Η εκτίναξη του κόστους ενέργειας μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ στο Ιράν φέρνει τους συμμάχους της Ουάσινγκτον αντιμέτωπους με ένα σκληρό δίλημμα: για να προστατευτούν από τα σοκ των ορυκτών καυσίμων, στρέφονται αναγκαστικά στην καθαρή ενέργεια — και άρα στην Κίνα, που κυριαρχεί σχεδόν απόλυτα στην παραγωγή της.
Η σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο έρχεται να επιταχύνει μια ήδη διαμορφωμένη πραγματικότητα: η Κίνα αποκτά ολοένα και πιο ισχυρή θέση στην παγκόσμια ενεργειακή σκακιέρα, καθώς η φθηνή τεχνολογία χαμηλών εκπομπών άνθρακα που διαθέτει έχει ήδη εκτοπίσει μεγάλο μέρος του ανταγωνισμού.
Οι αυξήσεις σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, που προκλήθηκαν από τον πόλεμο, ώθησαν χώρες από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι τη Νότια Κορέα και τις Φιλιππίνες να επιταχύνουν τα σχέδια για εξηλεκτρισμό και ανάπτυξη υποδομών καθαρής ενέργειας.
Αν και αυτή η στροφή δεν δίνει άμεση λύση στο αυξημένο κόστος, θεωρείται η μόνη βιώσιμη απάντηση σε βάθος χρόνου, προκειμένου να μειωθεί η έκθεση στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών ορυκτών καυσίμων.
Ωστόσο, αυτή η επιλογή συνοδεύεται από μια κρίσιμη εξάρτηση: όσο τα κράτη επιταχύνουν την απανθρακοποίηση, τόσο περισσότερο εξαρτώνται από την Κίνα για πρώτες ύλες και τεχνολογία.
Το Πεκίνο ελέγχει τη συντριπτική πλειονότητα της παραγωγής σε καθαρές τεχνολογίες και κρίσιμα ορυκτά, γεγονός που προκαλεί έντονη ανησυχία στις δυτικές κυβερνήσεις.
Το δίλημμα είναι πλέον ξεκάθαρο: ενεργειακή ασφάλεια μέσω της πράσινης μετάβασης, αλλά με κόστος μια νέα μορφή εξάρτησης.
«Πώς να πείσουμε τους πολίτες ότι η απανθρακοποίηση είναι ευκαιρία, όταν οι μπαταρίες μας κατασκευάζονται στην Κίνα;» διερωτήθηκε πρόσφατα ο επίτροπος Βιομηχανίας της ΕΕ, Στεφάν Σεζουρνέ, παρουσιάζοντας πρόταση για ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και περιορισμό των ξένων επενδύσεων σε κρίσιμους τομείς.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και χρόνια επιχειρεί να προστατεύσει τη βιομηχανία της από φθηνές κινεζικές εισαγωγές, επιβάλλοντας, μεταξύ άλλων, φόρο άνθρακα. Αντίστοιχα, το Ηνωμένο Βασίλειο μπλόκαρε πρόσφατα κινεζική επένδυση ύψους 2 δισ. δολαρίων για εργοστάσιο ανεμογεννητριών στη Σκωτία, επικαλούμενο λόγους εθνικής ασφάλειας.
Την ίδια στιγμή, όμως, πολλές χώρες —συμπεριλαμβανομένων συμμάχων των ΗΠΑ— επιδιώκουν στενότερη συνεργασία με το Πεκίνο. Η Γερμανία στέλνει υψηλόβαθμες αποστολές στην Κίνα, ενώ ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ επισκέπτεται συχνά τη χώρα, επιδιώκοντας πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Αντίστοιχες κινήσεις παρατηρούνται και εκτός Δύσης: η Ινδία διερευνά συνεργασίες, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ενισχύουν ενεργειακούς δεσμούς, ενώ η Κούβα στηρίζεται σε κινεζικά φωτοβολταϊκά εν μέσω αμερικανικών πιέσεων.
