Σε πρόσφατη κεκλεισμένων των θυρών συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων και Άμυνας του Ισραήλ, ανώτατοι αξιωματούχοι των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων (IDF) παρουσίασαν αναλυτική ενημέρωση για το επίπεδο ετοιμότητας της χώρας ενόψει ενός πιθανού νέου γύρου σύγκρουσης με το Ιράν.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της ισραηλινής εφημερίδας Maariv, εκπρόσωπος του στρατού ανέφερε στους βουλευτές ότι η Τεχεράνη έχει επεκτείνει σημαντικά την παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων, επιδιώκοντας την πλήρη αποκατάσταση αλλά και διεύρυνση των επιθετικών της δυνατοτήτων.
Όπως και λίγο πριν από τον 12ήμερο πόλεμο, το Ισραήλ ανησυχεί ότι το Ιράν θα μπορούσε να εξαπολύσει μαζικό πλήγμα με εκατοντάδες βαλλιστικούς πυραύλους κατά ισραηλινών στόχων.
Τον τελευταίο μήνα, μεγάλα δυτικά μέσα ενημέρωσης δημοσιεύουν όλο και πιο δυσοίωνες εκτιμήσεις για επικείμενη κλιμάκωση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν.
Οι New York Times, επικαλούμενοι Αμερικανούς αξιωματούχους και ανεξάρτητους αναλυτές, υποστηρίζουν ότι μια άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση καθίσταται ολοένα και δυσκολότερο να αποφευχθεί.
Και οι δύο πλευρές ενισχύουν ραγδαία τις στρατιωτικές τους δυνατότητες, διευρύνουν τα μέτωπα μέσω πληρεξούσιων δυνάμεων και απομακρύνονται από κάθε ουσιαστική διπλωματική διαδικασία – συνθήκες που αυξάνουν τον κίνδυνο ανοιχτού πολέμου εβδομάδα με την εβδομάδα.
Η εφημερίδα συνδέει τις τρέχουσες εντάσεις με τη λήξη της πυρηνικής συμφωνίας του 2015 (JCPOA), η οποία έπαψε επισήμως να ισχύει τον Οκτώβριο, οδηγώντας σε νέο γύρο αυστηρών κυρώσεων και πλήρες αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις.
Οι Times αναφέρουν επίσης ότι, παρά τους ισχυρισμούς της Τεχεράνης πως έχει καταστρέψει όλα τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, Ισραηλινοί αξιωματούχοι παραμένουν πεπεισμένοι ότι μέρος του υλικού μεταφέρθηκε μυστικά σε ασφαλείς τοποθεσίες.
Τα κράτη του Κόλπου, προσθέτει το δημοσίευμα, φοβούνται όλο και περισσότερο ότι ένα νέο ισραηλινό πλήγμα στο Ιράν είναι ζήτημα «πότε» και όχι «αν».
Από την οπτική του Ισραήλ, το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα συνιστά υπαρξιακή απειλή, καθιστώντας τη στρατιωτική επιλογή σχεδόν αναπόφευκτη.
Παράλληλα, ο Άλι Βαέζ, επικεφαλής του προγράμματος για το Ιράν στο International Crisis Group, δήλωσε ότι, σύμφωνα με ιρανικές πηγές του, τα εργοστάσια πυραύλων στο Ιράν λειτουργούν 24 ώρες το εικοσιτετράωρο και, σε περίπτωση νέας σύγκρουσης, «ελπίζουν να εκτοξεύσουν 2.000 πυραύλους ταυτόχρονα για να αχρηστεύσουν τις ισραηλινές άμυνες, και όχι 500 σε διάστημα 12 ημερών», όπως συνέβη τον Ιούνιο.
Οι βασικές αιτίες της αντιπαράθεσης Ιράν–Ισραήλ παραμένουν άλυτες, δημιουργώντας μια κυκλική δυναμική στην οποία η κλιμάκωση είναι σχεδόν δομικά ενσωματωμένη. Ο λεγόμενος «άξονας της αντίστασης» του Ιράν – ένα δίκτυο που οικοδομήθηκε επί δεκαετίες – υπέστη σοβαρές απώλειες στον 12ήμερο πόλεμο και ιδιαίτερα μετά την περσινή αλλαγή κυβέρνησης στη Συρία, που αποδιοργάνωσε εν μέρει τις φιλοϊρανικές δυνάμεις.
