Επτά ημέρες μετά τους καταστροφικούς σεισμούς μεγέθους 7,2 και 7,5 Ρίχτερ που συγκλόνισαν τη Βενεζουέλα στις 24 Ιουνίου, η εικόνα που παρουσιάζει η χώρα εξακολουθεί να θυμίζει πεδίο πολέμου.
Ολόκληρες συνοικίες έχουν μετατραπεί σε βουνά από τσιμέντο και σίδερα, ενώ συνεργεία διάσωσης από δεκάδες χώρες συνεχίζουν να επιχειρούν ασταμάτητα, γνωρίζοντας πως κάθε ώρα που περνά μειώνει τις πιθανότητες να βρεθούν ζωντανοί εγκλωβισμένοι.
Παρά το γεγονός ότι οι πρώτες 48 έως 72 ώρες θεωρούνται καθοριστικές για τη διάσωση ανθρώπων που έχουν παγιδευτεί κάτω από τα συντρίμμια, εξακολουθούν να σημειώνονται μικρά θαύματα. Μόλις πριν από λίγες ημέρες διασώθηκε ζωντανό ένα μικρό παιδί που παρέμεινε εγκλωβισμένο για έξι ολόκληρες ημέρες, χαρίζοντας μια σπάνια στιγμή ελπίδας μέσα σε μια τραγωδία δίχως τέλος.
Ωστόσο, όσο οι διασώστες συνεχίζουν να αναζητούν επιζώντες, χιλιάδες οικογένειες περιμένουν πλέον όχι ένα θαύμα, αλλά την ανάσυρση των ανθρώπων τους ώστε να μπορέσουν να τους αποχαιρετήσουν.
Οι αριθμοί μεγαλώνουν καθημερινά
Ο επίσημος απολογισμός των αρχών ξεπερνά πλέον τους 1.900 νεκρούς, ενώ περισσότεροι από 10.500 άνθρωποι έχουν τραυματιστεί. Οι αριθμοί, ωστόσο, απέχουν πιθανότατα πολύ από την πραγματική έκταση της τραγωδίας.
Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται, με τις οικογένειές τους να ζουν έναν ατελείωτο εφιάλτη αναμονής. Σε ανεξάρτητη ψηφιακή πλατφόρμα, όπου συγγενείς δηλώνουν αγνοούμενα πρόσωπα, είχαν καταγραφεί μέχρι την Τετάρτη περισσότεροι από 40.600 άνθρωποι των οποίων η τύχη παραμένει άγνωστη.
Οι εικόνες έξω από τις κατεστραμμένες πολυκατοικίες είναι ίδιες σχεδόν παντού. Συγγενείς περιμένουν αμίλητοι, μέρα και νύχτα, κοιτώντας τα ερείπια με την ελπίδα ότι θα βρεθεί κάποιος ζωντανός ή, έστω, ότι θα ανασυρθεί η σορός ενός αγαπημένου προσώπου.
Μια δεύτερη απειλή γεννιέται μέσα στα χαλάσματα
Την ίδια ώρα, οι γιατροί προειδοποιούν ότι μια νέα κρίση βρίσκεται προ των πυλών.
Χιλιάδες άνθρωποι ζουν πλέον σε πρόχειρους καταυλισμούς, σχολεία ή ακόμη και στο ύπαιθρο, χωρίς επαρκές πόσιμο νερό, αποχέτευση ή βασικές συνθήκες υγιεινής. Οι τραυματισμοί που δεν έχουν αντιμετωπιστεί εγκαίρως, σε συνδυασμό με τη ζέστη, την υγρασία και τις άθλιες υγειονομικές συνθήκες, αυξάνουν δραματικά τον κίνδυνο σοβαρών λοιμώξεων.
Ο επικεφαλής της μονάδας τραύματος του νοσοκομείου Hospital del Oeste Dr. José Gregor Hernández στο Καράκας, Ευχένιο Κόβα, προειδοποιεί ότι ο μεγαλύτερος φόβος των γιατρών δεν είναι πλέον μόνο οι τραυματισμοί από τον σεισμό, αλλά οι μολύνσεις που μπορεί να αποδειχθούν θανατηφόρες τις επόμενες ημέρες.
