Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα στις 6 και 7 Οκτωβρίου πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο ενεργειακών και γεωπολιτικών εξελίξεων.
Ο Ρούμπιο θα ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ, με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να προσδιορίζει ως βασικούς άξονες την αμυντική συνεργασία, την περιφερειακή ασφάλεια και την ενέργεια.
Στο ευρύτερο πλαίσιο των επαφών αναμένεται να συζητηθούν επίσης περιφερειακές εξελίξεις, μεταξύ άλλων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή.
GSI: Το καλώδιο που φέρνει ξανά στο προσκήνιο την Τουρκία
Ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά ζητήματα είναι ο Great Sea Interconnector (GSI), η σχεδιαζόμενη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, με προοπτική σύνδεσης και με το Ισραήλ.
Το έργο έχει αποκτήσει ιδιαίτερη γεωπολιτική διάσταση, καθώς η επανεκκίνηση των θαλάσσιων ερευνών συμπίπτει με νέες τουρκικές προειδοποιήσεις για περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της υφαλοκρηπίδα.
Την 1η Οκτωβρίου, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επανέλαβε ότι δεν θα επιτρέψει, όπως υποστηρίζει, «μη εξουσιοδοτημένη δραστηριότητα» σε περιοχές που θεωρεί ότι βρίσκονται στην τουρκική υφαλοκρηπίδα και ζήτησε προηγούμενο συντονισμό για δραστηριότητες όπως η εγκατάσταση καλωδίων ή οι επιστημονικές έρευνες.
Η Αθήνα έχει διαφορετική θέση. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης έχει δηλώσει ότι για την υλοποίηση του έργου δεν απαιτείται τουρκική άδεια και ότι ο σχεδιασμός προχωρά.
Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει αναφέρει ότι η Ελλάδα θα προχωρήσει στην έκδοση NAVTEX για τις έρευνες μεταξύ Κρήτης και Κύπρου.
Το έργο απέκτησε νέα δυναμική τον Αύγουστο, όταν η γαλλική Meridiam απέκτησε πλειοψηφικό ποσοστό στην εταιρεία του GSI και υπεγράφη συμφωνία για την επανεκκίνηση των ερευνών του βυθού.
Η προηγούμενη εμπειρία, πάντως, παραμένει καθοριστική: τον Ιούλιο του 2024 τουρκικά πολεμικά πλοία είχαν αναπτυχθεί στην περιοχή της Κάσου κατά τη διάρκεια ερευνών του ερευνητικού πλοίου Ievoli Relume για τον GSI.
Η εξέλιξη αυτή είχε αναδείξει με τον πιο άμεσο τρόπο το γεωπολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο επιχειρεί να προχωρήσει το έργο.
Ο Κάθετος Διάδρομος και το αμερικανικό LNG
Στο ενεργειακό σκέλος των ελληνοαμερικανικών σχέσεων βρίσκεται και ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου, ο οποίος συνδέει τις υποδομές της Ελλάδας με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και στη συνέχεια την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Η συγκεκριμένη υποδομή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν την ενίσχυση των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη και τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού.
Η βουλγαρική εταιρεία διαχείρισης φυσικού αερίου Bulgartransgaz ανακοίνωσε ότι η υποδομή του Κάθετου Διαδρόμου στη Βουλγαρία προχωρά, με στόχο την αύξηση της δυναμικότητας και τη διοχέτευση φυσικού αερίου προς τη Ρουμανία και τις υπόλοιπες αγορές της περιοχής. Η ίδια η εταιρεία συνδέει το έργο με την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και την αύξηση της παρουσίας αμερικανικού LNG στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Για την Ελλάδα, ο διάδρομος ενισχύει τον ρόλο της ως πύλης εισόδου και διαμετακόμισης φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια και την ευρύτερη ευρωπαϊκή αγορά.
Άμυνα και εξοπλιστικά στο τραπέζι
Ο δεύτερος μεγάλος άξονας της επίσκεψης είναι η αμυντική συνεργασία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η εφαρμογή της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας Ελλάδας–ΗΠΑ και συνολικά η στρατιωτική συνεργασία των δύο χωρών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι εξελίξεις γύρω από τα F-35. Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει την προμήθεια 20 αεροσκαφών πέμπτης γενιάς, με δικαίωμα προαίρεσης για ακόμη 20, ενώ σύμφωνα με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη η εκπαίδευση Ελλήνων πιλότων στα ελληνικά F-35 αναμένεται να αρχίσει το 2027.
Την ίδια στιγμή, η πιθανότητα επανεξέτασης της συμμετοχής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 έχει αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης στην Ουάσιγκτον. Ωστόσο, η σημερινή νομική κατάσταση παραμένει περιοριστική: τον Ιούνιο ο Ρούμπιο είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν, υπό το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, τη δυνατότητα να αλλάξουν μονομερώς το καθεστώς της Τουρκίας λόγω των S-400.
Έτσι, οι αμυντικές ισορροπίες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν ένα ακόμη πεδίο όπου οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις συναντώνται με τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.
Η Τουρκία δεν είναι στο πρόγραμμα, αλλά βρίσκεται στην ατζέντα
Με βάση το επίσημα ανακοινωμένο πρόγραμμα της περιοδείας του Ρούμπιο, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών θα επισκεφθεί Ρέικιαβικ, Αθήνα και Λισαβόνα από τις 5 έως τις 8 Οκτωβρίου. Δεν περιλαμβάνεται επί του παρόντος στάση στην Άγκυρα.
Η απουσία της Τουρκίας από το συγκεκριμένο πρόγραμμα δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη αλλαγής της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Άγκυρα. Ωστόσο, ο τουρκικός παράγοντας είναι άμεσα συνδεδεμένος με αρκετά από τα θέματα που θα συζητηθούν στην Αθήνα: τον GSI, την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, τις θαλάσσιες ζώνες και τις αμυντικές ισορροπίες.
Με τον GSI να περνά σε νέα φάση, τον Κάθετο Διάδρομο να ενισχύεται και τις συζητήσεις για την αμερικανική παρουσία στην ενεργειακή και αμυντική αρχιτεκτονική της περιοχής να συνεχίζονται, η επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα συγκεντρώνει σε ένα τραπέζι ενέργεια, ασφάλεια, υποδομές και Ανατολική Μεσόγειο.
