλαίσιο για τη σύνδεση των σταθμών στο ηλεκτρικό σύστημα και ιδιαίτερα της Κρήτης. Δεν ξέρουμε εάν θα έχουν ή όχι προτεραιότητα σε σχέση με τις άλλες ΑΠΕ ή τη διασύνδεση ή τα εργοστάσια της ΔΕΗ, δεν ξέρουμε εάν έχουν λειτουργική ενίσχυση ή θα είναι στο χρηματιστήριο ενέργειας. Η ΡΑΑΕΥ ακόμα δεν έχει δημοσιεύσει ρυθμιστικό πλαίσιο.
3. Λείπει το πλαίσιο για σύνδεση σε υφιστάμενα δίκτυα τηλεθέρμανσης ή η κινητροδότηση νέων ώστε να γίνει η αξιοποίηση της θερμότητας που αναφέρει.
4. Λείπει το πλαίσιο λειτουργίας - ποιος πληρώνει, πώς πληρώνει, ποιος ελέγχει, κτλ
5. Λείπει το οικονομικό μοντέλο που αφορά στους ΟΤΑ για τον τρόπο τιμολόγησης.
6. Λείπει το θεσμικό πλαίσιο για την εναλλακτική διαχείριση από μεριάς ΟΤΑ, άρα κλειδώνει την υποχρέωση των ΟΤΑ να τροφοδοτούν χωρίς όρους μια ιδιωτική επένδυση.
7. Λείπει η αναφορά ενός συστήματος δημόσιας κοινοποίησης των εκπομπών των μονάδων σε πραγματικό χρόνο.
Ο κ.Τσεκούρας εξηγεί ότι στην προκειμένου περίπτωση για τη μονάδα καύσης "παρουσιάζονται οι καλές πρακτικές του εξωτερικού χωρίς να περιγράφονται αντίστοιχα χαρακτηριστικά, ενεργειακά υποσυστήματα, φίλτρα, εποπτεία αλλά και πλαίσιο λειτουργίας και συμμετοχής του κράτους-ΟΤΑ", με αποτέλεσμα εύλογα να γεννιούνται αμφιβολίες για το κατά πόσο όσα μελλοντικά υλοποιηθούν θα είναι σε απόλυτη ακολουθία με όσα τώρα παρουσιάζονται.
Οι αντιρρήσεις εστιάζουν στην ανάγκη απόσυρσης της συγκεκριμένης ΣΜΠΕ και του συγκεκριμένου πλάνου, χωρίς να απορρίπτεται συνολικά, όμως, η συγκεκριμένη τεχνολογία.
