μετανάστες, πρόσφυγες
Φωτ. AP/Petros Giannakouris

Frontex χωρίς κονδύλια για νέες αιτήσεις επανένταξης μεταναστών – Το οικονομικό αδιέξοδο και οι σχεδιασμοί της ΕΕ

Κόσμος
Frontex χωρίς κονδύλια για νέες αιτήσεις επανένταξης μεταναστών – Το οικονομικό αδιέξοδο και οι σχεδιασμοί της ΕΕ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2022 και απευθύνεται σε ανθρώπους που δεν έχουν εξασφαλίσει δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και επιστρέφουν στις πατρίδες τους

Η εξάντληση των διαθέσιμων οικονομικών πόρων αναγκάζει την Frontex να διακόψει την υποδοχή νέων αιτήσεων για το πρόγραμμα υποστήριξης μεταναστών που επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους. Η απόφαση τέθηκε σε ισχύ στις 2 Οκτωβρίου, αποκαλύπτοντας την απόσταση ανάμεσα στις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αύξηση των επιστροφών και στις πραγματικές δυνατότητες χρηματοδότησης των σχετικών πολιτικών.

Σύμφωνα με ηλεκτρονική αλληλογραφία που εξέτασε το POLITICO, η ευρωπαϊκή υπηρεσία συνοριοφυλακής διαπίστωσε ότι η δαπάνη για το πρόγραμμα είχε αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε δεν ήταν πλέον εφικτή η κάλυψη νέων υποθέσεων με τα διαθέσιμα κονδύλια. Η εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα των οικονομικών και επιχειρησιακών μέσων που απαιτούνται για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής στο μεταναστευτικό.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2022 και απευθύνεται σε ανθρώπους που δεν έχουν εξασφαλίσει δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και επιστρέφουν στις πατρίδες τους, όπως αναφέρει το ieidiseis.gr. Η παρεχόμενη βοήθεια περιλαμβάνει οικονομική ενίσχυση, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, επαγγελματική κατάρτιση και συμβουλευτική υποστήριξη, με στόχο τη διευκόλυνση της επανένταξής τους μετά την επιστροφή.

Η συμμετοχή αποδείχθηκε, ωστόσο, πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που είχε υπολογιστεί κατά τον σχεδιασμό του προγράμματος. Σε μήνυμά του προς το προσωπικό τον Σεπτέμβριο, ο εκτελεστικός διευθυντής της Frontex, Χανς Λάιτενς, ανέφερε ότι ο αριθμός των υποθέσεων είχε υπερβεί κατά 63% τον προβλεπόμενο στόχο της υπηρεσίας.

Η πίεση αποτυπώνεται και στα συνολικά στοιχεία λειτουργίας του μηχανισμού. Η Frontex διαχειριζόταν κατά μέσο όρο 2.368 νέες υποθέσεις κάθε μήνα, ενώ στο πρώτο εξάμηνο του 2026 ο όγκος των υποθέσεων που ανέλαβε ήταν περίπου 75% μεγαλύτερος σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025. Η αυξημένη δραστηριότητα επιβάρυνε τον προϋπολογισμό, χωρίς να έχει εξασφαλιστεί αντίστοιχη ενίσχυση των διαθέσιμων πόρων.

Αναζητούνται πρόσθετα κονδύλια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η Frontex έχει ήδη απευθυνθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας πρόσθετη χρηματοδότηση για την κάλυψη των αναγκών της. Παραμένουν, ωστόσο, ανοιχτά ερωτήματα τόσο για τον προϋπολογισμό του 2027 όσο και για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, το οποίο θα τεθεί σε ισχύ από το 2028.

Μέχρι σήμερα, η υπηρεσία μπορούσε να αντιμετωπίζει μέρος των έκτακτων αναγκών μεταφέροντας διαθέσιμα ποσά από άλλες κατηγορίες δαπανών. Η συγκεκριμένη πρακτική δεν φαίνεται πλέον ικανή να αντισταθμίσει τη σημαντική αύξηση των αιτήσεων, καθώς η χρηματοδότηση που είχε προβλεφθεί δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική κλίμακα του προγράμματος.

Ο Χανς Λάιτενς έχει επισημάνει ότι οι υφιστάμενες πιστώσεις δεν επαρκούν για την κάλυψη του σημερινού όγκου εργασιών. Όπως προκύπτει από το μήνυμά του προς τους εργαζομένους, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός δεν είχε σχεδιαστεί με την παραδοχή ότι η Frontex θα αναλάμβανε τη χρηματοδότηση της συγκεκριμένης δράσης σε τόσο μεγάλη έκταση.

Τη σύνδεση ανάμεσα στους πολιτικούς στόχους και στις δημοσιονομικές δυνατότητες υπογράμμισε ο εκπρόσωπος της υπηρεσίας, Κρις Μπορόφσκι, σε δήλωσή του στο POLITICO. «Δεν έχει νόημα να μιλάμε για μια πιο φιλόδοξη ευρωπαϊκή πολιτική επιστροφών χωρίς να συζητάμε παράλληλα τους πόρους που απαιτούνται για την εφαρμογή της», ανέφερε.

Ο Μπορόφσκι επιβεβαίωσε ότι η αναστολή αφορά τις νέες υποθέσεις, διευκρινίζοντας πως οι άνθρωποι που έχουν ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα θα συνεχίσουν να λαμβάνουν την προβλεπόμενη υποστήριξη. Παράλληλα, η Frontex θα εξακολουθήσει να παρέχει στα κράτη-μέλη άλλες μορφές επιχειρησιακής και τεχνικής συνδρομής για την υλοποίηση των επιστροφών.