Ωστόσο, η Τεχεράνη διατηρεί κρίσιμα περιφερειακά στηρίγματα: τους Χούθι στην Υεμένη, τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και διάφορες σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ. Όλα αυτά επιτρέπουν στο Ιράν να διατηρεί μια μορφή ασύμμετρης αποτροπής.
Υπό αυτή τη συνθήκη, το Ιράν βρίσκεται σε αυξημένη επιφυλακή, θεωρώντας ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να πιέζει μέχρι την πλήρη αναδίπλωση του πυρηνικού του προγράμματος.
Σύμφωνα με τον ισραηλινό ειδησεογραφικό ιστότοπο CursorInfo, που επικαλείται ανώτατη πηγή του ισραηλινού μηχανισμού ασφαλείας, το Τελ Αβίβ εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν πριν από τη λήξη της δεύτερης προεδρικής θητείας του Ντόναλντ Τραμπ, τον Ιανουάριο του 2029.
Η ίδια πηγή τονίζει ότι το Ιράν συνεχίζει να επεκτείνει το πυραυλικό του οπλοστάσιο, ενώ το Ισραήλ παρακολουθεί διαρκώς τις πυρηνικές και αμυντικές εγκαταστάσεις της χώρας.
Ειδικοί προειδοποιούν ότι μια νέα στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν είναι ζήτημα χρόνου.
Όπως σημειώνουν οι New York Times, βρίσκεται σε εξέλιξη η κατασκευή νέας υπόγειας εγκατάστασης εμπλουτισμού ουρανίου νότια της Νατάνζ, γνωστής ως «Pickaxe Mountain», στην οποία οι επιθεωρητές του ΔΟΑΕ δεν έχουν ακόμη πρόσβαση.
Δορυφορικές εικόνες δείχνουν επίσης τις συνέπειες αμερικανικών αεροπορικών πληγμάτων σε στόχους στη Νατάνζ τον Ιούνιο του 2025, αποδεικνύοντας τις συνεχιζόμενες προσπάθειες υπονόμευσης της ιρανικής πυρηνικής υποδομής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιαν δηλώνει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει την ειρήνη και τον διάλογο, αλλά δεν πρόκειται να υποκύψει σε εξωτερικές πιέσεις ούτε να εγκαταλείψει τα πυρηνικά και πυραυλικά της προγράμματα, τα οποία θεωρεί αναπόσπαστο μέρος της εθνικής κυριαρχίας.
Εμφανίζεται πρόθυμος για επιστροφή σε πολυμερείς συνομιλίες, αλλά μόνο υπό όρους που διασφαλίζουν το δικαίωμα του Ιράν να αναπτύσσει τη δική του επιστημονική, τεχνολογική και αμυντική βάση.
Αξιοσημείωτο είναι ότι στις αρχές Νοεμβρίου ο Τραμπ παραδέχθηκε δημόσια την εμπλοκή των ΗΠΑ σε ισραηλινά πλήγματα σε ιρανικό έδαφος — κάτι που ο Λευκός Οίκος αρνιόταν επί μακρόν.
Σχεδόν ταυτόχρονα, δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη να χαλαρώσει τις κυρώσεις κατά της Τεχεράνης, επιχειρώντας προφανώς να επαναφέρει ένα διπλωματικό σκέλος στις αμερικανοϊρανικές σχέσεις.
Έναν μήνα νωρίτερα, μιλώντας στην Κνεσέτ, είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας «νέας συμφωνίας» με το Ιράν, χωρίς όμως λεπτομέρειες.
Ένα είναι σαφές: ο Αμερικανός πρόεδρος δεν επιθυμεί να σύρει τις ΗΠΑ σε έναν ανοιχτό πόλεμο με το Ιράν. Γνωρίζει ότι μια νέα μεγάλη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα είχε σοβαρό πολιτικό και οικονομικό κόστος, ιδιαίτερα σε μια περίοδο εσωτερικής πολιτικής αστάθειας.
