Η επικείμενη κατάρρευση του παγετώνα Thwaites στην Ανταρκτική απειλεί να εκτοξεύσει τη στάθμη της θάλασσας σε καταστροφικά νέα ύψη.
Ωστόσο, επιστήμονες έχουν πλέον προτείνει ένα «παράδοξο» σχέδιο για να αποτρέψουν τη διάλυση του λεγόμενου «Παγετώνα της Αποκάλυψης».
Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων θέλει να κατασκευάσει ένα τείχος ύψους 150 μέτρων και μήκους 80 χιλιομέτρων, που θα εκτείνεται κατά μήκος του βυθού σε βάθος 650 μέτρων κάτω από την επιφάνεια.
Ονομάζεται Seabed Curtain (Υποθαλάσσια Κουρτίνα) και οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αυτό το φιλόδοξο έργο θα μπορούσε να σταματήσει την υποχώρηση του Παγετώνα της Αποκάλυψης και να αποτρέψει τις καταστροφικές συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Ο Παγετώνας της Αποκάλυψης είναι ένας τεράστιος, αργά κινούμενος «ποταμός» πάγου, περίπου στο μέγεθος της Μεγάλης Βρετανίας, που συγκρατεί αρκετό γλυκό νερό που αν απελευθερωθεί μπορεί να αυξήσει τη στάθμη της θάλασσας κατά 65 εκατοστά.
Οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι η κύρια αιτία της υποχώρησής του είναι ένα ρεύμα θερμού νερού που εισχωρεί στο κενό ανάμεσα στον παγετώνα και την ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα – λιώνοντας τον πάγο από κάτω.
Η Υποθαλάσσια Κουρτίνα θα αγκυρωθεί μπροστά από τα πιο ευάλωτα τμήματα του παγετώνα και θα εμποδίζει αυτό το θερμό ρεύμα να φτάνει στον πάγο.
Παρότι το πιθανό κόστος θα μπορούσε να ξεπεράσει κατά πολύ τα 80 δισεκατομμύρια δολάρια,οι επιστήμονες λένε ότι αυτό δεν είναι τίποτα σε σύγκριση με την καταστροφή που θα μπορούσε να αποτρέψει το τείχος τους.
Η Υποθαλάσσια Κουρτίνα βρίσκεται επί του παρόντος στην αρχική φάση ανάπτυξης και οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη οριστικοποιήσει τον σχεδιασμό.
Ωστόσο, το βασικό σχέδιο προβλέπει τη χρήση ενισχυμένου εφελκυόμενου υφάσματος, το οποίο θα αναρτάται με πλωτά στοιχεία και θα αγκυρώνεται στον πυθμένα της θάλασσας μέσω βαριάς θεμελίωσης.
Αυτό θα εκτείνεται σε όλη την περίμετρο του παγετώνα σαν ένα γιγαντιαίο ανεμοφράκτη παραλίας, εμποδίζοντας το θερμό νερό να εισέρχεται και παγιδεύοντας το ψυχρό νερό κοντά στον πάγο.
Σε έναν πιθανό σχεδιασμό, θα πρόκειται για μία ενιαία κατασκευή, ενώ άλλες προτάσεις εισηγούνται πολλαπλά τμηματικά κομμάτια ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο το τείχος να λειτουργεί σαν ένα τεράστιο αλεξίπτωτο.
Πρώιμα μοντέλα που εκπονήθηκαν από ομάδα παγετωνολόγων το 2024 υπέδειξαν με επιφύλαξη ότι αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να επιβραδύνει το λιώσιμο των παγετώνων έως και δέκα φορές σε ορισμένες περιοχές.
Ωστόσο, αυτό δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ στην πράξη και οι ερευνητές δεν γνωρίζουν πραγματικά αν θα λειτουργήσει ή ποιες θα είναι οι συνέπειες.
Για να μάθουν περισσότερα, οι επιστήμονες σχεδιάζουν να εγκαταστήσουν ένα τμήμα κουρτίνας μήκους 150 μέτρων και ύψους 40 μέτρων στο φιόρδ Ramfjorden στη Νορβηγία.
Παράλληλα, διεξάγουν οικολογική μελέτη στο φιόρδ Mijenfjorden στο Σβάλμπαρντ.
Το συγκεκριμένο φιόρδ προστατεύεται από ένα μεγάλο νησί κοντά στο άνοιγμά του, οπότε η σύγκρισή του με γειτονικά φιόρδ θα επιτρέψει στους ερευνητές να διαπιστώσουν τι είδους επιπτώσεις θα μπορούσε να έχει ένα μεγάλο φράγμα σε ένα πολικό οικοσύστημα.
Δεδομένου όμως του αστρονομικού κόστους κατασκευής του τείχους, οι επικριτές ίσως αναρωτηθούν γιατί οι επιστήμονες να εξετάζουν καν αυτή τη λύση.
Σύμφωνα με τους επικεφαλής του Seabed Curtain Project, αυτά τα κόστη δικαιολογούνται πλήρως από την τεράστια απειλή που συνιστά ο παγετώνας Thwaites.
