Ένας-ένας, οι στρατιώτες πέρασαν από το στενό άνοιγμα μιας σήραγγας στο νότιο τμήμα της Γάζας. Στο σκοτεινό διάδρομο, κάποιοι έσκυβαν το κεφάλι για να μην χτυπήσουν στο χαμηλό ταβάνι, προσέχοντας τα βήματά τους πάνω σε σπασμένα κομμάτια από σκυρόδεμα, λιωμένα πλαστικά μπουκάλια και κουρελιασμένα στρώματα.
Τη Δευτέρα, ο ισραηλινός στρατός οδήγησε δημοσιογράφους στη Ράφα — την πόλη στο νοτιότερο άκρο της Γάζας, την οποία κατέλαβε πέρυσι και σε μεγάλο βαθμό ισοπέδωσε — καθώς η δίμηνη εκεχειρία Ισραήλ–Χαμάς φτάνει σε κρίσιμο σημείο.
Από την έναρξη του πολέμου πριν από περισσότερα από δύο χρόνια, το Ισραήλ έχει απαγορεύσει σε διεθνή μέσα να εισέλθουν στη Γάζα, με εξαίρεση σπάνιες, σύντομες επισκέψεις υπό στρατιωτική επίβλεψη, όπως αυτή.
Οι στρατιώτες συνόδευσαν δημοσιογράφους στο εσωτερικό μιας σήραγγας, την οποία χαρακτήρισαν ως μία από τις σημαντικότερες και πιο σύνθετες υπόγειες διαδρομές της Χαμάς, που συνδέει πόλεις της εμπόλεμης Λωρίδας και είχε χρησιμοποιηθεί από κορυφαίους διοικητές.
Το Ισραήλ ανέφερε ότι σε αυτό το υπόγειο πέρασμα η Χαμάς κρατούσε το σώμα του ομήρου Χαντάρ Γκολντίν, 23χρονου στρατιώτη που σκοτώθηκε στη Γάζα πριν από περισσότερο από μία δεκαετία.
Η Χαμάς επέστρεψε τη σορό του Γκολντίν τον περασμένο μήνα, στο πλαίσιο της εκεχειρίας που μεσολάβησαν οι ΗΠΑ, έπειτα από την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023, κατά την οποία σκοτώθηκαν 1.200 άνθρωποι στο νότιο Ισραήλ και ελήφθησαν εκατοντάδες όμηροι.
Η ισραηλινή αντεπίθεση που ακολούθησε έχει προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από 70.000 Παλαιστινίων, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας, το οποίο λειτουργεί υπό τη διοίκηση της Χαμάς.
Το υπουργείο δεν διαφοροποιεί πολίτες και μαχητές, αλλά αναφέρει ότι περίπου οι μισοί νεκροί είναι γυναίκες και παιδιά.
Η εκεχειρία μπαίνει στην τελική ευθεία
Ισραήλ και Χαμάς πλησιάζουν στην ολοκλήρωση της πρώτης φάσης της συμφωνίας, η οποία προβλέπει την επιστροφή όλων των ομήρων - ζωντανών και νεκρών- με αντάλλαγμα Παλαιστινίους κρατούμενους. Μόνο η σορός ενός ακόμη ομήρου απομένει να παραδοθεί.
Οι μεσολαβητές προειδοποιούν ότι η δεύτερη φάση θα είναι πολύ δυσκολότερη, καθώς περιλαμβάνει πιο ακανθώδη ζητήματα, όπως τον αφοπλισμό της Χαμάς και την αποχώρηση του Ισραήλ από τη Λωρίδα.
Αυτή τη στιγμή, το Ισραήλ ελέγχει περισσότερο από το μισό έδαφος της Γάζας.
Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου αναμένεται να ταξιδέψει στην Ουάσινγκτον μέσα στον μήνα, για συνομιλίες με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σχετικά με τα επόμενα βήματα.
Σωροί ερειπίων στους δρόμους της Ράφα
Πέρυσι, το Ισραήλ εξαπέλυσε μεγάλη επιχείρηση στη Ράφα, όπου χιλιάδες Παλαιστίνιοι είχαν καταφύγει για να γλιτώσουν από τις επιχειρήσεις σε άλλα σημεία της Γάζας.
Οι σφοδρές μάχες άφησαν μεγάλο μέρος της πόλης σε ερείπια και ξερίζωσαν σχεδόν ένα εκατομμύριο ανθρώπους.
Φέτος, καθώς ο στρατός είχε πλέον τον έλεγχο της περιοχής, προχώρησε σε συστηματική κατεδάφιση των περισσότερων κτιρίων που είχαν απομείνει, σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες.
Οι ισραηλινές δυνάμεις κατέλαβαν επίσης και έκλεισαν τη ζωτική συνοριακή διέλευση της Ράφα, τη μοναδική πύλη της Γάζας προς τον έξω κόσμο που δεν ελεγχόταν από το Ισραήλ.
Το Ισραήλ δήλωσε ότι η Ράφα ήταν το τελευταίο μεγάλο οχυρό της Χαμάς και κομβικό σημείο για την αποδόμηση της στρατιωτικής της δύναμης — βασικός στόχος του πολέμου.
