Σε μία από τις πλέον πολύνεκρες φυσικές καταστροφές που έχουν καταγραφεί στην περιοχή των Ιμαλαΐων εξελίσσεται ο κατακλυσμός στα σύνορα του Νεπάλ με την Κίνα. Οι νεκροί έχουν ξεπεράσει τους 1.000, την ώρα που περισσότεροι από 4.400 άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται και οι επιχειρήσεις αναζήτησης συνεχίζονται μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Με βάση τον τελευταίο προσωρινό απολογισμό, στο Νεπάλ έχουν καταγραφεί 1.050 θάνατοι, ενώ 3.916 άνθρωποι δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί. Στο Θιβέτ, οι κινεζικές Αρχές κάνουν λόγο για 16 νεκρούς και 546 αγνοούμενους. Συνολικά, επομένως, οι ανθρώπινες απώλειες ανέρχονται σε τουλάχιστον 1.066 νεκρούς, ενώ 4.462 άνθρωποι αγνοούνται.
Ανάμεσα στους αγνοούμενους βρίσκονται εκατοντάδες πολίτες άλλων χωρών, καθώς και εργαζόμενοι σε υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Εκτιμάται ότι αρκετοί από αυτούς ενδέχεται να εγκλωβίστηκαν σε σήραγγες, οι οποίες γέμισαν από λάσπη και φερτά υλικά μετά το σαρωτικό πέρασμα των νερών.
Η τεράστια κατάρρευση που σάρωσε την κοιλάδα
Η ενέργεια που απελευθερώθηκε ήταν τόσο μεγάλη, ώστε καταγράφηκε σεισμικό σήμα αντίστοιχο με εκείνο σεισμού μεγέθους άνω των 5 βαθμών
Η αλληλουχία των καταστροφικών γεγονότων ξεκίνησε στις 26 Αυγούστου, όταν ένας τεράστιος όγκος πάγου και βράχων αποκολλήθηκε σε μεγάλο υψόμετρο στην περιοχή Langtang Lirung, κοντά στη μεθόριο με το Θιβέτ.
Στην επίσημη αποτίμηση της Εθνικής Αρχής Διαχείρισης Καταστροφών του Νεπάλ αναφέρεται ότι βραχώδες και παγετωνικό υλικό έκτασης περίπου ενός τετραγωνικού χιλιομέτρου αποκολλήθηκε και κινήθηκε με ορμή προς την κοιλάδα.
Κατά την κάθοδό της, η τεράστια μάζα παρέσυρε νερό και μεγάλες ποσότητες ιζημάτων, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά ισχυρό κύμα λάσπης, πάγου και συντριμμιών. Το καταστροφικό μέτωπο ακολούθησε στη συνέχεια το ποτάμιο σύστημα Bhote Koshi και Trishuli, σαρώνοντας ό,τι βρισκόταν στην πορεία του.
Η ενέργεια που απελευθερώθηκε ήταν τόσο μεγάλη, ώστε καταγράφηκε σεισμικό σήμα αντίστοιχο με εκείνο σεισμού μεγέθους άνω των 5 βαθμών. Οι αναλύσεις που ακολούθησαν έδειξαν, ωστόσο, ότι δεν προηγήθηκε σεισμός ο οποίος προκάλεσε την καταστροφή. Το ισχυρό σήμα προήλθε από την ίδια την τεράστια κατολίσθηση.
Περίπου 1,6 εκατομμύριο άνθρωποι επηρεάστηκαν
Το αποτύπωμα της καταστροφής στο Νεπάλ είναι τεράστιο. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, περίπου 1,6 εκατομμύριο άνθρωποι σε πέντε περιφέρειες έχουν επηρεαστεί από τις πλημμύρες.
Στις δύο περιοχές της Rasuwa που δέχθηκαν το ισχυρότερο πλήγμα, περισσότεροι από 14.400 άνθρωποι παρέμεναν αποκομμένοι, καθώς οι ζημιές δημιούργησαν σοβαρά προβλήματα στο οδικό δίκτυο, στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και στις τηλεπικοινωνίες.