Για πολλές χώρες, η ενεργειακή κρίση λειτουργεί ως «καμπανάκι». Ελλείψεις καυσίμων στην Ασία έχουν οδηγήσει ακόμη και σε τετραήμερη εργασία ή περιορισμούς στην οδήγηση, ενώ κυβερνήσεις βλέπουν τα δημοσιονομικά τους να πιέζονται από τις επιδοτήσεις.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα βον ντερ Λάιεν, αποκάλυψε ότι το κόστος εισαγωγών ορυκτών καυσίμων αυξήθηκε κατά 22 δισ. ευρώ μέσα σε μόλις 44 ημέρες, υπογραμμίζοντας ότι η μόνη λύση είναι η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.
Παρά ταύτα, η εξάρτηση από την Κίνα προκαλεί νέα ανησυχία. Η χώρα παράγει σχεδόν το 80% των φωτοβολταϊκών παγκοσμίως και ελέγχει περίπου το 90% της επεξεργασίας σπάνιων γαιών, που είναι απαραίτητες για ανεμογεννήτριες και ηλεκτρικά οχήματα.
Η κυριαρχία αυτή έχει ήδη προκαλέσει εντάσεις. Η Κίνα έχει περιορίσει εξαγωγές σπάνιων γαιών, ενώ έχουν εκφραστεί και ανησυχίες για ζητήματα κυβερνοασφάλειας σε κινεζικές τεχνολογίες.
Σε απάντηση, ΗΠΑ και Ευρώπη επιβάλλουν δασμούς σε κινεζικά προϊόντα, προσπαθώντας να προστατεύσουν τις αγορές τους. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική έχει κόστος, καθώς τα ευρωπαϊκά προϊόντα είναι ακριβότερα, επιβραδύνοντας την ενεργειακή μετάβαση.
Ο αναλυτής Σιμόν Ταλιαπιέτρα επισημαίνει ότι η υπερβολική έμφαση στην εγχώρια παραγωγή μπορεί να καθυστερήσει την απανθρακοποίηση, καθώς η ταχύτητα εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα φθηνών τεχνολογιών.
Την ίδια ώρα, χώρες όπως το Πακιστάν και η Ισπανία έχουν ήδη επωφεληθεί από την κινεζική τεχνολογία, μειώνοντας την έκθεσή τους στις αυξήσεις τιμών. Ο Καναδάς, μάλιστα, χαλάρωσε δασμούς σε κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα με αντάλλαγμα εμπορικά οφέλη.
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι η εξάρτηση από τεχνολογία δεν είναι ίδια με την εξάρτηση από καύσιμα: ένα φωτοβολταϊκό αγοράζεται μία φορά, ενώ το πετρέλαιο απαιτεί συνεχή πληρωμή.
Στην Ευρώπη, πάντως, ενισχύεται η άποψη ότι οι ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ αποτελούν μεγαλύτερο κίνδυνο από την Κίνα, οδηγώντας σε επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης.
«Η κρίση αυτή σπρώχνει τις χώρες προς την Κίνα», δήλωσε ο Αμερικανός γερουσιαστής Μπράιαν Σατζ , συνοψίζοντας το νέο γεωπολιτικό τοπίο.
Από την πλευρά της, η ΕΕ επιχειρεί να ισορροπήσει: να μειώσει την εξάρτηση, χωρίς να απομακρυνθεί από την κινεζική αγορά. Ωστόσο, δεν υπάρχει ενιαία γραμμή. Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ προειδοποιεί ότι η Κίνα «αποδυναμώνει» την ευρωπαϊκή οικονομία μέσω υπερπαραγωγής και ελέγχου κρίσιμων πόρων.
Σε αυτό το περιβάλλον, πολλές χώρες επιλέγουν μια ενδιάμεση στρατηγική: δέχονται κινεζικές επενδύσεις, αλλά επιδιώκουν να αναπτύξουν εγχώρια παραγωγή, αξιοποιώντας κεφάλαια και τεχνογνωσία.
Η λογική είναι απλή: συνεργασία με την Κίνα, αλλά με στόχο τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της οικονομίας.
Όπως σημειώνουν αναλυτές, η Κίνα κινήθηκε ταχύτερα από τη Δύση, επενδύοντας σε αγορές που άλλοι θεωρούσαν επικίνδυνες ή μικρές — και πλέον καρπώνεται τα οφέλη.