Ο ρόλος της επανένταξης και το κόστος των αναγκαστικών επιστροφών

Η διακοπή της υποδοχής νέων αιτήσεων προκαλεί προβληματισμό για την αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής πολιτικής επιστροφών. Η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον στον αριθμό των ανθρώπων που απομακρύνονται από την ΕΕ, αλλά επεκτείνεται και στις συνθήκες που αντιμετωπίζουν μετά την άφιξή τους στις χώρες καταγωγής τους.

Ο Λούκας Γκερκέ, διευθυντής του παγκόσμιου γραφείου του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης στις Βρυξέλλες, θεωρεί ότι η υποστήριξη της επανένταξης αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την επιτυχία της ευρωπαϊκής στρατηγικής. Όπως εξήγησε, οι αναγκαστικές επιστροφές συνεπάγονται υψηλό κόστος και συνδέονται με αυξημένους κινδύνους παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Αντίθετα, η παροχή βοήθειας μετά την επιστροφή μπορεί να ενθαρρύνει την οικειοθελή αναχώρηση, να μειώσει την πιθανότητα νέας προσπάθειας εισόδου στην ΕΕ και να συμβάλει στην ενίσχυση της συνεργασίας με τη χώρα υποδοχής. «Κάθε ευρώ που δαπανάται για επιστροφή σε συνδυασμό με επανένταξη είναι ένα ευρώ που αξιοποιείται με πιο βιώσιμο τρόπο», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει μια ουσιαστική πρόκληση για τις ευρωπαϊκές αρχές: η αύξηση των επιστροφών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη δυνατότητα εντοπισμού, μεταφοράς και απομάκρυνσης των μεταναστών. Απαιτεί επίσης πόρους για τη στήριξή τους μετά την επιστροφή, ώστε η διαδικασία να έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να αποδώσει μακροπρόθεσμα.

Οι οδηγίες προς το προσωπικό και ο κίνδυνος απώλειας εμπιστοσύνης

Η αναστολή έχει και μια λιγότερο ορατή διάσταση, η οποία αφορά την επικοινωνία με τους ανθρώπους που είχαν ζητήσει να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα. Εσωτερικά μηνύματα της Frontex, τα οποία περιήλθαν στην κατοχή του POLITICO, καταγράφουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις προς τους συμβούλους που καλούνται να ενημερώσουν τους ενδιαφερομένους για την αλλαγή.

Οι εργαζόμενοι καλούνται να εξηγήσουν ότι η διακοπή οφείλεται σε θεσμικούς και χρηματοδοτικούς περιορισμούς και όχι σε κάποια προσωπική απόφαση που αφορά τους ίδιους τους αιτούντες. Παράλληλα, τους ζητείται να αντιμετωπίζουν με κατανόηση τις αντιδράσεις, να αφήνουν περιθώριο έκφρασης της απογοήτευσης και στη συνέχεια να συζητούν τις εναλλακτικές επιλογές που είναι διαθέσιμες μετά την επιστροφή.

Η βασική οδηγία προς το προσωπικό διατυπώνεται χωρίς περιθώρια παρερμηνείας: «Μην αντιδικείτε και μην υπερασπίζεστε την πολιτική της ΕΕ».

Το ίδιο εσωτερικό έγγραφο επισημαίνει ότι η αιφνίδια αλλαγή μπορεί να δημιουργήσει στους υποψήφιους προς επιστροφή την αίσθηση ότι εξαπατήθηκαν. Σε αυτές τις συνθήκες, οι αντιδράσεις ενδέχεται να περιλαμβάνουν θυμό, έντονη απογοήτευση ή ακόμη και πλήρη αποχώρηση από τη διαδικασία επιστροφής.

Η συγκεκριμένη παράμετρος αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η εμπιστοσύνη των ενδιαφερομένων και η σαφής ενημέρωσή τους αποτελούν παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την εξέλιξη μιας οικειοθελούς επιστροφής.

Σχέδια για ενισχυμένη Frontex ενώ παραμένουν οι χρηματοδοτικές εκκρεμότητες

Η αναστολή του προγράμματος σημειώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να διευρύνει τον ρόλο της Frontex στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και στις επιστροφές μεταναστών.

Η ενίσχυση της υπηρεσίας περιλαμβάνεται στο σχέδιο πέντε σημείων της Επιτροπής για την αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών μετακινήσεων ανθρώπων, το οποίο συνδέεται με την πρόσφατη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στη Βόρεια Αφρική.

Μεταξύ των προτάσεων που εξετάζονται είναι η μεγαλύτερη συμμετοχή της Frontex τόσο στις διαδικασίες επιστροφής όσο και στα προγράμματα επανένταξης. Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της για την επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων και η δυνατότητα ταχύτερης ανάπτυξης δυνάμεων σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Το πολιτικό στίγμα έδωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με επιστολή προς τους Ευρωπαίους ηγέτες ενόψει της συνόδου κορυφής. Στόχος, όπως ανέφερε, είναι η Frontex να εξελιχθεί σε μια πραγματικά ευρωπαϊκή επιχειρησιακή δύναμη, με την απαραίτητη κλίμακα, τα εργαλεία και την ευελιξία για την υποστήριξη των κρατών-μελών.

Ωστόσο, η διεύρυνση των αποστολών δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις σε προσωπικό και χρηματοδότηση. Ο ίδιος ο Λάιτενς έχει προειδοποιήσει ότι η διατήρηση δυνάμεων σε ετοιμότητα και η ταχεία ανάπτυξή τους έχουν συγκεκριμένο κόστος, καθώς το προσωπικό που δεσμεύεται για μια περιοχή δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ταυτόχρονα σε μια άλλη.

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr στο Google News