Κατά τη διαδρομή στους δρόμους της Ράφα τη Δευτέρα, σωροί από μπετόν, καλώδια και στριμμένο μέταλλο σχημάτιζαν πύργους εκατέρωθεν, με ελάχιστα κτίρια να στέκονται όρθια και κανένα χωρίς ζημιές.
Σκόρπια στο έδαφος βρίσκονταν προσωπικά αντικείμενα: ένα αφρώδες στρώμα, πετσέτες και ένα βιβλίο που εξηγούσε το Κοράνι.
Την περασμένη εβδομάδα, το Ισραήλ ανακοίνωσε πως είναι έτοιμο να ανοίξει ξανά το πέρασμα της Ράφα, αλλά μόνο για έξοδο ατόμων από τη Γάζα.
Η Αίγυπτος και πολλοί Παλαιστίνιοι φοβούνται ότι άπαξ και φύγουν, δεν θα επιτραπεί η επιστροφή τους. Υποστηρίζουν ότι το Ισραήλ οφείλει να ανοίξει τη διέλευση και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι η είσοδος στη Γάζα δεν θα επιτραπεί έως ότου παραδοθούν όλοι οι όμηροι που παραμένουν στο έδαφος.
Μέσα στη σήραγγα
Η σήραγγα στην οποία οδηγήθηκαν οι δημοσιογράφοι εκτείνεται κάτω από κάποτε πυκνοκατοικημένη συνοικία, κάτω από συγκρότημα του ΟΗΕ και τεμένη. Σήμερα, η Ράφα είναι μια πόλη-φάντασμα.
Στο υπόγειο σκοτάδι, οι δημοσιογράφοι κινήθηκαν ανάμεσα σε κρεμασμένα καλώδια και ανώμαλες πλάκες σκυροδέματος σκεπασμένες με άμμο.
Σύμφωνα με τον στρατό, η σήραγγα έχει μήκος άνω των 7 χιλιομέτρων και βάθος έως 25 μέτρων, και είχε χρησιμοποιηθεί για αποθήκευση όπλων καθώς και για μακροχρόνια παραμονή.
Εκεί βρίσκονταν κορυφαία στελέχη της Χαμάς κατά τη διάρκεια του πολέμου, συμπεριλαμβανομένου του Μοχάμεντ Σίνουαρ - ο οποίος φερόταν να διοικεί το ένοπλο σκέλος της οργάνωσης και ήταν αδελφός του Γεχία Σίνουαρ, ηγετικού στελέχους που συμμετείχε στον σχεδιασμό της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου. Το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι έχει σκοτώσει και τους δύο.
Ο αντισυνταγματάρχης Ναντάβ Σοσάνι δήλωσε: «Αυτό που βλέπουμε εδώ είναι το τέλειο παράδειγμα του πώς η Χαμάς αξιοποίησε όλα τα χρήματα και τον εξοπλισμό που εισήχθησαν στη Γάζα όλα αυτά τα χρόνια.
Η Χαμάς τα πήρε και έχτισε μια απίστευτη υπόγεια πόλη για σκοπούς τρομοκρατίας και για την απόκρυψη σορών ομήρων.»
Το Ισραήλ κατηγορεί εδώ και χρόνια τη Χαμάς ότι αποσπά πόρους για στρατιωτικούς σκοπούς.
Η Χαμάς υποστηρίζει ότι οι Παλαιστίνιοι είναι υπό κατοχή και έχουν δικαίωμα αντίστασης, ενώ παράλληλα διατηρεί και πολιτική πτέρυγα που παρείχε υπηρεσίες όπως υγεία, αστυνόμευση και εκπαίδευση.
Ο στρατός δεν έχει αποφασίσει ποια θα είναι η τύχη της σήραγγας.
Οι επιλογές περιλαμβάνουν το σφράγισμά της με σκυρόδεμα, την ανατίναξη ή τη διατήρησή της για συλλογή πληροφοριών.
Από την έναρξη της εκεχειρίας, τρεις στρατιώτες έχουν σκοτωθεί σε συγκρούσεις με περίπου 200 μαχητές της Χαμάς, οι οποίοι, σύμφωνα με Ισραηλινούς και Αιγύπτιους αξιωματούχους, παραμένουν στα υπόγεια τμήματα περιοχών που ελέγχει το Ισραήλ.
Η Χαμάς έχει δηλώσει ότι η επικοινωνία με τις εναπομείνασες μονάδες της στη Ράφα έχει διακοπεί για μήνες και πως δεν ευθύνεται για περιστατικά σε αυτές τις ζώνες.
Αμφότερες οι πλευρές έχουν κατηγορήσει η μία την άλλη για επανειλημμένες παραβιάσεις της συμφωνίας κατά την πρώτη φάση.
Το Ισραήλ καταλογίζει στη Χαμάς καθυστερήσεις στην επιστροφή ομήρων, ενώ Παλαιστίνιοι υγειονομικοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι περισσότεροι από 370 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από ισραηλινές επιθέσεις από τότε που τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία.
