Η νέα «έκρηξη Trumpflation» - όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει το κύμα πληθωριστικών πιέσεων που προκαλούν οι πολιτικές και οι γεωπολιτικές εντάσεις γύρω από τις ΗΠΑ και τον Ντόναλντ Τραμπ - αρχίζει να πλήττει ολόκληρη την Ευρώπη, επιβαρύνοντας το κόστος δανεισμού, πιέζοντας τις οικονομίες και θέτοντας σε κίνδυνο χιλιάδες καλοκαιρινά ταξίδια.
Οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων κινούνται ανοδικά σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, σε επίπεδα που παραπέμπουν σε προηγούμενες περιόδους κρίσης, καθώς η αβεβαιότητα γύρω από τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ αναζωπυρώνεται μετά τις νέες συγκρούσεις.
Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή αστάθεια και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι εντείνουν την ανησυχία των αγορών, ενώ η πίεση μεταφέρεται άμεσα στον κλάδο των μεταφορών και των αερομεταφορών.
Ήδη, οι αεροπορικές εταιρείες έχουν αφαιρέσει περίπου δύο εκατομμύρια θέσεις από τα προγράμματα πτήσεων του Μαΐου μέσα σε λίγες εβδομάδες, καθώς αυξάνονται οι φόβοι ότι τα αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών μπορεί να πέσουν σε «κρίσιμα χαμηλά επίπεδα».
Μεταξύ των χωρών που εκτιμάται ότι θα δεχθούν το ισχυρότερο πλήγμα συγκαταλέγεται και η Βρετανία, εντείνοντας τις ανησυχίες ότι ένα σημαντικό μέρος των καλοκαιρινών διακοπών ενδέχεται να ακυρωθεί.
Η ένταση κλιμακώθηκε εκ νέου τη νύχτα, όταν το Ιράν επανέλαβε τις επιθέσεις, εκτοξεύοντας πυραύλους κατά αμερικανικών πλοίων και εγκαταστάσεων αποθήκευσης πετρελαίου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε νέα άνοδο στις τιμές του πετρελαίου, παρά τις διαβεβαιώσεις των ΗΠΑ ότι δεν σηματοδοτεί το τέλος της εύθραυστης εκεχειρίας.
Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, υποστήριξε ότι η εκεχειρία παραμένει σε ισχύ και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εξασφαλίσει διάδρομο διέλευσης από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό, στο πλαίσιο της προσπάθειας της Ουάσιγκτον να σπάσει τον έλεγχο που έχει επιβάλει το Ιράν από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου.
Ωστόσο, οι αεροπορικές εταιρείες έχουν ήδη αρχίσει να λαμβάνουν μέτρα, εκτιμώντας ότι η κρίση θα συνεχιστεί.
Σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης αεροπορικών δεδομένων Cirium, ο συνολικός αριθμός διαθέσιμων θέσεων τον Μάιο μειώθηκε από 132.619.704 στα μέσα Απριλίου σε 130.674.864 στα τέλη του μήνα.
Την ίδια περίοδο, ο αριθμός των πτήσεων μειώθηκε κατά περισσότερες από 13.000, από 859.167 σε 846.162.
Ο επικεφαλής της Ryanair, Μάικλ Ο’Λίρι, προειδοποίησε ότι η μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία της Ευρώπης αναζητά «απεγνωσμένα» πτήσεις προς ακύρωση και εκτιμάται ότι θα προχωρήσει σε περαιτέρω περικοπές μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμεντ Μπαγέρ Καλιμπάφ, δήλωσε ότι οι παραβιάσεις της εκεχειρίας από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους έχουν θέσει σε κίνδυνο τη ναυσιπλοΐα και τη μεταφορά ενέργειας, προσθέτοντας ότι «δεν έχουμε καν ξεκινήσει ακόμη» τη μάχη για τον έλεγχο των Στενών.
Οι αεροπορικές εταιρείες του Κόλπου, όπως η Qatar, η Etihad και η Emirates, έχουν δεχθεί το μεγαλύτερο πλήγμα λόγω του κλεισίματος του εναέριου χώρου στη Μέση Ανατολή και των προβλημάτων στα αεροδρόμια από τις 28 Φεβρουαρίου, αλλά και εξαιτίας της αύξησης των τιμών των καυσίμων.
