Αλληλοσυγκρουόμενα μηνύματα, εσωτερικές διαφωνίες στο Ιράν και αντιφατικές δηλώσεις από τον Τραμπ σκιάζουν τις διαπραγματεύσεις, ενώ ο χρόνος για εκεχειρία εξαντλείται επικίνδυνα.
Η δυσπιστία, η αναξιοπιστία και η ασάφεια γύρω από τη συμφωνία με το Ιράν κυριαρχούν στο παρασκήνιο των εξελίξεων.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι αναμένεται συμφωνία ειρήνης με το Ιράν μέχρι τη Δευτέρα, προσθέτοντας πως ο αντιπρόεδρος J. D. Vance κατευθυνόταν προς το Ισλαμαμπάντ για συνομιλίες.
Ωστόσο, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική: ο Βανς βρισκόταν ακόμη στην Ουάσινγκτον, περιμένοντας σήμα από την Τεχεράνη πριν επιβιβαστεί στο αεροπλάνο — ένδειξη της βαθιάς αβεβαιότητας για το τι πρόκειται να ακολουθήσει.
Η μεγάλη εικόνα δείχνει ότι ο Τραμπ επιθυμεί τον άμεσο τερματισμό του πολέμου, υπό τους δικούς του όρους.
Όμως, απομένει μόλις μία ημέρα πριν από τη λήξη της εκεχειρίας, το Ιράν εξακολουθεί να ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ και οι δύο πλευρές δεν έχουν καταφέρει καν να συμφωνήσουν σε συνάντηση. Έτσι, ο πόλεμος φαίνεται να βρίσκεται ένα βήμα πριν από μια ευρεία κλιμάκωση.
«Έχει κουραστεί. Θέλει να τελειώνει. Δεν του αρέσει το Ιράν να κρατά τον έλεγχο των Στενών και να το χρησιμοποιεί ως μοχλό πίεσης στη Μέση Ανατολή. Δεν θέλει να συνεχίσει να πολεμά. Αλλά θα το κάνει αν νιώσει ότι είναι αναγκαίο», ανέφερε αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης στο Axios.
Παρά τα προβλήματα, εξακολουθεί να υπάρχει ένα «παράθυρο» για συμφωνία - έστω και για παράταση της εκεχειρίας.
Την περασμένη εβδομάδα σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος στις διαπραγματεύσεις. Μέχρι την Παρασκευή, οι αισιόδοξες δηλώσεις του Τραμπ περί επικείμενης συμφωνίας - καθώς είχε πει στο Axios ότι θα επιτευχθεί μέσα σε «μία-δύο ημέρες» - έμοιαζαν ρεαλιστικές.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Abbas Araghchi είχε δηλώσει ότι τα Στενά του Ορμούζ ήταν «πλήρως ανοιχτά», ενώ οι διεθνείς αγορές αντέδρασαν με ενθουσιασμό.
Ωστόσο, μέσα σε μόλις 24 ώρες, η κατάσταση επέστρεψε στα πρόθυρα πολέμου.
Λίγες ώρες μετά τις δηλώσεις Αραγτσί, το Σάββατο, οι Φρουροί της Επανάστασης άνοιξαν πυρ κατά δεξαμενόπλοιων που επιχειρούσαν να περάσουν τα Στενά, επικαλούμενοι την άρνηση του Τραμπ να άρει τον αμερικανικό αποκλεισμό.
Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτίμησαν ότι αυτό αντανακλά εσωτερική διαμάχη στο Ιράν, μεταξύ του προέδρου της Βουλής Μοχάμεντ Μπαγκίρ Γαλιμπάφ και του διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, στρατηγού Αχμάντ Βαχίντι .
«Νομίζαμε ότι διαπραγματευόμασταν με τους σωστούς ανθρώπους και ότι είχαμε καταλήξει σε ένα πακέτο συμφωνίας που θα μπορούσε να ανακοινωθεί», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος.
«Αλλά όταν η ιρανική ομάδα επέστρεψε, οι Φρουροί της Επανάστασης αντέδρασαν λέγοντας “δεν μας εκπροσωπείτε”».
«Υπάρχει πλέον πραγματικό ρήγμα μεταξύ αυτών των φατριών και δεν είναι σαφές ποια θα επικρατήσει», πρόσθεσε.
Δεύτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε χαρακτηριστικά: «Δεν είμαστε σίγουροι ποιος έχει τον έλεγχο - και ούτε αυτοί».
Την Κυριακή, μόλις ένα 24ωρο αργότερα, οι ΗΠΑ κλιμάκωσαν την ένταση, ανοίγοντας πυρ και καταλαμβάνοντας ιρανικό φορτηγό πλοίο στον Κόλπο του Ομάν, εκτός των Στενών.