Ο Παγετώνας της Αποκάλυψης συγκρατεί τεράστια ποσότητα γλυκού νερού στη στεριά, ώστε να μην συμβάλλει στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Υπό την επίδραση της αύξησης της θερμοκρασίας των ωκεανών, η απώλεια πάγου του Thwaites αντιστοιχεί ήδη στο 4% της παγκόσμιας ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
Αν καταρρεύσει, όλο αυτό το νερό θα καταλήξει απευθείας στον ωκεανό και η παγκόσμια στάθμη της θάλασσας θα αυξηθεί δραματικά.
Επιπλέον, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτό θα αποσταθεροποιήσει ολόκληρο το στρώμα πάγου της Ανταρκτικής, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά αρκετά μέτρα τους επόμενους αιώνες.
«Αν είναι δυνατόν να αφαιρέσουμε 65 εκατοστά παγκόσμιας ανόδου της στάθμης της θάλασσας από την εξίσωση για όλους, με μία μόνο στοχευμένη παρέμβαση σε μία τοποθεσία, είμαι διατεθειμένη να το εξετάσω. Πιστεύω ότι έχουμε υποχρέωση να το κάνουμε».
Ανησυχητικά, τα επιστημονικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι ο Thwaites ίσως βρίσκεται ήδη σε πορεία κατάρρευσης.
Πρόσφατο έργο γεώτρησης στον κύριο κορμό του παγετώνα αποκάλυψε ταραχώδεις ωκεάνιες συνθήκες και σχετικά θερμό νερό, ικανό να «προκαλεί σημαντικό λιώσιμο στη βάση του πάγου».
Οι τρέχουσες εκτιμήσεις δείχνουν ότι θα μπορούσε να καταρρεύσει πλήρως μέσα στις επόμενες δεκαετίες αν δεν ληφθούν μέτρα για την επιβράδυνση της κλιματικής αλλαγής ή την αποτροπή της τήξης του.
Η κ. Hagen προσθέτει: «Αν συγκρίνετε το κόστος του έργου με το κόστος επισκευής και ζημιών στις παράκτιες περιοχές, είναι ένα κλάσμα. Το κόστος αυτού του έργου θα φτάσει σε δισεκατομμύρια. Το κόστος των ζημιών θα φτάσει σε τρισεκατομμύρια».
Ωστόσο, το έργο δεν στερείται επικριτών, και άλλοι επιστήμονες έχουν κατηγορήσει την Υποθαλάσσια Κουρτίνα ότι αποτελεί «αντιπερισπασμό» από το πραγματικό ζήτημα της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Monash επέκριναν την αδοκίμαστη ιδέα, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο «εγγενούς περιβαλλοντικής ζημίας».
Οι ερευνητές πρόσθεσαν ότι το τείχος δεν μπορεί να κατασκευαστεί σε επαρκή κλίμακα ή με την απαιτούμενη ταχύτητα ώστε να αντιμετωπιστεί εγκαίρως η κρίση.
Η υποχώρηση του παγετώνα
Ο παγετώνας Thwaites είναι ελαφρώς μικρότερος από το συνολικό μέγεθος του Ηνωμένου Βασιλείου, περίπου στο μέγεθος της πολιτείας της Ουάσινγκτον, και βρίσκεται στη Θάλασσα Άμουνδσεν.
Έχει πάχος έως και 4.000 μέτρα και θεωρείται καθοριστικός για τις προβλέψεις σχετικά με την άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας.
Ο παγετώνας υποχωρεί λόγω της θέρμανσης του ωκεανού και θεωρείται ασταθής επειδή το εσωτερικό του βρίσκεται πάνω από δύο χιλιόμετρα κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, ενώ στην ακτή ο πυθμένας του είναι σχετικά ρηχός.
Ο παγετώνας Thwaites έχει παρουσιάσει σημαντική επιτάχυνση της ροής του από τη δεκαετία του 1970.
Από το 1992 έως το 2011, το κέντρο της γραμμής επαφής του Thwaites υποχώρησε κατά σχεδόν 14 χιλιόμετρα.
Η ετήσια εκροή πάγου από την περιοχή αυτή συνολικά έχει αυξηθεί κατά 77% από το 1973.
Επειδή το εσωτερικό του συνδέεται με το τεράστιο τμήμα του Δυτικού Ανταρκτικού Παγοκαλύμματος που βρίσκεται βαθιά κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, ο παγετώνας θεωρείται «πύλη» για το μεγαλύτερο μέρος της δυνητικής συμβολής της Δυτικής Ανταρκτικής στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Η κατάρρευση του παγετώνα Thwaites θα προκαλούσε αύξηση της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά μεταξύ ενός και δύο μέτρων, με πιθανότητα για περισσότερο από το διπλάσιο εάν καταρρεύσει ολόκληρο το Δυτικό Ανταρκτικό Παγοκάλυμμα.
