Τρία νέα εμβόλια αναπτύσσονται με στόχο την αντιμετώπιση ενός σπάνιου στελέχους του ιού Έμπολα, το οποίο έχει ήδη προκαλέσει τον θάνατο σχεδόν 250 ανθρώπων.
Η Διεθνής Πρωτοβουλία για το Εμβόλιο κατά του AIDS (IAVI), που εργάζεται πάνω σε ένα από τα υποψήφια εμβόλια, προειδοποίησε ότι η επιδημία απειλεί να εξελιχθεί στη χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ.
Παράλληλα, το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και η φαρμακευτική εταιρεία Moderna αναπτύσσουν επίσης εμβόλια κατά του στελέχους Bundibugyo του ιού Έμπολα.
Ο Συνασπισμός για Καινοτομίες Ετοιμότητας απέναντι σε Επιδημίες (CEPI), που χρηματοδοτεί και τις τρεις ερευνητικές προσπάθειες, υπογραμμίζει ότι «κάθε ημέρα μετράει».
Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό έχουν καταγραφεί πλέον περισσότερα από 1.000 ύποπτα κρούσματα, ενώ εννέα επιβεβαιωμένα περιστατικά έχουν εντοπιστεί στη γειτονική Ουγκάντα.
Αυξάνεται η ανησυχία ότι η επιδημία αυτή — η οποία εντοπίστηκε μόνο αφού είχε ήδη εξαπλωθεί σε εμπόλεμη περιοχή με περιορισμένες υγειονομικές υποδομές — μπορεί να λάβει διαστάσεις αντίστοιχες με τη μεγαλύτερη επιδημία Έμπολα που καταγράφηκε ποτέ στη Δυτική Αφρική την περίοδο 2014-2016. Τότε, σχεδόν 29.000 άνθρωποι μολύνθηκαν και περισσότεροι από 11.000 έχασαν τη ζωή τους.
Ο επικεφαλής της IAVI, καθηγητής Μαρκ Φάινμπεργκ, δήλωσε:
«Πιστεύω ότι είναι ξεκάθαρο πως η συγκεκριμένη επιδημία απειλεί να εξελιχθεί σε εξίσου σοβαρή με εκείνη, αν όχι ακόμη χειρότερη. Η ανάπτυξη ενός εμβολίου και άλλων μέτρων αντιμετώπισης αποτελεί σαφή προτεραιότητα».
Οι ανησυχίες αυτές συμβαδίζουν με τις προειδοποιήσεις των Γιατρών Χωρίς Σύνορα (MSF), οι οποίοι χαρακτήρισαν την κατάσταση «βαθιά ανησυχητική», επισημαίνοντας ότι ποτέ στο παρελθόν δεν είχαν καταγραφεί «τόσα πολλά κρούσματα» σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.
Διαφορετικό εμβόλιο για κάθε στέλεχος
Τα εμβόλια πρέπει να αναπτύσσονται ξεχωριστά για κάθε είδος του ιού Έμπολα. Υπάρχουν συνολικά έξι γνωστά στελέχη, όμως μόνο τρία έχουν συνδεθεί με επιδημίες στον άνθρωπο.
Ήδη υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για το συνηθέστερο στέλεχος Ζαΐρ, ωστόσο η τρέχουσα επιδημία προκαλείται από το διαφορετικό στέλεχος Bundibugyo. Το συγκεκριμένο έχει εμφανιστεί μόλις δύο φορές στο παρελθόν και μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο.
Η IAVI αναπτύσσει μια τροποποιημένη εκδοχή του εμβολίου κατά του Έμπολα Ζαΐρ, ώστε να προσφέρει προστασία έναντι του στελέχους Bundibugyo. Το πειραματικό σκεύασμα έχει ήδη δοκιμαστεί σε πιθήκους, όπου εκπαίδευσε γρήγορα το ανοσοποιητικό σύστημα και παρείχε σχεδόν 100% προστασία.
Ο Φάινμπεργκ δήλωσε ότι τα μέχρι στιγμής δεδομένα τον κάνουν «αισιόδοξο για τις προοπτικές του εμβολίου», ωστόσο απαιτούνται ακόμη επτά έως εννέα μήνες για να είναι έτοιμο για κλινικές δοκιμές, αν και οι ερευνητές προσπαθούν να «επιταχύνουν τα χρονοδιαγράμματα».
