Τα ρωσικά drones και δολιοφθορείς εξαπολύουν επιθέσεις σε ολόκληρη τη συμμαχία, και η Ευρώπη κάνει πλέον κάτι που θα έμοιαζε αδιανόητο πριν από λίγα χρόνια: σχεδιάζει τρόπους να απαντήσει ενεργά.
Οι ιδέες που εξετάζονται περιλαμβάνουν:
- κοινές επιθετικές κυβερνοεπιχειρήσεις κατά της Ρωσίας,
- ταχύτερη και πιο συντονισμένη απόδοση ευθύνης για υβριδικές επιθέσεις,
- αιφνιδιαστικές στρατιωτικές ασκήσεις υπό το ΝΑΤΟ,
σύμφωνα με δύο ανώτερους Ευρωπαίους κυβερνητικούς αξιωματούχους και τρεις διπλωμάτες της ΕΕ.
Η υπουργός Εξωτερικών της Λετονίας, Μπάιμπα Μπράζε, είπε σε συνέντευξή της:
«Οι Ρώσοι δοκιμάζουν συνεχώς τα όρια — ποια είναι η αντίδραση, μέχρι πού μπορούν να φτάσουν;» και πρόσθεσε ότι απαιτείται «πιο ενεργή απάντηση». «Δεν είναι τα λόγια που στέλνουν μήνυμα — είναι οι πράξεις», είπε χαρακτηριστικά.
Ρωσικά drones έχουν παραβιάσει τον εναέριο χώρο της Πολωνίας και της Ρουμανίας τους τελευταίους μήνες, ενώ μυστηριώδη drones έχουν προκαλέσει αναστάτωση σε αεροδρόμια και στρατιωτικές βάσεις σε όλη την Ευρώπη.
Άλλα περιστατικά περιλαμβάνουν παρεμβολές GPS, εισόδους ρωσικών μαχητικών αεροσκαφών και πλοίων, καθώς και μια έκρηξη σε βασική σιδηροδρομική γραμμή της Πολωνίας που μετέφερε στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία.
Ο Γερμανός υφυπουργός Άμυνας, Φλόριαν Χαν, δήλωσε: «Η Ευρώπη και η συμμαχία πρέπει να αναρωτηθούν πόσο ακόμη θα ανεχόμαστε αυτόν τον τύπο υβριδικού πολέμου… και αν θα πρέπει να γίνουμε πιο ενεργοί».
Οι υβριδικές επιθέσεις από τη Ρωσία δεν είναι καινούριο φαινόμενο — δολοφονίες, εκρήξεις σε αποθήκες όπλων, χρηματοδότηση ακροδεξιών κομμάτων, ψυχολογικές επιχειρήσεις και παρεμβάσεις σε εκλογές.
Όμως η κλίμακα και η συχνότητα σήμερα είναι πρωτοφανείς.
Το think tank Globsec υπολόγισε πάνω από 110 περιστατικά δολιοφθοράς στην Ευρώπη από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο, κυρίως σε Πολωνία και Γαλλία, από άτομα συνδεδεμένα με τη Μόσχα.
Κατά την ομιλία του στο φόρουμ Valdai τον Οκτώβριο, ο Πούτιν προειδοποίησε: «Παρακολουθούμε στενά τη στρατιωτικοποίηση της Ευρώπης… Ήρθε η ώρα να απαντήσουμε;»
Παρότι η Ρωσία βλέπει την ΕΕ και το ΝΑΤΟ ως αντιπάλους, η Ευρώπη δεν θέλει πόλεμο με πυρηνική δύναμη. Πρέπει, όμως, να βρει τρόπους αποτροπής που δεν θα ξεπερνούν τις “κόκκινες γραμμές” του Κρεμλίνου.
Ο Σουηδός αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων, Μίκαελ Κλάεσον, έθεσε το δίλημμα ως εξής: «Δεν μπορούμε να ζούμε μέσα στον φόβο κλιμάκωσης. Πρέπει να είμαστε σταθεροί».
Το ΝΑΤΟ έχει ήδη ενισχύσει την αεράμυνα στην ανατολική του πτέρυγα. Αυτό, όμως, εξοργίζει τη Μόσχα.
Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ απάντησε με απειλές: «Οι Ευρωπαίοι πρέπει να τρέμουν σαν ζώα που οδηγούνται στη σφαγή».