Συνολικά 41 οδικές γέφυρες παρασύρθηκαν από τα ορμητικά νερά και ακόμη τέσσερις υπέστησαν ζημιές. Σοβαρές καταστροφές έχουν επίσης καταγραφεί σε δρόμους, σπίτια, σχολικές μονάδες, δομές υγείας και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Ιδιαίτερα μεγάλο είναι το πλήγμα και στον υδροηλεκτρικό τομέα της χώρας. Σύμφωνα με το Reuters, εκατοντάδες εργαζόμενοι παρέμεναν αγνοούμενοι ή εγκλωβισμένοι σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, ενώ περίπου το 10% της συνολικής παραγωγικής δυναμικότητας του Νεπάλ τέθηκε εκτός λειτουργίας εξαιτίας των καταστροφών.
Τα σημάδια που είχαν εμφανιστεί πριν από την καταστροφή
Ενώ οι επιχειρήσεις για τον εντοπισμό των αγνοουμένων βρίσκονται σε εξέλιξη, επιστημονικά δεδομένα που ήρθαν στο φως προκαλούν ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο υπήρχαν προειδοποιητικές ενδείξεις πριν από την κατάρρευση.
Ταχεία αξιολόγηση που πραγματοποίησε μετά το συμβάν η επιστημονική ομάδα HiRISK διαπίστωσε ότι σε δορυφορικές εικόνες της περιοχής υπήρχαν ενδείξεις πριν εκδηλωθεί το καταστροφικό φαινόμενο.
Οι επιστήμονες παρατήρησαν αλλαγές στην επιφάνεια του παγετώνα. Σε δορυφορική λήψη της 24ης Αυγούστου, δύο ημέρες δηλαδή πριν από την κατάρρευση, τα νερά που προέρχονταν από την τήξη των πάγων εμφανίζονταν καφέ, γεγονός που υποδήλωνε αυξημένες ποσότητες ιζημάτων. Παράλληλα, είχε διαπιστωθεί η παρουσία ρωγμής που επεκτεινόταν προς το βραχώδες πρανές γύρω από τον παγετώνα.
Ο γεωεπιστήμονας Γιάκομπ Στάινερ, ο οποίος συμμετείχε στη σύνταξη της επιστημονικής αξιολόγησης, επισήμανε ότι τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για όσους εργάζονταν στα μεγάλα κατασκευαστικά έργα της περιοχής παρουσίαζαν σοβαρές ελλείψεις.
Ακόμη και δέκα λεπτά προειδοποίησης θα μπορούσαν να κάνουν τη διαφορά
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της HiRISK αφορά την απουσία εξειδικευμένου μηχανισμού έγκαιρης ειδοποίησης για φαινόμενα που συνδέονται με τους παγετώνες στην περιοχή που επλήγη.
Οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι πολύ κοντά στο σημείο όπου σημειώθηκε η αρχική αποκόλληση, η ταχύτητα με την οποία κινήθηκε η μάζα ήταν τόσο μεγάλη, ώστε ακόμη και ένα συμβατικό σύστημα συναγερμού πιθανότατα δεν θα άφηνε αρκετό χρόνο για οργανωμένη απομάκρυνση των ανθρώπων.
Διαφορετικές, όμως, ήταν οι συνθήκες χαμηλότερα στην κοιλάδα. Η επιστημονική αξιολόγηση εκτιμά ότι σε σημεία όπου μεσολαβούσαν τουλάχιστον δέκα λεπτά μέχρι να φτάσει το καταστροφικό κύμα, ένα αποτελεσματικό και οργανωμένο σύστημα προειδοποίησης θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τις ανθρώπινες απώλειες.
Οι Αρχές του Νεπάλ εξέδωσαν πράγματι προειδοποίηση προς τις κοινότητες που βρίσκονταν χαμηλότερα κατά μήκος του ποταμού, ωστόσο αυτό συνέβη αφού είχε ήδη ξεκινήσει η καταστροφή.
