Η Κύπρος επιδιώκει να αποτρέψει το ενδεχόμενο ο Ντόναλντ Τραμπ να χρησιμοποιήσει τις βρετανικές στρατιωτικές βάσεις στο νησί για πολεμικές επιχειρήσεις και ζητά από το Ηνωμένο Βασίλειο εγγυήσεις για την περίπτωση που ο δεξιός πολιτικός Νάιτζελ Φάρατζ αναλάβει την πρωθυπουργία.
Τον Μάρτιο, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ αρνήθηκε να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες να χρησιμοποιήσουν τις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο για επιθετικά αεροπορικά πλήγματα κατά του Ιράν.
Αργότερα, ωστόσο, επέτρεψε τη χρήση τους αποκλειστικά για έναν «συγκεκριμένο και περιορισμένο αμυντικό σκοπό», με στόχο την αποτροπή ιρανικών επιθέσεων.
Τόσο Βρετανοί όσο και Κύπριοι αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν στο POLITICO ότι υπάρχει ανησυχία πως μια μελλοντική βρετανική κυβέρνηση, όπως μια ενδεχόμενη κυβέρνηση υπό τον Φάρατζ, του οποίου το κόμμα Reform UK προηγείται σε δημοσκοπήσεις, θα μπορούσε να ακολουθήσει διαφορετική πολιτική.
Η Λευκωσία σχεδιάζει να θέσει το ζήτημα μόλις ολοκληρωθεί ο πόλεμος με το Ιράν, σύμφωνα με ανώτερο Κύπριο διπλωματικό αξιωματούχο που μίλησε στο POLITICO.
Ο ίδιος αξιωματούχος, που όπως και άλλες πηγές του ρεπορτάζ ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του λόγω της ευαισθησίας των θεμάτων ασφαλείας, δήλωσε ότι η Κύπρος υποδέχθηκε θετικά την αρχική απόφαση του Στάρμερ σχετικά με τις βάσεις.
Ωστόσο, επιθυμεί συγκεκριμένες εγγυήσεις ώστε μελλοντικές κυβερνήσεις, όπως μια πιθανή κυβέρνηση υπό τον Φάρατζ — στενό πολιτικό σύμμαχο του Τραμπ, ο οποίος αρχικά είχε υποστηρίξει αμερικανικά στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν προτού αργότερα εκφράσει επιφυλάξεις για περαιτέρω εμπλοκή — να μην μπορούν να χρησιμοποιούν μονομερώς τις βάσεις για στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Οι πηγές δεν διευκρίνισαν με ποιον τρόπο θα μπορούσε να εφαρμοστεί πρακτικά μια τέτοια πρωτοβουλία.
Η Κύπρος απέκτησε την ανεξαρτησία της από το Ηνωμένο Βασίλειο το 1960, ωστόσο το Λονδίνο επέμεινε ώστε οι βάσεις στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια να παραμείνουν κυρίαρχο βρετανικό έδαφος.
Οι βάσεις αποτελούν επί δεκαετίες σημείο τριβής. Οι κυπριακές ανησυχίες εντάθηκαν όταν ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπληξε τη βάση της RAF στο Ακρωτήρι στις 2 Μαρτίου, μετά την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής εκστρατείας κατά του Ιράν.
Η Λευκωσία επέκρινε αυτό που θεώρησε ανεπαρκή ενημέρωση από το Λονδίνο σχετικά με το περιστατικό, ιδίως όσον αφορά το εάν η βάση είχε εμπλακεί σε αμυντικές επιχειρήσεις που συνδέονταν με τη σύγκρουση με το Ιράν, αλλά και για την απουσία έγκαιρης προειδοποίησης προς τους κατοίκους της περιοχής.
Μετά το πλήγμα, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, ζήτησε να ξεκινήσει συζήτηση για το μέλλον των «αποικιακών» βάσεων, ενώ Κύπριοι διπλωμάτες εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους για την περιορισμένη ανταλλαγή πληροφοριών γύρω από το συμβάν.
Παράλληλα, επανήλθε στο προσκήνιο το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο η Βρετανία θα πρέπει να χρησιμοποιεί τις βάσεις, με την Κύπρο να ζητά τη στήριξη και των εταίρων της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τον Μάρτιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κατά τη σύνοδο των ηγετών της Ε.Ε., ανέφερε ότι «αναγνωρίζει την πρόθεση της Κύπρου να ξεκινήσει συζήτηση με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο και είναι έτοιμο να παράσχει υποστήριξη εφόσον χρειαστεί».
Ο Μαρκ Βέλερ, διευθυντής του προγράμματος διεθνούς δικαίου του Chatham House, δήλωσε: «Η Κύπρος υποστηρίζει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε πιο περιορισμένες αρμοδιότητες που σχετίζονται με την άμυνα. Αν και η βρετανική άποψη περί πλήρους κυριαρχίας είναι νομικά ορθή, το επεισόδιο με το Ιράν θα δώσει στην Κύπρο την ευκαιρία να επαναφέρει τη συζήτηση».
Ο παράγοντας Φάρατζ
Οι κυπριακές ανησυχίες εντάθηκαν όταν ο Νάιτζελ Φάρατζ τάχθηκε αρχικά υπέρ της χρήσης υπερπόντιων βρετανικών βάσεων, όπως εκείνων στην Κύπρο και στο αρχιπέλαγος Τσάγκος, για επιθετικά πλήγματα κατά του Ιράν.