Παράλληλα, ευρωπαϊκές εταιρείες όπως η Lufthansa, η Air France-KLM και η SAS έχουν επίσης μειώσει τα δρομολόγιά τους τις τελευταίες εβδομάδες, ενώ η αμερικανική Spirit έχει ήδη χρεοκοπήσει μετά το κλείσιμο των Στενών, από τα οποία διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Η Lufthansa καταγράφει τον μεγαλύτερο αριθμό ακυρώσεων, έχοντας περικόψει 20.000 πτήσεις από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο, ενώ δεύτερη είναι η Air China, σύμφωνα με τους Financial Times.
Η εύθραυστη εκεχειρία στη Μέση Ανατολή βρέθηκε εκ νέου υπό πίεση, καθώς ΗΠΑ και Ιράν αντάλλαξαν πυρά στον Περσικό Κόλπο, σε μια προσπάθεια να επιβάλουν έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ.
Ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι κατέστρεψε έξι ιρανικά ταχύπλοα, καθώς και πυραύλους cruise και drones, μετά την απόφαση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να στείλει το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ για να συνοδεύσει δεξαμενόπλοια μέσω της περιοχής, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Eλευθερία».
Η μέση τιμή των καυσίμων αεροσκαφών παγκοσμίως αυξήθηκε για πρώτη φορά εδώ και έναν μήνα, φτάνοντας τα 181 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με στοιχεία της International Air Transport Association.
Η αύξηση αυτή κατά 1% σε εβδομαδιαία βάση ακολούθησε τρεις συνεχόμενες εβδομάδες πτώσης, μετά το υψηλό των 209 δολαρίων στις αρχές Απριλίου — τιμή που ήταν ήδη αυξημένη σε σχέση με τα 99 δολάρια στα τέλη Φεβρουαρίου.
Την ίδια στιγμή, η επενδυτική τράπεζα Goldman Sachs προειδοποίησε ότι η Βρετανία είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε ελλείψεις καυσίμων αεροσκαφών, με αυξημένο κίνδυνο επιβολής δελτίου, καθώς τα αποθέματα ενδέχεται να πέσουν σε «κρίσιμα χαμηλά επίπεδα».
Σύμφωνα με έκθεση που επικαλούνται οι Times, η ευρωπαϊκή αγορά καυσίμων αεροσκαφών αντιμετωπίζει «ακραία στενότητα» λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, με το Ηνωμένο Βασίλειο να είναι «το πιο εκτεθειμένο» εξαιτίας της υψηλής εξάρτησης από εισαγωγές, της περιορισμένης δυναμικότητας διύλισης και των χαμηλών αποθεμάτων.
Η Goldman Sachs υπογράμμισε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ο μεγαλύτερος καθαρός εισαγωγέας καυσίμων αεροσκαφών στην Ευρώπη και δεν διαθέτει στρατηγικά αποθέματα, με αποτέλεσμα τα εμπορικά αποθέματα να αποτελούν το βασικό «μαξιλάρι» ασφάλειας.
Όπως σημείωσε, σε ορισμένες χώρες — και κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο — τα αποθέματα θα μπορούσαν να πέσουν σε κρίσιμα επίπεδα, αυξάνοντας σημαντικά την πιθανότητα επιβολής περιορισμών στην κατανάλωση.
Ο Καλιμπάφ επανήλθε, υποστηρίζοντας ότι οι παραβιάσεις της εκεχειρίας από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους έχουν θέσει σε κίνδυνο τη ναυσιπλοΐα και τη μεταφορά ενέργειας μέσω των Στενών.
«Γνωρίζουμε καλά ότι η συνέχιση της παρούσας κατάστασης είναι αφόρητη για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ εμείς δεν έχουμε ακόμη ξεκινήσει», ανέφερε σε ανάρτησή του.
Την ίδια ώρα, αρκετά εμπορικά πλοία στον Κόλπο ανέφεραν εκρήξεις ή πυρκαγιές, ενώ πετρελαϊκό λιμάνι στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου βρίσκεται μεγάλη αμερικανική στρατιωτική βάση, επλήγη από ιρανικούς πυραύλους.
Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν ουσιαστικά κλείσει τα Στενά με απειλές για νάρκες, drones, πυραύλους και ταχύπλοα, ενώ οι ΗΠΑ απάντησαν επιβάλλοντας ναυτικό αποκλεισμό σε ιρανικά λιμάνια.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Abbas Araghchi δήλωσε ότι τα γεγονότα της προηγούμενης ημέρας αποδεικνύουν πως δεν υπάρχει στρατιωτική λύση στην κρίση, προσθέτοντας ότι οι ειρηνευτικές συνομιλίες προχωρούν με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν. Παράλληλα προειδοποίησε τις ΗΠΑ και τα ΗΑΕ να μην εμπλακούν βαθύτερα σε ένα «αδιέξοδο».
Ερωτηθείς για τις περικοπές που αγγίζουν τα δύο εκατομμύρια θέσεις πτήσεων τον Μάιο, εκπρόσωπος του βρετανού πρωθυπουργού παρέπεμψε στις δηλώσεις της υπουργού Μεταφορών Heidi Alexander, η οποία χαρακτήρισε την κατάσταση «εξελισσόμενη».
Όπως ανέφερε, η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει σε παρεμβάσεις ώστε να επιτραπεί στις αεροπορικές εταιρείες να συγχωνεύουν δρομολόγια από το Ηνωμένο Βασίλειο, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι θα υπάρξουν «λιγότερες δυσάρεστες εκπλήξεις για όσους σχεδιάζουν τις διακοπές τους».
Παράλληλα, τόνισε ότι συνεχίζεται ο σχεδιασμός εναλλακτικών λύσεων, επισημαίνοντας πως η κρίση στο Ιράν επηρεάζει άμεσα την οικονομία της χώρας και γι’ αυτό η Βρετανία πιέζει για μια μόνιμη ειρηνευτική λύση.
Την ίδια στιγμή, η Κομισιόν προειδοποίησε ότι αεροπορικές εταιρείες και κράτη-μέλη θα πρέπει να είναι προετοιμασμένα για κάθε ενδεχόμενο, καθώς η αβεβαιότητα γύρω από την τροφοδοσία καυσίμων παραμένει.
Η εκπρόσωπος Άννα Ιτκόνεν δήλωσε από τις Βρυξέλλες ότι κανείς δεν γνωρίζει πόσο θα διαρκέσει η κρίση και ότι η καλύτερη στρατηγική είναι η προετοιμασία για όλα τα πιθανά σενάρια.
Η Επιτροπή αναμένεται να εκδώσει οδηγίες προς τις αεροπορικές εταιρείες μέσα στην εβδομάδα, που θα περιλαμβάνουν ζητήματα όπως οι κανόνες anti-tankering, τα δικαιώματα των επιβατών και η χρήση καυσίμων τύπου Jet A στην Ευρώπη.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κυβέρνηση έχει ήδη εισαγάγει προσωρινή αλλαγή κανονισμών που επιτρέπει στις αεροπορικές εταιρείες να συγκεντρώνουν επιβάτες από διαφορετικές πτήσεις σε λιγότερα αεροσκάφη, στο πλαίσιο προσπάθειας εξοικονόμησης καυσίμων.
Αυτό σημαίνει ότι επιβάτες ενδέχεται να μετακινηθούν από την πτήση που είχαν αρχικά κλείσει σε άλλη παρόμοια, ώστε να μειωθούν τα δρομολόγια που δεν είναι πλήρη και διαφορετικά θα ακυρώνονταν.
Η απόφαση αυτή έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις. Η οργάνωση καταναλωτών Which? κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι οι κανόνες δεν θα πρέπει να «λυγίζουν υπέρ των αεροπορικών εταιρειών».
Ο Rory Boland από το Which Travel σημείωσε ότι οι ισχύοντες κανόνες ήδη επιτρέπουν στις εταιρείες να αλλάζουν πτήσεις εφόσον ενημερώνουν τους επιβάτες τουλάχιστον 14 ημέρες νωρίτερα και προσφέρουν επιλογή μεταξύ νέας πτήσης ή επιστροφής χρημάτων.
Όπως τόνισε, αποζημιώσεις προβλέπονται μόνο για ακυρώσεις εντός 14 ημερών, κάτι που θεωρείται δίκαιο, ενώ προειδοποίησε ότι οι νέες ρυθμίσεις ενδέχεται να μεταφέρουν το κόστος στους επιβάτες.