Όπως εξηγεί, το νοσοκομείο εξακολουθεί να δέχεται δεκάδες βαριά τραυματισμένους ασθενείς, όμως λειτουργεί με τεράστιες ελλείψεις σε υλικά και εξοπλισμό. Λείπουν ακόμη και βασικά ορθοπεδικά υλικά, όπως μεταλλικές πλάκες και βίδες για χειρουργικές επεμβάσεις, αλλά και ειδικές γάζες που απαιτούνται για την πρόληψη μολύνσεων.
Η κατάσταση επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι δεκάδες νοσοκομεία υπέστησαν ζημιές από τους σεισμούς. Σύμφωνα με τις αρχές, 38 νοσοκομεία σε ολόκληρη τη χώρα έχουν υποστεί σοβαρές καταστροφές ή κρίθηκαν επισφαλή για πλήρη λειτουργία.
Μια διεθνής επιχείρηση διάσωσης χωρίς προηγούμενο
Στην προσπάθεια αντιμετώπισης της καταστροφής συμμετέχουν πλέον ομάδες διάσωσης από περισσότερες από είκοσι χώρες, αξιοποιώντας ειδικά εκπαιδευμένους σκύλους, θερμικές κάμερες, ηχητικούς αισθητήρες και σύγχρονο εξοπλισμό εντοπισμού εγκλωβισμένων.
Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αυξήσει σημαντικά την ανθρωπιστική τους συνδρομή. Σύμφωνα με αμερικανικές στρατιωτικές πηγές, περίπου 900 στελέχη υποστηρίζουν πλέον τις επιχειρήσεις διάσωσης και ανακούφισης των πληγέντων, ενώ ακόμη 100 μέλη του Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχουν αναπτυχθεί για τον συντονισμό της ανθρωπιστικής βοήθειας.
Ωστόσο, ακόμη και αυτή η τεράστια διεθνής κινητοποίηση δυσκολεύεται να καλύψει το μέγεθος της καταστροφής, καθώς οι ανάγκες αυξάνονται καθημερινά.
Πίσω από τον χάρτη, χιλιάδες προσωπικές τραγωδίες
Οι δορυφορικές εικόνες και οι χάρτες αποτυπώνουν με εντυπωσιακή ακρίβεια το εύρος της καταστροφής. Δεν μπορούν όμως να δείξουν την αγωνία των ανθρώπων που περιμένουν δίπλα στα ερείπια, ούτε την απόγνωση όσων εξακολουθούν να αναζητούν τους δικούς τους.
Για χιλιάδες οικογένειες, η τραγωδία δεν μετριέται σε Ρίχτερ ή σε αριθμούς νεκρών, αλλά σε ώρες αναμονής, σε ατελείωτες λίστες αγνοουμένων και στην ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα μπορέσουν να πάρουν στα χέρια τους τους ανθρώπους που χάθηκαν.
«Θέλω μόνο να τους θάψω» – Οι ιστορίες πίσω από τα ερείπια μιας χώρας που περιμένει βοήθεια
Από τα χαλάσματα των πολυκατοικιών, τις κατεστραμμένες γειτονιές και τους αμέτρητους σωρούς από τσιμέντο αναδύονται καθημερινά ιστορίες που αποτυπώνουν το πραγματικό πρόσωπο της τραγωδίας.
Πίσω από κάθε αριθμό νεκρών ή αγνοουμένων βρίσκεται μια οικογένεια που περιμένει, ένας άνθρωπος που αναζητά τους δικούς του και μια κοινωνία που προσπαθεί να σταθεί όρθια μέσα στην απόλυτη καταστροφή.
«Δεν ζητώ θαύματα, μόνο να βρω τα παιδιά μου»
Η Ανχέλικα Μουντρέιν δεν περιμένει πλέον να ακούσει κάποια φωνή μέσα από τα χαλάσματα. Η ελπίδα ότι ο γιος της, η ανιψιά και ο ανιψιός της μπορεί να βρίσκονται ζωντανοί έχει πλέον σβήσει.
