Οι λεγόμενες «κατευθυνόμενες» αιμοδοσίες είχαν γνωρίσει σημαντική αύξηση κατά την περίοδο της επιδημίας HIV/AIDS τη δεκαετία του 1980 και στις αρχές του 1990, ενώ επανεμφανίστηκαν με την κυκλοφορία των εμβολίων mRNA για την Covid-19.
Ένα νοσοκομείο στις Ηνωμένες Πολιτείες βρέθηκε αντιμέτωπο με ένα ασυνήθιστο αίτημα από ασθενείς που χρειάζονται μεταγγίσεις: να λάβουν αίμα αποκλειστικά από δότες που δεν έχουν εμβολιαστεί για την Covid-19. Το αίτημα αυτό προκάλεσε σοβαρές καθυστερήσεις στη θεραπεία, φτάνοντας στο σημείο να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή τουλάχιστον ενός ασθενούς.
«Πολλά από αυτά τα αιτήματα φαίνεται να βασίζονται σε παραπληροφόρηση γύρω από την ασφάλεια των εμβολίων και τη λειτουργία των τραπεζών αίματος και όχι σε τεκμηριωμένες ιατρικές ανησυχίες», σημειώνει ο Τζέρεμι Τζέικομπς από το Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Βάντερμπιλτ στο Νάσβιλ του Τενεσί.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι οι διαδικασίες αιμοδοσίας υπόκεινται ήδη σε αυστηρούς ελέγχους, ενώ δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η επιλογή αίματος από ανεμβολίαστους δότες αυξάνει την ασφάλεια των μεταγγίσεων.
Ο Τζέικομπς και η ερευνητική του ομάδα μελέτησαν τις αιμοδοσίες που πραγματοποιήθηκαν στο κέντρο Βάντερμπιλτ από τον Ιανουάριο του 2024 έως και τον Δεκέμβριο του 2025. Κατέγραψαν 15 περιπτώσεις όπου ασθενείς ή συγγενείς τους ζήτησαν «κατευθυνόμενη» αιμοδοσία, δηλαδή αίμα από συγκεκριμένο άτομο – συνήθως συγγενή – αντί για χρήση από τη διαθέσιμη τράπεζα αίματος.
Η πρακτική αυτή επιτρέπεται σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Αυστραλία μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις, για παράδειγμα όταν υπάρχει σπάνια ομάδα αίματος και δεν μπορεί να βρεθεί συμβατός δότης μέσω της τράπεζας αίματος. Στις ΗΠΑ, αν και δεν απαγορεύεται, αποθαρρύνεται, με τους κανονισμούς να διαφέρουν από νοσοκομείο σε νοσοκομείο.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι και οι 15 περιπτώσεις σχετίζονταν με αίτημα για αίμα από ανεμβολίαστο δότη, ωστόσο το εμβολιαστικό καθεστώς των δοτών δεν καταγράφεται ούτε κοινοποιείται από τις υπηρεσίες αιμοδοσίας.
Τα αιτήματα αυτά οδήγησαν σε καθυστερήσεις στις θεραπείες, αυξάνοντας τον κίνδυνο για τους ασθενείς. Σε μία περίπτωση, τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης ενός ασθενούς μειώθηκαν σε κρίσιμα επίπεδα – γεγονός που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες σε όργανα ή ακόμη και ανεπάρκεια – ενώ άλλος ασθενής εμφάνισε αναιμία.
«Η κατευθυνόμενη αιμοδοσία είναι διαδικασία πιο περίπλοκη σε επίπεδο οργάνωσης», εξηγεί ο Τζέικομπς. «Απαιτεί επιπλέον συντονισμό, συλλογή, επεξεργασία και πλήρη ιχνηλάτηση».
Παρότι κάθε μονάδα αίματος ελέγχεται εξονυχιστικά πριν από τη χρήση της, οι κατευθυνόμενες δωρεές έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι συχνά προέρχονται από μεμονωμένους δότες και όχι από τακτικούς εθελοντές, οι οποίοι παρακολουθούνται συστηματικά και θεωρούνται πιο ασφαλείς.
Η τάση αυτή είχε ενισχυθεί σημαντικά κατά την περίοδο του HIV/AIDS και επανήλθε με την εμφάνιση των εμβολίων mRNA για την Covid-19. Τα εμβόλια αυτά λειτουργούν εισάγοντας ένα τμήμα του γενετικού υλικού του ιού SARS-CoV-2, ώστε ο οργανισμός να παράγει μια πρωτεΐνη του ιού και να ενεργοποιήσει την ανοσολογική του άμυνα, προσφέροντας ταχύτερη και ισχυρότερη αντίδραση σε περίπτωση έκθεσης.
Παρά τα σαφή επιστημονικά δεδομένα που επιβεβαιώνουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων, η παραπληροφόρηση έχει συνδέσει λανθασμένα τη χρήση τους με προβλήματα υγείας, όπως ζητήματα γονιμότητας, ενώ έχουν διακινηθεί και θεωρίες συνωμοσίας περί μικροτσίπ ή αλλοίωσης του DNA.
Μάλιστα, το 2025 δημοσιεύθηκε μελέτη που επιβεβαιώνει ότι η μετάγγιση αίματος από εμβολιασμένους δότες για την Covid-19 είναι απολύτως ασφαλής. «Τα αιτήματα για αίμα από ανεμβολίαστους αντανακλούν την αβεβαιότητα που εξακολουθεί να υπάρχει σε ένα τμήμα της κοινωνίας», επισημαίνει ο Ας Τόγι από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στο συγκεκριμένο ιατρικό κέντρο. Η Υπηρεσία Αίματος της Ουαλίας έχει αναφέρει ότι πολίτες ζητούν πληροφορίες για το εμβολιαστικό προφίλ των δοτών, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο απορρίφθηκε πρόταση για διαχωρισμό του αίματος βάσει εμβολιαστικής κατάστασης. Αντίθετα, στην Οκλαχόμα έχουν κατατεθεί προτάσεις για τη δημιουργία πρόσβασης σε αίμα από ανεμβολίαστους δότες.
«Τα αιτήματα αυτά αποδεικνύουν πώς η παραπληροφόρηση μπορεί να δημιουργήσει ουσιαστικά προβλήματα στη λειτουργία των νοσοκομείων και των υπηρεσιών αιμοδοσίας», καταλήγει ο Τζέικομπς. «Ταυτόχρονα, αναδεικνύουν την ανάγκη να αντιμετωπίζονται οι ανησυχίες των ασθενών με σοβαρότητα και σεβασμό, ακόμη κι όταν δεν στηρίζονται σε επιστημονικά στοιχεία».
Πηγή: New Scientist