Σημείωσε επίσης ότι, αν και πολλοί ταξιδιώτες θα μπορούσαν να αποδεχτούν μικρές καθυστερήσεις, για όσους έχουν σύντομα ταξίδια ή ανταποκρίσεις, οι αλλαγές μπορεί να ακυρώσουν ουσιαστικά το ταξίδι τους.
Κριτική ασκήθηκε και από τους Συντηρητικούς, με τον σκιώδη υπουργό Μεταφορών Richard Holden να δηλώνει ότι οικογένειες μπορεί να βρεθούν να μεταφέρονται σε άλλες πτήσεις σε χρόνο που θα επιλέγουν οι αεροπορικές εταιρείες.
«Η αλήθεια είναι ότι η Βρετανία είναι εκτεθειμένη σε κινδύνους τροφοδοσίας καυσίμων που μια πραγματικά ενεργειακά ασφαλής χώρα δεν θα αντιμετώπιζε», πρόσθεσε.
Ο πρωθυπουργός είχε ήδη προειδοποιήσει την προηγούμενη εβδομάδα ότι οι Βρετανοί ίσως χρειαστεί να αλλάξουν τα σχέδια των καλοκαιρινών διακοπών τους λόγω της κρίσης στα καύσιμα αεροσκαφών.
Ο Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι οι πολίτες ενδέχεται να επανεξετάσουν «τον προορισμό των διακοπών τους» αν ο πόλεμος συνεχίσει να επηρεάζει τις αεροπορικές μεταφορές.
Η παρέμβασή του ξεπέρασε την επίσημη γραμμή της κυβέρνησης, η οποία μέχρι τώρα υποστηρίζει ότι «δεν υπάρχει λόγος αλλαγής των ταξιδιωτικών σχεδίων».
Από την πλευρά της, η Heidi Alexander επέμεινε ότι δεν αναμένεται σημαντική αναστάτωση στα καλοκαιρινά ταξίδια, επισημαίνοντας ότι έχουν αυξηθεί οι εισαγωγές καυσίμων από τις ΗΠΑ και ότι τα διυλιστήρια έχουν ενισχύσει την παραγωγή.
Η κυβέρνηση υπενθύμισε επίσης τα δικαιώματα των επιβατών, επισημαίνοντας ότι σε περιπτώσεις ακυρώσεων προβλέπεται επιστροφή χρημάτων ή μεταφορά σε άλλη πτήση.
Σε περίπτωση μεγάλων καθυστερήσεων, οι επιβάτες δικαιούνται φροντίδα και υποστήριξη, όπως γεύματα, διαμονή και μεταφορά.
Το υπουργείο Μεταφορών τόνισε ότι οι επιβάτες που αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις δύο ωρών σε μικρές πτήσεις, τριών σε μεσαίες και τεσσάρων σε μεγάλες αποστάσεις δικαιούνται παροχές υποστήριξης.
Παράλληλα, η International Energy Agency έχει χαρακτηρίσει την κρίση ως τη μεγαλύτερη διαταραχή στην παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου, προειδοποιώντας ήδη από τις 16 Απριλίου ότι η Ευρώπη διαθέτει αποθέματα καυσίμων για περίπου έξι εβδομάδες.
Ο επικεφαλής της Chevron, Mike Wirth, προειδοποίησε ότι θα αρχίσουν να εμφανίζονται πραγματικές ελλείψεις πετρελαίου σε παγκόσμιο επίπεδο λόγω του κλεισίματος των Στενών.
Όπως ανέφερε, οι οικονομίες θα αρχίσουν να επιβραδύνονται, αρχικά στην Ασία, καθώς η ζήτηση θα προσαρμόζεται στη μειωμένη προσφορά.
«Θα αρχίσουμε να βλέπουμε πραγματικές ελλείψεις», δήλωσε, σημειώνοντας ότι τα διαθέσιμα αποθέματα και τα στρατηγικά αποθέματα εξαντλούνται.
«Η ζήτηση θα πρέπει να προσαρμοστεί στην προσφορά. Οι οικονομίες θα αναγκαστούν να επιβραδύνουν», κατέληξε.