Αλλαγή κλίματος στην Ευρώπη
Οι συνεχείς ρωσικές προκλήσεις αλλάζουν την πολιτική στάση σε πολλές πρωτεύουσες.
Μετά τη δολιοφθορά στη σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει Βαρσοβία–Κίεβο, η Πολωνία ανέπτυξε 10.000 στρατιώτες για προστασία κρίσιμων υποδομών. Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ κατηγόρησε τη Μόσχα για «κρατική τρομοκρατία».
Η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε ότι οι υβριδικές επιθέσεις αποτελούν «εξαιρετικό κίνδυνο» και η ΕΕ πρέπει να έχει «ισχυρή απάντηση».
Ο Ιταλός υπουργός Άμυνας, Γκουίντο Κροσέτο, κατήγγειλε την «αδράνεια» της Ευρώπης και παρουσίασε 125σέλιδο σχέδιο αντιποίνων, προτείνοντας:
- Ευρωπαϊκό Κέντρο Αντιμετώπισης Υβριδικού Πολέμου,
- δύναμη κυβερνοπολέμου 1.500 ατόμων,
- ειδικούς τεχνητής νοημοσύνης για τον στρατό.
Ο Πολωνός ΥΠΕΞ, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, είπε: «Η Ρωσία κλιμακώνει ξεκάθαρα τον υβριδικό πόλεμο κατά των πολιτών της ΕΕ».
Πιο ενεργητική στάση — αλλά με νομικά όρια
Το ερώτημα παραμένει: τι σημαίνει “ισχυρότερη απάντηση” στην πράξη;
Ο καθηγητής Κέβιν Λιμονιέ εξήγησε ότι η ΕΕ λειτουργεί με κανόνες δικαίου, άρα δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τις ίδιες μεθόδους με τη Ρωσία.
Μερικές χώρες, πάντως, έχουν ήδη χαλαρώσει τα όρια:
- Δανία και Τσεχία επιτρέπουν επιθετικές κυβερνοεπιχειρήσεις,
- το Ηνωμένο Βασίλειο φέρεται να είχε χακάρει το ISIS το 2017 για να αποκαλύψει πρόγραμμα drones.
Η Μπράζε προτρέπει τους συμμάχους: «Πρέπει να γίνουμε πιο προληπτικοί στις κυβερνοεπιθέσεις».
Πρακτικά, οι στόχοι θα μπορούσαν να είναι κρίσιμες ρωσικές εγκαταστάσεις, όπως:
- η βιομηχανική ζώνη Alabuga (παραγωγή drones Shahed),
- ενεργειακές υποδομές,
- σιδηροδρομικές μεταφορές όπλων.
-
Αντεπίθεση στην προπαγάνδα
Ένα άλλο μέτωπο είναι η ρωσική παραπληροφόρηση.
Ανώτερος στρατιωτικός αξιωματούχος σημείωσε ότι η «ρωσική κοινή γνώμη… είναι δύσκολα προσβάσιμη» και απαιτείται συνεργασία με υπηρεσίες χωρών που «κατανοούν τη ρωσική ψυχολογία».
Όμως, προειδοποίησε ένας διπλωμάτης της ΕΕ, οποιαδήποτε ενέργεια «πρέπει να έχει εύλογη άρνηση» (plausible deniability).
Επίδειξη ισχύος
Το ΝΑΤΟ - ως αμυντικός οργανισμός - δεν πρόκειται να υιοθετήσει ρωσικού τύπου επιθέσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με πρώην εκπρόσωπο της Συμμαχίας Οάνα Λουνγκέσκου, απαιτούνται:
- άμεσες ανακοινώσεις απόδοσης ευθύνης όταν η Ρωσία βρίσκεται πίσω από υβριδική επίθεση,
- αιφνιδιαστικές στρατιωτικές ασκήσεις στα σύνορα με Λιθουανία και Εσθονία.
Το ΝΑΤΟ-υποστηριζόμενο Κέντρο Αριστείας για Υβριδικές Απειλές στο Ελσίνκι προσφέρει ήδη εκπαίδευση και στρατηγικές.
Ένας ανώτερος διπλωμάτης του ΝΑΤΟ κατέληξε: «Πρέπει να δείξουμε, με κάθε τρόπο, ότι παρακολουθούμε και μπορούμε να μετακινούμε δυνάμεις γρήγορα και ευέλικτα».
