Η παγκόσμια ναυτιλία βρίσκεται μπροστά σε μια νέα κρίσιμη εξέλιξη μετά την ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναλάβουν τον ρόλο του «προστάτη» στα Στενά του Ορμούζ, επιβάλλοντας παράλληλα ένα ιδιαίτερα υψηλό οικονομικό τέλος στα εμπορεύματα που μεταφέρονται μέσω της περιοχής.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα λειτουργούν ως ο «φύλακας των Στενών του Ορμούζ» και πως θα πρέπει να αποζημιώνονται με ποσοστό 20% επί όλων των φορτίων που διακινούνται από το συγκεκριμένο πέρασμα, προκειμένου να καλυφθεί το κόστος της στρατιωτικής παρουσίας και της παροχής ασφάλειας.
Η ανακοίνωση ήρθε σε μια περίοδο έντονης στρατιωτικής αντιπαράθεσης στην περιοχή, με τις ΗΠΑ και το Ιράν να βρίσκονται ξανά σε ανοιχτή σύγκρουση και τη θαλάσσια κυκλοφορία στον Περσικό Κόλπο να αντιμετωπίζει αυξημένους κινδύνους. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι τα Στενά θα παραμείνουν ανοικτά «με ή χωρίς το Ιράν», ενώ ανακοίνωσε παράλληλα την επαναφορά αποκλεισμού που αφορά ιρανικά λιμάνια και μεταφορές.
Τι σημαίνει στην πράξη το τέλος 20%
Το μεγαλύτερο ερώτημα που προκύπτει αφορά τον τρόπο εφαρμογής της χρέωσης. Μέχρι στιγμής δεν έχουν δοθεί σαφείς λεπτομέρειες για το αν το 20% θα υπολογίζεται στην τελική αξία του φορτίου, στο κόστος της στρατιωτικής συνοδείας ή σε κάποιο άλλο οικονομικό μοντέλο.
Για τη ναυτιλιακή αγορά, πάντως, ένα τέτοιο ποσοστό θεωρείται εξαιρετικά υψηλό. Οι εταιρείες μεταφοράς εμπορευμάτων συνήθως αντιμετωπίζουν κόστη ασφάλισης, κινδύνου και προστασίας σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα, γεγονός που σημαίνει ότι μια τέτοια επιβάρυνση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους μεταφοράς, αλλά και σε ανατιμήσεις προϊόντων διεθνώς.
Ιδιαίτερα ευάλωτος θεωρείται ο τομέας της ενέργειας, καθώς από τα Στενά του Ορμούζ περνά σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Μια παρατεταμένη κρίση στη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τις τιμές καυσίμων και τις διεθνείς αγορές.
Η ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό σχετικά με το διεθνές ναυτικό δίκαιο.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν διεθνή θαλάσσια δίοδο και η ελεύθερη ναυσιπλοΐα προστατεύεται από διεθνείς κανόνες. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι δεν υπάρχει νομική βάση για υποχρεωτικά τέλη διέλευσης από διεθνείς θαλάσσιους διαύλους.
Με βάση αυτή την άποψη, ένα υποχρεωτικό «διόδιο» που θα πρέπει να πληρώνουν όλα τα πλοία για να περάσουν από τη θαλάσσια οδό θα μπορούσε να θεωρηθεί προβληματικό από πλευράς διεθνούς δικαίου.
Διαφορετική θα ήταν η περίπτωση αν η αμερικανική προστασία λειτουργούσε ως προαιρετική υπηρεσία ασφαλείας, όπου οι ναυτιλιακές εταιρείες θα επέλεγαν αν θέλουν να πληρώσουν για συνοδεία και προστασία.
Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, παραμένουν ερωτήματα σχετικά με το κόστος, την αποτελεσματικότητα και το ποιος θα έχει τον τελικό έλεγχο της διαδικασίας.
Η απόφαση Τραμπ συνδέεται άμεσα με τη νέα κρίση στις σχέσεις ΗΠΑ και Ιράν. Οι τελευταίες εξελίξεις έχουν προκαλέσει αναστάτωση στις αγορές, ενώ οι επιθέσεις και οι απειλές κατά εμπορικών πλοίων αυξάνουν τον φόβο για διακοπές στις ενεργειακές ροές.
Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η Ουάσινγκτον ανακοίνωσε ότι ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, ενώ η ένταση με την Τεχεράνη συνεχίζεται μετά τις νέες ανταλλαγές πυρών και τις απειλές για το μέλλον της ναυσιπλοΐας.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, καθώς οποιαδήποτε αλλαγή στη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το εμπόριο αλλά και την παγκόσμια οικονομία.
► Διαβάστε επίσης: Νέο σφυροκόπημα των ΗΠΑ στο Ιράν – Ένας νεκρός στο Ορμούζ και ιρανικά πλήγματα στο Μπαχρέιν
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά σημεία του πλανήτη. Η στενή θαλάσσια λωρίδα ανάμεσα στο Ιράν και την Αραβική Χερσόνησο αποτελεί βασικό πέρασμα για τη μεταφορά ενεργειακών πόρων προς την Ασία και την Ευρώπη.
Οποιαδήποτε απειλή περιορισμού της ελεύθερης διέλευσης προκαλεί άμεσες αντιδράσεις στις διεθνείς αγορές, καθώς οι επενδυτές φοβούνται πιθανές ελλείψεις, αυξήσεις στις τιμές πετρελαίου και νέες πιέσεις στον πληθωρισμό.
Η πρόταση για το τέλος 20% στα φορτία παραμένει μέχρι στιγμής χωρίς πλήρη τεχνική εφαρμογή, όμως έχει ήδη προκαλέσει μεγάλη πολιτική και οικονομική συζήτηση, καθώς αγγίζει ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του παγκόσμιου εμπορίου.