Την ίδια στιγμή, η στάση του Τραμπ περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, καθώς εναλλάσσει απειλές, αισιοδοξία και ανακριβείς δηλώσεις.
Ενώ οι διαπραγματευτές του πρότειναν την αποδέσμευση 20 δισ. δολαρίων από «παγωμένα» κεφάλαια του Ιράν με αντάλλαγμα το απόθεμα ουρανίου και συζητούσαν προσωρινή αναστολή εμπλουτισμού, ο ίδιος δήλωνε ψευδώς ότι η Τεχεράνη είχε ήδη συμφωνήσει να εγκαταλείψει αυτά τα προγράμματα -χωρίς να απαιτείται καμία οικονομική παραχώρηση.
Όταν οι συνομιλίες αντιμετώπισαν δυσκολίες, ο Τραμπ έκανε αντικρουόμενες δηλώσεις για το ποιος θα μεταβεί στο Πακιστάν και πότε: αρχικά ο Βανς δεν θα πήγαινε, μετά θα πήγαινε, στη συνέχεια ήταν «στον αέρα» και τελικά δεν είχε αναχωρήσει.
Ταυτόχρονα, ενώ διακήρυττε ότι η συμφωνία είναι κοντά, απειλούσε με καταστροφή ιρανικών υποδομών, όπως γέφυρες και εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής.
Η Τεχεράνη εκτίμησε ότι αυτός ήταν ο πραγματικός στόχος και ότι η διπλωματία λειτουργούσε ως προκάλυμμα για αιφνιδιαστική επίθεση.
«Η τήρηση δεσμεύσεων αποτελεί τη βάση ουσιαστικού διαλόγου», ανέφερε ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν.
«Η βαθιά ιστορική δυσπιστία απέναντι στις ΗΠΑ παραμένει, ενώ τα αντιφατικά μηνύματα από Αμερικανούς αξιωματούχους δείχνουν ότι επιδιώκουν την υποταγή του Ιράν. Οι Ιρανοί δεν υποκύπτουν στη βία».
Στο μεταξύ, Πακιστανοί μεσολαβητές προσπαθούν να επαναφέρουν τη διαδικασία σε τροχιά, μεταφέροντας προτάσεις μεταξύ των δύο πλευρών.
Το τελευταίο σχέδιο συμφωνίας περιλαμβάνει ζητήματα κυρώσεων, εμπλουτισμού, χρηματοδότησης, πυρηνικού υλικού και μελλοντικών δεσμεύσεων.
Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ, το Ιράν δεν έχει συμφωνήσει ποτέ να εγκαταλείψει οριστικά τον εμπλουτισμό ουρανίου. Όπως εξηγεί αξιωματούχος, οι θέσεις κυμαίνονται από «δεν θα κατασκευάσουμε πυρηνικό όπλο» έως «δεν θα αγγίξουμε τίποτα για 5, 10 ή 15 χρόνια».
Αν και ο Τραμπ δηλώνει το αντίθετο, αξιωματούχοι εκτιμούν ότι θα προχωρούσε σε αποδέσμευση κεφαλαίων για μια συμφωνία, καθώς η ιρανική οικονομία βρίσκεται σε ασφυξία.
«Θέλουν χρήματα, πρόσβαση στα χρήματά τους και άρση κυρώσεων», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στο παρασκήνιο, η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι η οικονομική πίεση στο Ιράν είναι εξαιρετικά έντονη λόγω του αποκλεισμού.
«Πιστεύουμε ότι δεν μπορούν να αντέξουν αυτή την κατάσταση. Η οικονομική καταστροφή είναι πραγματική», σημείωσε αξιωματούχος.
Παρά την αισιοδοξία, αναγνωρίζεται ότι το χρονοδιάγραμμα ίσως είναι υπερβολικά φιλόδοξο, γι’ αυτό και εξετάζονται ενδιάμεσες λύσεις, όπως μερικό άνοιγμα των Στενών.
«Μέχρι στιγμής δεν έχουμε φτάσει στο σημείο που ο Τραμπ θα πει “πάμε να το κάνουμε”, αλλά ούτε και στο σημείο να θεωρήσει ότι υπάρχει κακή πίστη και να ξεκινήσει βομβαρδισμούς», πρόσθεσε.
Την ίδια ώρα, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής εκστρατείας, ακόμη και την κατάληψη της στρατηγικής νήσου Χαργκ.
Ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι η εκστρατεία βομβαρδισμών που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου θα ολοκληρωνόταν σε έξι εβδομάδες — κάτι που συνέβη. Ωστόσο, αυτό ενδέχεται να ήταν μόνο «η πρώτη φάση».
«Βρισκόμαστε πλέον στη δεύτερη φάση. Το αν θα υπάρξει τρίτη —με περισσότερους βομβαρδισμούς ή συμφωνία— εξαρτάται από τους Ιρανούς», ανέφερε αξιωματούχος.