Moderna και Οξφόρδη στη μάχη
Την ίδια ώρα, η Moderna ανακοίνωσε ότι αξιοποιεί την τεχνολογία mRNA — η οποία χρησιμοποιήθηκε για την ταχεία ανάπτυξη εμβολίων κατά της Covid-19 — για την ανάπτυξη εμβολίου κατά του στελέχους Bundibugyo.
«Θα κινηθούμε με αίσθημα επείγοντος και με επιστημονική αυστηρότητα ώστε να στηρίξουμε την αντιμετώπιση της επιδημίας και να φέρουμε ένα πιθανό εμβόλιο πιο κοντά στις κοινότητες που το χρειάζονται περισσότερο», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Moderna, Στεφάν Μπανσέλ.
Παράλληλα, το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης ανακοίνωσε ότι αξιοποιεί τη δική του τεχνολογία εμβολίων, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην αντιμετώπιση της πανδημίας Covid-19, για την ανάπτυξη νέου εμβολίου κατά του Έμπολα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το συγκεκριμένο εμβόλιο θα μπορούσε να είναι έτοιμο για κλινικές δοκιμές μέσα στους επόμενους δύο έως τρεις μήνες.
Πώς λειτουργούν τα υποψήφια εμβόλια
Και τα τρία εμβόλια στοχεύουν να εκπαιδεύσουν τον οργανισμό ώστε να αναγνωρίζει την ίδια πρωτεϊνική δομή που βρίσκεται στην επιφάνεια του ιού, γνωστή ως γλυκοπρωτεΐνη Bundibugyo. Ωστόσο, κάθε ερευνητική ομάδα χρησιμοποιεί διαφορετική τεχνολογική προσέγγιση.
Η IAVI χρησιμοποιεί έναν ζωντανό αλλά ακίνδυνο ιό, ο οποίος έχει τροποποιηθεί γενετικά ώστε να φέρει τη γλυκοπρωτεΐνη του Έμπολα. Έτσι, το ανοσοποιητικό σύστημα μαθαίνει να αναγνωρίζει και να καταπολεμά τον ιό.
Το εμβόλιο mRNA της Moderna και το εμβόλιο της Οξφόρδης μεταφέρουν στον οργανισμό ένα τμήμα γενετικού κώδικα. Μόλις εισέλθει στα κύτταρα, δίνει εντολή για την παραγωγή της γλυκοπρωτεΐνης Bundibugyo, την οποία το ανοσοποιητικό αναγνωρίζει ως ξένη και αρχίζει να επιτίθεται.
Με αυτόν τον τρόπο, το ανοσοποιητικό σύστημα αποκτά σημαντικό προβάδισμα σε περίπτωση πραγματικής λοίμωξης από Έμπολα.
Ωστόσο, οι διαφορές στις τεχνολογίες και στον τρόπο ενεργοποίησης της ανοσολογικής απόκρισης ενδέχεται να επηρεάσουν το επίπεδο προστασίας ή τον αριθμό των απαιτούμενων δόσεων. Όλα αυτά θα πρέπει να αξιολογηθούν μέσω κλινικών δοκιμών.
Ο Συνασπισμός για Καινοτομίες Ετοιμότητας απέναντι σε Επιδημίες (CEPI) χρηματοδοτεί τα αρχικά στάδια της έρευνας.
«Καθώς ο ιός Bundibugyo εξαπλώνεται ταχύτατα και δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο, κάθε ημέρα μετράει στην κούρσα απέναντι σε αυτή τη θανατηφόρα ασθένεια», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος του CEPI, Ρίτσαρντ Χάτσετ.
Ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Τέντρος Γκεμπρεγέσους, τόνισε:
«Ένα εμβόλιο κατά του στελέχους Bundibugyo θα μπορούσε να συμβάλει στον έλεγχο της παρούσας επιδημίας και να ενισχύσει την ετοιμότητα απέναντι σε μελλοντικές εξάρσεις της νόσου».