Εδώ και έξι ημέρες κάθεται καθημερινά απέναντι από ό,τι απέμεινε από την παραθαλάσσια πολυκατοικία όπου ζούσε η οικογένειά της, περιμένοντας έναν γερανό αρκετά ισχυρό ώστε να απομακρύνει τις τεράστιες πλάκες από μπετόν και τα παραμορφωμένα σίδερα που κρατούν εγκλωβισμένες τις σορούς των αγαπημένων της ανθρώπων.
Δεν ζητά πλέον διάσωση. Ζητά μόνο να μπορέσει να τους θάψει.
Όπως και χιλιάδες ακόμη οικογένειες, ζει μέσα σε μια βασανιστική αναμονή, χωρίς να γνωρίζει πότε και αν θα μπορέσει να αποχαιρετήσει τους δικούς της.
«Μας εγκατέλειψαν»
Η οργή των κατοίκων δεν στρέφεται μόνο απέναντι στη μοίρα.
Στρέφεται κυρίως απέναντι στο κράτος.
«Μας εγκατέλειψαν. Νιώθουμε εντελώς αβοήθητοι. Αυτό που είδαμε ήταν έλλειψη οργάνωσης, έλλειψη ανθρωπιάς, έλλειψη των πάντων», λέει η Ανχέλικα, καθισμένη σε μια πλαστική καρέκλα μπροστά από τα ερείπια του 11ώροφου κτιρίου που μέχρι πριν από λίγες ημέρες αποκαλούσε σπίτι της.
Η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται σε πολλές περιοχές της πολιτείας Λα Γκουάιρα αλλά και στα προάστια του Καράκας, όπου οι δύο ισχυροί σεισμοί ισοπέδωσαν πολυκατοικίες, καταστήματα, ξενοδοχεία, φαρμακεία και δημόσια κτίρια μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Για πολλούς κατοίκους, οι πρώτες κρίσιμες ώρες μετά τον σεισμό χάθηκαν μέσα στην ασυνεννοησία.
Οι πολίτες έσκαβαν μόνοι τους
Τις πρώτες 72 ώρες, όταν κάθε λεπτό μπορούσε να σημαίνει τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, οι περισσότεροι διασώστες ήταν οι ίδιοι οι κάτοικοι.
Με γυμνά χέρια, λοστούς και αυτοσχέδια εργαλεία άρχισαν να απομακρύνουν μπάζα, προσπαθώντας να ακούσουν φωνές κάτω από τα συντρίμμια.
Πολλοί είχαν στο πλευρό τους ξένες αποστολές διάσωσης, εξοπλισμένες με θερμικές κάμερες, ηχητικούς ανιχνευτές και ειδικά εκπαιδευμένους σκύλους.
Αντίθετα, όπως καταγγέλλουν δεκάδες κάτοικοι, οι κρατικές υπηρεσίες εμφανίστηκαν χωρίς τον απαραίτητο εξοπλισμό, ενώ τα νοσοκομεία αντιμετώπιζαν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού και υλικών.
Ασθενοφόρα εγκλωβίζονταν για ώρες στην κυκλοφορία, ενώ οι τραυματίες περίμεναν βοήθεια που πολλές φορές δεν έφτανε ποτέ εγκαίρως.
«Οι μόνοι που ήταν γεμάτοι σκόνη ήταν οι πολίτες»
Ανάμεσα στις εικόνες που προκάλεσαν τη μεγαλύτερη αγανάκτηση ήταν και εκείνες όπου ένστολοι παρακολουθούσαν τις επιχειρήσεις χωρίς να συμμετέχουν ενεργά.
Κάτοικοι υποστηρίζουν ότι όσο οι ίδιοι και οι ξένες διασωστικές ομάδες έσκαβαν ασταμάτητα μέσα στα χαλάσματα, κρατικοί υπάλληλοι και ένστολοι στέκονταν παρακολουθώντας ή ακόμη και φωτογραφίζονταν μπροστά στις κατεστραμμένες πολυκατοικίες.
Ο ηλεκτρολόγος Ντανιέλ Καστίγιο κατάφερε μόνος του, λίγες ώρες μετά τον σεισμό, να ανασύρει ζωντανούς τη μητέρα και τον γιο του από το διαμέρισμά τους στον δεύτερο όροφο μιας πολυκατοικίας που είχε καταρρεύσει.
Τον αδελφό του όμως τον βρήκε νεκρό μία ημέρα αργότερα.
