Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανεβαίνει σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου, στο βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο για την ετήσια ομιλία της Κατάστασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μια από τις πιο κρίσιμες πολιτικές στιγμές της νέας περιόδου.
Η ομιλία είναι προγραμματισμένη για τις 09:00 ώρα Κεντρικής Ευρώπης και αναμένεται να καθορίσει σε σημαντικό βαθμό τις πολιτικές και νομοθετικές προτεραιότητες της Επιτροπής για τους επόμενους μήνες.
Η ίδια η Κομισιόν έχει προαναγγείλει ότι ο βασικός στόχος είναι η ενίσχυση της ικανότητας της Ευρώπης να δρα αυτόνομα, με έμφαση στην ανταγωνιστικότητα, τη μείωση στρατηγικών εξαρτήσεων, την άμυνα, την Ουκρανία και τις διεθνείς συνεργασίες.
Οι τελευταίες πληροφορίες, ωστόσο, δείχνουν ότι η ατζέντα θα είναι ακόμη ευρύτερη. Τεχνητή νοημοσύνη, κλιματική προσαρμογή, εμπορικές σχέσεις με την Κίνα, προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο και η ευρωπαϊκή βιομηχανία αναμένεται να καταλάβουν σημαντικό χώρο στην παρέμβαση της προέδρου της Επιτροπής.
Η «ανεξαρτησία» γίνεται κεντρικός ευρωπαϊκός στόχος
Το μήνυμα που φαίνεται να διαπερνά ολόκληρη την ομιλία είναι η προσπάθεια για μια Ευρώπη που θα εξαρτάται λιγότερο από εξωτερικές δυνάμεις για ενέργεια, πρώτες ύλες, τεχνολογία, άμυνα και κρίσιμες υποδομές.
Η Επιτροπή συνδέει πλέον την οικονομική ισχύ με την ασφάλεια. Η ενίσχυση της βιομηχανικής παραγωγής, η απλούστευση των κανόνων, η ταχύτερη αδειοδότηση επενδύσεων και η ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια να περιοριστούν τα ανταγωνιστικά μειονεκτήματα της Ευρώπης.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται πρωτοβουλίες όπως το One Europe, One Market, το Industrial Accelerator Act και το EU Inc., με στόχο μια πιο λειτουργική ενιαία αγορά και λιγότερα εμπόδια για τις επιχειρήσεις.
Η συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με υψηλότερο ενεργειακό κόστος, ισχυρό διεθνή ανταγωνισμό και ταχεία τεχνολογική μετάβαση.
Στο στόχαστρο και η Κίνα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία που μεταδίδονται πριν από την ομιλία αφορά τη στάση απέναντι στην Κίνα.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα για το περιεχόμενο της ομιλίας, η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να αναφερθεί στις εμπορικές ανισορροπίες με το Πεκίνο, καθώς και στην ανάγκη η ΕΕ να περιορίσει κρίσιμες εξαρτήσεις από την κινεζική οικονομία. Το θέμα συνδέεται ιδιαίτερα με τις πρώτες ύλες, την τεχνολογία, την πράσινη βιομηχανία και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Η Κομισιόν φαίνεται επίσης διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει ισχυρότερα εμπορικά εργαλεία εφόσον οι ανισορροπίες συνεχιστούν. Η συζήτηση αυτή αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς η Ευρώπη προσπαθεί ταυτόχρονα να διατηρήσει ανοιχτές τις εμπορικές της σχέσεις και να προστατεύσει την ευρωπαϊκή παραγωγή.
Η τεχνητή νοημοσύνη περνά από τη ρύθμιση στην παραγωγική ισχύ
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο της ομιλίας.
Η Ευρώπη θέλει να ενισχύσει τη θέση της όχι μόνο ως ρυθμιστής της τεχνολογίας, αλλά και ως παραγωγός υποδομών, εφαρμογών και επιχειρηματικών λύσεων AI. Στην ατζέντα περιλαμβάνονται η ανάπτυξη υπολογιστικών υποδομών, η πρόσβαση σε δεδομένα και η στήριξη ευρωπαϊκών εταιρειών.
Ιδιαίτερη συζήτηση έχει προκαλέσει η προώθηση data centres στην Ευρώπη. Η ανάπτυξη αυτών των υποδομών θεωρείται απαραίτητη για την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά παράλληλα έχει ανοίξει debate για την ενεργειακή κατανάλωση, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και τον κίνδυνο η Ευρώπη να επενδύσει σε υποδομές που τελικά θα ενισχύσουν την εξάρτησή της από μεγάλους αμερικανικούς τεχνολογικούς ομίλους.