Σύμφωνα με την επίσημη καταγραφή, στις 09:15 επιβεβαιώθηκε η παρουσία του μεγάλου πλημμυρικού κύματος και ακολούθησε η αποστολή περίπου 679.000 προειδοποιητικών μηνυμάτων SMS προς κατοίκους παραποτάμιων περιοχών.
Είχαν προηγηθεί συνομιλίες Νεπάλ – Κίνας για τους παγετωνικούς κινδύνους
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το γεγονός ότι περίπου τρεις μήνες πριν από την καταστροφή, στις 27 Μαΐου, αξιωματούχοι και ειδικοί από το Νεπάλ και την Κίνα είχαν συναντηθεί στο Κατμαντού με αντικείμενο ακριβώς τους φυσικούς κινδύνους που απειλούν τη συνοριακή ζώνη των δύο χωρών.
Στη συνάντηση είχαν συζητηθεί μεταξύ άλλων οι πλημμύρες, οι κίνδυνοι που συνδέονται με τους παγετώνες, η παρακολούθηση των παγετωνικών λιμνών και η χαρτογράφηση περιοχών υψηλού κινδύνου.
Δύο αξιωματούχοι από το Νεπάλ ανέφεραν στο Reuters ότι μετά τις συνομιλίες η κινεζική πλευρά δεν παρείχε το εύρος των δεδομένων που επιθυμούσε το Κατμαντού σχετικά με την κατάσταση των παγετώνων και τα επίπεδα των υδάτων.
Όπως επισήμαναν, το Νεπάλ επιδιώκει να ενημερώνεται εγκαίρως όταν εντοπίζονται ασυνήθιστες μεταβολές στους παγετώνες κοντά στα σύνορα. Δεν υπάρχουν, πάντως, στοιχεία που να δείχνουν ότι η Κίνα διέθετε συγκεκριμένη πληροφορία βάσει της οποίας θα μπορούσε να προβλεφθεί η κατάρρευση στο Langtang Lirung.
Προειδοποίηση ΟΗΕ για εκατομμύρια ανθρώπους στα Ιμαλάια
Η πρωτοφανής καταστροφή αναζωπυρώνει την ανησυχία για τις απειλές που δημιουργεί η αυξανόμενη αστάθεια των παγετώνων και των παγετωνικών λιμνών για τις κοινότητες των Ιμαλαΐων.
Η βοηθός γενική γραμματέας του ΟΗΕ Κάνι Γουιγκναράτζα προειδοποίησε ότι εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται δυνητικά εκτεθειμένοι στον κίνδυνο, καθώς η αύξηση της θερμοκρασίας επιταχύνει την υποχώρηση των παγετώνων και ενισχύει την αστάθεια στις ορεινές περιοχές μεγάλου υψομέτρου.
Ήδη από το 2020, επιστημονικές έρευνες είχαν κατατάξει τουλάχιστον 47 παγετωνικές λίμνες στο Νεπάλ, στην Κίνα και στην Ινδία ως δυνητικά επικίνδυνες, ενώ σήμερα εκτιμάται ότι ο πραγματικός αριθμός τους είναι ακόμη μεγαλύτερος.
Για το Νεπάλ η απειλή είναι ιδιαίτερα σοβαρή, καθώς ολόκληρες κοινότητες, βασικοί οδικοί άξονες και νέα υδροηλεκτρικά έργα έχουν αναπτυχθεί μέσα σε στενές κοιλάδες, κάτω από παγετώνες και ασταθείς ορεινούς όγκους.
Με τις έρευνες για περισσότερους από 4.400 αγνοούμενους να συνεχίζονται, η καταστροφή στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ ανοίγει πλέον μια ευρύτερη συζήτηση για την επόμενη ημέρα: κατά πόσο αποτελεσματικότερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, η αξιοποίηση της τεχνολογίας και η συστηματική ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ γειτονικών χωρών μπορούν να αποτρέψουν αντίστοιχες ανθρώπινες απώλειες στο επόμενο ακραίο φαινόμενο στα Ιμαλάια.