Το Ισραήλ, ωστόσο, φαίνεται αποφασισμένο να οδηγήσει την αντιπαράθεση μέχρι τέλους, θεωρώντας τη συγκυρία ιστορική ευκαιρία για την εξουδετέρωση του ιρανικού πυρηνικού και πυραυλικού δυναμικού.
Αυτό θα ανάγκαζε την κυβέρνηση Τραμπ να αντιδράσει με κάποιον τρόπο.
Με αβεβαιότητα να επικρατεί ήδη στα μέτωπα της Ουκρανίας και της Βενεζουέλας, η Ουάσινγκτον δύσκολα μπορεί να αντέξει έναν ακόμη πλήρους κλίμακας «νέο πόλεμο» - αυτή τη φορά με το Ιράν.
Λίγες ώρες μετά τις δηλώσεις του, ο Τραμπ συναντήθηκε στην Ουάσινγκτον με τον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Επανέλαβε ότι το Ιράν επιδιώκει συμφωνία με τις ΗΠΑ και ότι η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη για συνομιλίες.
Την ίδια ημέρα, ο Καμάλ Χαραζί, ανώτερος σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δήλωσε ότι το Ιράν είναι έτοιμο για διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, αλλά μόνο στη βάση αμοιβαίου σεβασμού και ισότητας, υπογραμμίζοντας ότι η πρωτοβουλία πρέπει να προέλθει από την Ουάσινγκτον.
Τόνισε επίσης ότι το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν δεν είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη δεν συμμερίζεται την αισιοδοξία. Οι Ιρανοί αναλυτές εκτιμούν ότι θα ακολουθήσουν περαιτέρω πιέσεις, προκλήσεις και προσπάθειες «ελεγχόμενης κλιμάκωσης».
Πιστεύουν ότι το Ισραήλ συνεχίζει να σχεδιάζει στρατιωτική δράση ανεξαρτήτως των περιφερειακών συνεπειών ή των ενστάσεων της Ουάσινγκτον. Επιπλέον, θεωρούν ότι αν το Ισραήλ επιτεθεί, θα επιχειρήσει να σύρει τις ΗΠΑ στη σύγκρουση.
Τελικά, με τις ΗΠΑ βυθισμένες σε εσωτερική πολιτική αναταραχή και το Ισραήλ να προχωρά με στρατηγική αποφασιστικότητα, η Ουάσινγκτον κινδυνεύει να παρασυρθεί στη σύγκρουση είτε το θέλει είτε όχι - καταλήγοντας σε ρόλο σιωπηρού εταίρου που «δεν εμποδίζει» τις ισραηλινές ενέργειες αλλά αρνείται να αναλάβει την ευθύνη των συνεπειών τους.
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι το Ισραήλ προετοιμάζεται για μια μακρά αντιπαράθεση, ως μέρος μιας νέας φάσης στη γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής.
Αν το Ιράν απαντήσει πιο δυναμικά σε ισραηλινά πλήγματα, οι ΗΠΑ θα βρεθούν μπροστά σε ένα σκληρό δίλημμα: παρέμβαση ή απώλεια ελέγχου της κατάστασης. Και η παρέμβαση θα έθετε υπαρξιακά ερωτήματα για το ίδιο το μέλλον του ιρανικού κράτους.
Παρά ταύτα, η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν φοβάται την καταστροφή — και προειδοποιεί ότι σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο «θα παρασύρει το Ισραήλ μαζί της».
* Την ανάλυση υπογράφει ο Farhad Ibragimov, πολιτικός αναλυτής με ειδίκευση στη Μέση Ανατολή (Ιράν, Τουρκία, Πακιστάν, Αφγανιστάν) και στον μετασοβιετικό χώρο. Διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Φιλίας των Λαών της Ρωσίας (RUDN) και είναι ερευνητής στο Κέντρο Μελετών Μέσης Ανατολής, με συχνή παρουσία σε διεθνή μέσα ενημέρωσης.
