Οι υπουργοί Μετανάστευσης των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχώρησαν σε μια νέα, πιο αυστηρή ερμηνεία της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η οποία αλλάζει ουσιαστικά το πλαίσιο εφαρμογής βασικών διατάξεων που αφορούν την προστασία μεταναστών, αιτούντων άσυλο και υπό επιστροφή πολιτών τρίτων χωρών.
Η απόφαση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της γενικότερης ευρωπαϊκής στρατηγικής για αυστηρότερη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, με στόχο την ταχύτερη απέλαση όσων δεν πληρούν τις προϋποθέσεις παραμονής και την αποσυμφόρηση των κρατών πρώτης υποδοχής.
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα συνεργασίας με τρίτες χώρες για τη δημιουργία λεγόμενων «κόμβων επιστροφής» (return hubs), όπου θα μεταφέρονται άτομα των οποίων τα αιτήματα ασύλου έχουν απορριφθεί.
Η νέα ερμηνευτική δήλωση συνδέεται και με την αυξανόμενη πίεση που δέχονται τα κράτη-μέλη από αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο σε αρκετές περιπτώσεις είχε αναστείλει ή μπλοκάρει απελάσεις, επικαλούμενο κινδύνους παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η ΕΕ επιχειρεί πλέον να αποσαφηνίσει τα όρια εφαρμογής των άρθρων 3 και 8 της Σύμβασης, που αποτελούν τον πυρήνα της νομικής προστασίας.
Σύμφωνα με το νέο κείμενο, η απαγόρευση των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης (άρθρο 3) παραμένει απόλυτη και αδιαπραγμάτευτη.
Ωστόσο, εισάγεται πιο ευέλικτη ερμηνεία ως προς το πότε μια κατάσταση θεωρείται ότι φτάνει το όριο της παραβίασης, καθώς η εκτίμηση της σοβαρότητας θα εξαρτάται από το σύνολο των περιστάσεων κάθε υπόθεσης.
Παράλληλα, στο άρθρο 8 (δικαίωμα στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή) δίνεται μεγαλύτερο περιθώριο στα κράτη να προχωρούν σε απελάσεις, ακόμη και όταν αυτές επηρεάζουν οικογενειακούς δεσμούς, εφόσον αιτιολογούνται από λόγους όπως η δημόσια τάξη, η εθνική ασφάλεια ή η διαχείριση μεταναστευτικών ροών.
Στο πλαίσιο αυτό, περιορίζεται ουσιαστικά η δυνατότητα ανατροπής τέτοιων αποφάσεων από το ΕΔΑΔ, το οποίο θα παρεμβαίνει μόνο σε περιπτώσεις όπου συντρέχουν εξαιρετικά σοβαροί λόγοι.
Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από νομικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους. Η καθηγήτρια Βερόνικα Φίκφακ του University College London υποστηρίζει ότι η νέα διατύπωση δημιουργεί μια επικίνδυνη μετατόπιση, καθώς επιχειρεί να εισαγάγει έννοιες «ισορροπίας» σε δικαιώματα που θεωρούνται απόλυτα, όπως η απαγόρευση των βασανιστηρίων.
Όπως τονίζει, η προσέγγιση αυτή ενδέχεται να αλλοιώσει τον πυρήνα της προστασίας που παρέχει το άρθρο 3.
Από την πλευρά του, ο Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, Αλέν Μπερσέ, χαιρέτισε τη συμφωνία, επισημαίνοντας ότι η κοινή ερμηνεία βοηθά στη δημιουργία ενός πιο συντονισμένου ευρωπαϊκού πλαισίου μεταναστευτικής πολιτικής, ειδικά σε μια περίοδο αυξημένων ροών και πολιτικών πιέσεων στα κράτη-μέλη.
► Διαβάστε επίσης: Τραγωδία στις Μαλδίβες: Πώς χάθηκαν οι πέντε Ιταλοί δύτες μέσα σε θανατηφόρα υποθαλάσσια σπηλιά
Στο πολιτικό επίπεδο, η νέα κατεύθυνση θεωρείται από αρκετές κυβερνήσεις ως εργαλείο για πιο αποτελεσματική εφαρμογή των επιστροφών, ενώ άλλοι εκφράζουν φόβους ότι μπορεί να οδηγήσει σε αποδυνάμωση των εγγυήσεων προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη.
Οι επόμενοι μήνες αναμένονται κρίσιμοι, καθώς θα φανεί πώς θα εφαρμοστεί πρακτικά το νέο πλαίσιο από τα εθνικά δικαστήρια και τις διοικητικές αρχές.
