Στο επίκεντρο ενός εκτεταμένου σκανδάλου νοθείας, με διευρυμένες διαστάσεις, βρίσκεται το μέλι, με τα στοιχεία που αποκαλύφθηκαν μέσα από κοινή έρευνα της Κομισιόν και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης για τις εισαγωγές μελιού την περίοδο 2021-2022 να είναι ενδεικτικά. Το 46% των παρτίδων που εξετάστηκαν εμφάνιζαν σημάδια ανάμειξης με σιρόπια ζάχαρης, αποκαλύπτοντας μια πραγματικότητα όπου ένα στα δύο εισαγόμενα βάζα δε συγκροτούνταν από πραγματικό μέλι.
Η νοθεία, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο απλό “φούσκωμα” με σιρόπια, καθώς μια δεύτερη, πιο δυσδιάκριτη μορφή απάτης αφορά την παραπλανητική αναγραφή προέλευσης και φυτικής πηγής. Όπως σημειώνεται, μέλια που παρουσιάζονται ως μονοανθικά ή τοπικής προέλευσης συχνά είναι μείγματα χαμηλότερης ποιότητας ή εισαγόμενων προϊόντων.
Όπως αποκαλύπτεται, οι καταναλωτές, που αναζητούν ποιοτικό και ντόπιο μέλι, είναι πρόθυμοι να πληρώσουν ακριβότερα, όμως η πραγματικότητα είναι πως οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν παράγουν αρκετές ποσότητες για να καλύψουν την εγχώρια ζήτηση. Το κενό αυτό καλύπτεται με εισαγωγές, δημιουργώντας πρόσφορο έδαφος για ανάμειξη, αλλοίωση και νοθεία προτού το προϊόν φτάσει στα ράφια - ειδικότερα από κράτη εισαγωγής όπως την Κίνα και την Τουρκία.
Μη επαρκής οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της Ευρώπης για το μέλι
Παρά το γεγονός ότι η νοθεία του μελιού απασχολεί διαχρονικά την ευρωπαϊκή αλλά και τοπική αγορά, φαίνεται πως οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της Ευρώπης παραμένουν πίσω.
Ειδικότερα, όπως προαναφέρθηκε, δημοσιεύματα αποκαλύπτουν τεράστιες εισαγωγές νοθευμένου μελιού από την Τουρκία, ενώ και το Ηνωμένο Βασίλειο εμφανίζεται εκτεθειμένο στο κινέζικο “τεχνητό μέλι”. Πρόσφατη περίπτωση νοθείας ήρθε από την Κροατία, όπου κρατικοί έλεγχοι έδειξαν ότι μόλις 33 από τα 50 δείγματα συμμορφώνονταν με τα πρότυπα ποιότητας, ενώ σε δέκα εντοπίστηκε προσθήκη ζάχαρης.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την οικονομική ζημία των έντιμων μελισσοκόμων, καθώς στις έμμεσες προεκτάσεις του το νοθευμένο μέλι ενέχει κινδύνους για την υγεία. Ευρωπαϊκές μελέτες έχουν εντοπίσει σε εισαγόμενα μέλια ίχνη παρασιτοκτόνων, βαρέων μετάλλων, κτηνιατρικών φαρμάκων και πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων - ουσίες που μπορεί, σε μεγάλες ποσότητες ή μακροχρόνια έκθεση, να προκαλέσουν νευρολογικές βλάβες, προβλήματα οργάνων, αλλεργίες ή ακόμη και καρκινογένεση. Παράλληλα, η χρήση βιομηχανικών σιροπιών ζάχαρης συσχετίζεται με απότομη αύξηση του σακχάρου στο αίμα, αυξάνοντας δυνητικά τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη.
Τι αποκαλύπτει η έκθεση της Κομισιόν
Η έκθεση της Κομισιόν το 2023 αποκάλυψε ότι σχεδόν το μισό μέλι από τρίτες χώρες ήταν αναμεμειγμένο με σιρόπια από ρύζι, σιτάρι ή ζαχαρότευτλα. Από τις 320 παρτίδες που εξετάστηκαν, οι 147 κρίθηκαν ύποπτες. Η Ευρώπη, που εισάγει περίπου 175.000 τόνους μελιού ετησίως - το 40% της κατανάλωσης - είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εισαγωγέας παγκοσμίως. Το “ψεύτικο μέλι” προέρχεται κυρίως από Κίνα και Τουρκία. Χαρακτηριστικά, στη Γερμανία το 50% των δειγμάτων βρέθηκαν προβληματικά, ενώ στη Γαλλία μόλις τέσσερα από τα 21 δείγματα ήταν πραγματικό μέλι.
Η εικόνα επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από την πρακτική ορισμένων χωρών, όπως η Ισπανία, όπου μεγάλες ποσότητες μελιού αναμειγνύονται και επανασυσκευάζονται, αποκτώντας “ευρωπαϊκή” ταυτότητα. Δεν είναι σπάνιο να συναντά κανείς σε μία ετικέτα μέχρι και έξι διαφορετικές χώρες προέλευσης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έξαρση νοθείας στην Τουρκία. Με παραγωγή 115.000 τόνων ετησίως, η χώρα αποτελεί παγκόσμιο “παίκτη”. Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες οι τουρκικές Αρχές έχουν κατασχέσει πολλούς τόνους νοθευμένου προϊόντος, ενώ 43 παραγωγοί βρέθηκαν να παραβιάζουν τη νομοθεσία μόνο στο τελευταίο τρίμηνο του 2024. Τεράστιες ποσότητες γλυκόζης και φρουκτόζης εντοπίζονται σε παράνομα εργαστήρια, και οι Αρχές επιβάλλουν πρόστιμα που φτάνουν τα 15 εκατομμύρια λίρες.
Την ίδια ώρα, η Βρετανία εμφανίζεται ως το “εύκολο θύμα” των κινεζικών εξαγωγών. Η χώρα εισήγαγε πέρυσι 47.000 τόνους κινεζικού μελιού, με εργαστηριακούς ελέγχους να δείχνουν ότι δημοφιλείς μάρκες αποτυγχάνουν συστηματικά να περάσουν τεστ αυθεντικότητας. Μυστικές καταγραφές από μελισσοκόμους που ταξίδεψαν στην Κίνα αποκαλύπτουν εργοστάσια που ενθαρρύνουν την ανάμειξη με σιρόπια σε ποσοστά έως και 90%, χωρίς να εντοπίζονται από τους συνήθεις ελέγχους.
Νέα μέτρα από το 2026
Μπροστά σε αυτήν την κρίση αξιοπιστίας, η Ε.Ε. προχωρά σε νέα μέτρα. Από τον Ιούνιο του 2026, οι παραγωγοί θα υποχρεούνται να αναγράφουν σαφώς τις χώρες προέλευσης σε όλα τα μείγματα μελιού, ενώ παράλληλα προετοιμάζεται ευρωπαϊκό εργαστήριο αναφοράς και νέο σύστημα ιχνηλασιμότητας.