Λίγες ημέρες αργότερα, ωστόσο, φάνηκε να αναθεωρεί τη θέση του. «Αν δεν μπορούμε καν να υπερασπιστούμε την Κύπρο, ας μην εμπλακούμε σε έναν ακόμη ξένο πόλεμο», δήλωσε, προκαλώντας νέα ερωτήματα για το τι θα έκανε μια κυβέρνηση του Reform UK αν βρισκόταν στην εξουσία.
Αν και οι επόμενες βρετανικές εκλογές δεν αναμένονται πριν από το 2029, δηλαδή μετά το τέλος της δεύτερης θητείας του Τραμπ το 2028, το Reform UK προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο πρόωρης προσφυγής στις κάλπες λόγω της αυξανόμενης φθοράς της δημοτικότητας του Στάρμερ.
Το Reform UK επρόκειτο να παρουσιάσει μέρος του αμυντικού του προγράμματος την 1η Ιουνίου. Το κόμμα έχει συμβουλευτεί ειδικούς σε θέματα άμυνας, ασφάλειας και πληροφοριών ενόψει των επόμενων εκλογών, ωστόσο δεν διαθέτει ακόμη επίσημο εκπρόσωπο για θέματα άμυνας.
Παρά ταύτα, το κόμμα επιμένει ότι η Βρετανία πρέπει να διατηρήσει τον έλεγχο των βάσεων στην Κύπρο.
«Το Reform UK υποστηρίζει τη διαρκή στρατηγική σημασία των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο και το κυρίαρχο δικαίωμα της Βρετανίας να αποφασίζει πώς θα χρησιμοποιούνται», δήλωσε εκπρόσωπος του κόμματος.
«Ο Νάιτζελ Φάρατζ έχει ξεκαθαρίσει ότι η Βρετανία δεν πρέπει να παρασυρθεί σε αχρείαστους ξένους πολέμους, αλλά ούτε να προσποιείται ότι μπορεί να προβάλλει ισχύ στο εξωτερικό έπειτα από χρόνια περικοπών στις ένοπλες δυνάμεις από Εργατικούς και Συντηρητικούς».
Οι “αποικιακές” βάσεις δεν τίθενται προς διαπραγμάτευση
Η θέση του Reform UK για τη διατήρηση του ελέγχου των βάσεων ευθυγραμμίζεται με τη στάση της σημερινής κεντροαριστερής κυβέρνησης των Εργατικών.
Βρετανοί αξιωματούχοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι είναι πρόθυμοι να συζητήσουν θέματα συνεργασίας με την Κύπρο στον τομέα της ασφάλειας. Ωστόσο, το νομικό καθεστώς των βάσεων «δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Βασίζεται σε θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου, οι οποίες αν αμφισβητηθούν, δημιουργούν πολύπλοκα ζητήματα», ανέφερε κυβερνητικός αξιωματούχος.
Ο ίδιος πρόσθεσε: «Είναι κατανοητό ότι οι σύμμαχοι ανησυχούν για την αξιοπιστία του Ηνωμένου Βασιλείου σε περίπτωση που ο Φάρατζ γίνει πρωθυπουργός».
Ένας Βρετανός κυβερνητικός παράγοντας που συμμετέχει στις συνομιλίες με την Κύπρο δήλωσε ότι οι βάσεις καλύπτονται από ένα σύνθετο πλέγμα συνθηκών, γεγονός που σημαίνει πως η κυριαρχία και η μελλοντική χρήση τους δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
«Πρέπει να μπορούμε να χρησιμοποιούμε τις βάσεις μας χωρίς περιορισμούς», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Βέλερ εκτίμησε ότι η βρετανική κυβέρνηση ενδέχεται να επιχειρήσει να μεταφέρει τη συζήτηση στην ενίσχυση της κοινής ασφάλειας, «και σε σχέση με τον κίνδυνο που ενδέχεται να αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της παρουσίας των βάσεων στο έδαφός της».
Βρετανοί υπουργοί επανέλαβαν τη στήριξή τους προς την Κύπρο μετά την ιρανική επίθεση, με τον υπουργό Άμυνας Τζον Χίλι να συναντά τον Κύπριο ομόλογό του λίγες ημέρες μετά το περιστατικό. Οι δύο πλευρές συναντήθηκαν ξανά στο Λονδίνο νωρίτερα αυτόν τον μήνα.
Παράλληλα, το Λονδίνο ενισχύει τα μέτρα ασφαλείας στις βάσεις της Κύπρου.
«Από τον Ιανουάριο έχουμε αναπτύξει πρόσθετες αμυντικές δυνατότητες στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων ραντάρ, συστημάτων αντιμετώπισης drones και μαχητικών αεροσκαφών. Μετά το ξέσπασμα της σύγκρουσης, ενισχύσαμε περαιτέρω την παρουσία μας με την ανάπτυξη του HMS Dragon, επιπλέον ελικοπτέρων Wildcat και Merlin του Βασιλικού Ναυτικού, καθώς και μαχητικών Typhoon, για την προστασία του προσωπικού και των συμφερόντων μας», δήλωσε εκπρόσωπος του βρετανικού Υπουργείου Άμυνας.