Έτσι, το δίλημμα δεν είναι πλέον μόνο «πώς θα ρυθμίσει η Ευρώπη την AI», αλλά και «ποιος θα διαθέτει την υποδομή πάνω στην οποία θα λειτουργεί η ευρωπαϊκή οικονομία».
Νέα ευρωπαϊκή παρέμβαση για τα παιδιά στα social media
Από τα πλέον συγκεκριμένα νέα μέτρα που αναμένεται να παρουσιαστούν είναι το EU Kids Act, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί επίσημα την Πέμπτη, μία ημέρα μετά την ομιλία.
Σύμφωνα με προσχέδιο που έχει περιέλθει σε διεθνή μέσα, η Κομισιόν προσανατολίζεται σε ευρωπαϊκούς κανόνες για την ηλικία πρόσβασης σε social media, πλατφόρμες βίντεο, online games και AI chatbots. Το σχέδιο προβλέπει ως βασική γραμμή την ηλικία των 15 ετών για αυτόνομους λογαριασμούς σε υπηρεσίες υψηλού κινδύνου, ενώ για μικρότερες ηλικίες προβλέπονται διαφορετικά επίπεδα γονικού ελέγχου.
Το προσχέδιο προβλέπει επίσης μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, αυξημένους γονικούς ελέγχους και αρχή «safe by design», δηλαδή υποχρέωση οι ψηφιακές υπηρεσίες να σχεδιάζονται εξαρχής με αυξημένη προστασία των ανηλίκων.
Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζονται περιορισμοί σε χαρακτηριστικά που θεωρούνται ιδιαίτερα εθιστικά, ενώ η συζήτηση αφορά πλέον όχι μόνο τα Instagram, TikTok και YouTube, αλλά και AI chatbots και AI companions.
Οι ακριβείς ηλικιακές κατηγορίες και ο τρόπος εφαρμογής παραμένουν υπό διαμόρφωση, καθώς το κείμενο δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί και θα χρειαστεί στη συνέχεια διαπραγμάτευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη.
Κλιματική προσαρμογή αντί μόνο για μείωση εκπομπών
Στην ομιλία αναμένεται επίσης να εμφανιστεί πιο έντονα η κλιματική προσαρμογή, ιδιαίτερα μετά τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τις πυρκαγιές και τις πλημμύρες που έπληξαν αρκετές ευρωπαϊκές περιοχές.
Η συζήτηση μετατοπίζεται σταδιακά από το ερώτημα της μείωσης των εκπομπών στο πώς οι ευρωπαϊκές κοινωνίες θα αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις ενός θερμότερου και πιο ασταθούς κλίματος.
Αυτό σημαίνει περισσότερες επενδύσεις σε ανθεκτικές υποδομές, πολιτική προστασία, ύδρευση, δίκτυα και πρόληψη φυσικών καταστροφών, χωρίς να εγκαταλείπεται ο στόχος της πράσινης μετάβασης.
Ενέργεια: λιγότερες εξαρτήσεις και ισχυρότερα δίκτυα
Η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει βασικό τμήμα της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής. Η Κομισιόν προωθεί το European Grids Package και την πρωτοβουλία Energy Highways, με στόχο να ενισχυθούν οι διασυνδέσεις και η μεταφορά ενέργειας μέσα στην Ένωση.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις τιμές. Η Ευρώπη θέλει να διαθέτει δίκτυα που μπορούν να υποστηρίξουν περισσότερες ανανεώσιμες πηγές, να μειώσει τα σημεία ευπάθειας και να περιορίσει την έκθεση σε εξωτερικούς προμηθευτές.
Η ενεργειακή πολιτική συνδέεται έτσι άμεσα με την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, καθώς το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για πολλές ενεργοβόρες επιχειρήσεις.
Άμυνα και Ουκρανία
Στο πεδίο της άμυνας, η κατεύθυνση είναι ακόμη πιο ξεκάθαρη. Η ΕΕ έχει θέσει ως ορίζοντα το 2030 για την ενίσχυση της αμυντικής ετοιμότητας, ενώ παράλληλα επιδιώκει μεγαλύτερη κοινή παραγωγή και προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού.