Περιμένοντας σε ουρά για να παραλάβει μια σακούλα με σαπούνι και χαρτί υγείας, δεν έκρυβε την αγανάκτησή του.
«Κοιτάξτε τις στολές των στρατιωτών. Είναι πεντακάθαρες, ούτε λίγη σκόνη δεν έχουν. Οι άνθρωποι που έσκαβαν μέρες ολόκληρες ήταν οι πολίτες και οι ξένοι διασώστες. Το κράτος δεν έκανε τίποτα», λέει.
Άλλοι περίμεναν... άλλοι είχαν προτεραιότητα
Η οργή εντάθηκε ακόμη περισσότερο όταν άρχισαν να κυκλοφορούν πληροφορίες ότι σε ορισμένα σημεία οι επιχειρήσεις διάσωσης προχωρούσαν ταχύτερα επειδή ανάμεσα στους εγκλωβισμένους βρίσκονταν υψηλόβαθμοι κρατικοί αξιωματούχοι ή συγγενείς τους.
Σε μια από τις πολυκατοικίες που κατέρρευσαν συγκεντρώθηκαν ισχυρές αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις, καθώς εκεί αναζητούνταν ανώτεροι αξιωματικοί.
Ένας μεγάλος τηλεσκοπικός γερανός παρέμεινε για ώρες στο συγκεκριμένο σημείο, την ώρα που λίγα μέτρα πιο πέρα δεκάδες οικογένειες συνέχιζαν να περιμένουν μάταια τον ίδιο εξοπλισμό για να ανασύρουν τους δικούς τους ανθρώπους.
«Αν σε αυτό το κτίριο ζούσε κάποιος ισχυρός, θα έβλεπες ολόκληρο μηχανισμό να δουλεύει ασταμάτητα», λέει πικρά η Ανχέλικα, δείχνοντας τα συντρίμμια του δικού της σπιτιού.
Η οργή ξεχειλίζει
Η απόγνωση έχει πλέον μετατραπεί σε θυμό.
Σε αρκετές περιπτώσεις κάτοικοι εμπόδισαν εκσκαφείς να αποχωρήσουν από περιοχές όπου υπήρχαν ακόμη εγκλωβισμένοι, απαιτώντας να συνεχιστούν οι εργασίες.
Σε ένα περιστατικό, εξαγριωμένοι συγγενείς κατέβασαν ακόμη και τον χειριστή μηχανήματος από την καμπίνα του όταν προσπάθησε να εγκαταλείψει το σημείο.
Ακόμη και η ελπίδα μετατρέπεται εύκολα σε ένταση.
Έξω από μια κατεστραμμένη πολυκατοικία δύο γυναίκες πιάστηκαν στα χέρια, όταν η μία αρνήθηκε να σταματήσει να φωνάζει την ώρα που οι διασώστες προσπαθούσαν να ακούσουν αν υπήρχαν ακόμη σημάδια ζωής κάτω από τα ερείπια.
Μια χώρα που καλείται να ξαναχτιστεί από την αρχή
Οι σεισμοί δεν άφησαν πίσω τους μόνο κατεστραμμένα κτίρια.
Άφησαν μια κοινωνία βαθιά τραυματισμένη, χιλιάδες οικογένειες βυθισμένες στο πένθος και ένα κράτος που βρίσκεται αντιμέτωπο με σοβαρά ερωτήματα για την ικανότητά του να διαχειριστεί μια κρίση τέτοιου μεγέθους.
Καθώς οι επιχειρήσεις διάσωσης συνεχίζονται και ο κατάλογος των θυμάτων μεγαλώνει, η Βενεζουέλα βρίσκεται αντιμέτωπη όχι μόνο με το κόστος μιας πρωτοφανούς φυσικής καταστροφής, αλλά και με τη δύσκολη δοκιμασία της ανοικοδόμησης, της αποκατάστασης της εμπιστοσύνης των πολιτών και της επούλωσης πληγών που δύσκολα θα κλείσουν.
Για όσους εξακολουθούν να περιμένουν δίπλα στα ερείπια, όμως, όλα αυτά μοιάζουν ακόμη μακρινά.
Η μοναδική τους επιθυμία παραμένει μία: να βρουν τους ανθρώπους τους.