Η Ουκρανία παραμένει κεντρική παράμετρος. Η ευρωπαϊκή στήριξη προς το Κίεβο δεν περιορίζεται πλέον στη χρηματοδότηση και στον εξοπλισμό, αλλά επεκτείνεται στη συνεργασία αμυντικών βιομηχανιών και τεχνολογιών, με τα drones να αποτελούν έναν από τους τομείς όπου η ουκρανική εμπειρία έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία.
Η Επιτροπή έχει επίσης συμφωνήσει χρηματοδοτικό πλαίσιο έως 90 δισ. ευρώ για την Ουκρανία για το 2026 και το 2027, στοιχείο που εντάσσεται στη συνολική ευρωπαϊκή στρατηγική στήριξης.
Μετανάστευση: νέα πίεση για τα σύνορα
Το μεταναστευτικό παραμένει ένα από τα πιο πολιτικά ευαίσθητα σημεία.
Οι τελευταίες εξελίξεις στη Ceuta, αλλά και η συζήτηση για την εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών στα εξωτερικά σύνορα, έχουν ενισχύσει τις πιέσεις για ταχύτερες διαδικασίες επιστροφής και ισχυρότερη ευρωπαϊκή συνοριακή πολιτική.
Στο τραπέζι βρίσκεται και η ενίσχυση της Frontex, με στόχο να αποκτήσει μεγαλύτερη επιχειρησιακή δυνατότητα. Παράλληλα, εξετάζονται πρόσθετα νομικά εργαλεία για περιπτώσεις απότομων και μαζικών αφίξεων.
Οι προτάσεις αυτές αναμένεται να αποτελέσουν αντικείμενο έντονης συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, καθώς οι πολιτικές ομάδες διαφέρουν σημαντικά ως προς το άσυλο, τις επιστροφές, τη φύλαξη των συνόρων και τη συνεργασία με τρίτες χώρες.
Ο Καναδάς και το νέο γεωπολιτικό παζλ
Σημαντικό συμβολισμό αποκτά και η παρουσία του Μαρκ Κάρνεϊ στο Στρασβούργο. Ο Καναδός πρωθυπουργός θα παρακολουθήσει τη σημερινή διαδικασία και την Πέμπτη θα απευθυνθεί στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ο Κάρνεϊ έχει ανοίξει τη συζήτηση για μια βαθύτερη στρατηγική και οικονομική σχέση Καναδά–ΕΕ, ακόμη και με μορφή «associate membership». Ωστόσο, η πρόταση αυτή δεν έχει υιοθετηθεί από τα κράτη-μέλη και σύμφωνα με σημερινό δημοσίευμα των Financial Times αντιμετωπίζει επιφυλάξεις στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η συνεργασία πάντως παραμένει σημαντική σε κρίσιμες πρώτες ύλες, άμυνα, ενέργεια, έρευνα και εμπόριο. Ο Καναδάς έχει ήδη ενταχθεί στο ευρωπαϊκό πλαίσιο των αμυντικών δανείων, ενώ οι δύο πλευρές εξετάζουν περαιτέρω βήματα οικονομικής και ψηφιακής συνεργασίας.
Τι περιμένει τώρα η Ευρώπη από την ομιλία
Η φετινή State of the Union δεν περιορίζεται σε έναν απολογισμό της Κομισιόν. Οι τελευταίες πληροφορίες δείχνουν ότι η φον ντερ Λάιεν επιχειρεί να συνδέσει πολλές διαφορετικές πολιτικές σε έναν ενιαίο στόχο: μια Ευρώπη με μεγαλύτερη οικονομική, τεχνολογική, ενεργειακή και αμυντική αυτονομία.
Στο άμεσο πολιτικό επίπεδο, τα σημεία που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η σχέση με την Κίνα και τις ΗΠΑ, η χρηματοδότηση της άμυνας, η στήριξη της Ουκρανίας, η μεταναστευτική πολιτική, η τεχνητή νοημοσύνη και οι νέοι κανόνες για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο.
Η επίσημη ομιλία στο Στρασβούργο θα ξεκαθαρίσει ποια από τα μέτρα που κυκλοφορούν ως προτάσεις και προσχέδια θα αποτελέσουν τελικά δεσμεύσεις της Επιτροπής και ποια θα παραμείνουν σε επίπεδο πολιτικού σχεδιασμού.
