Υπάρχουν πέντε βασικά στάδια στον ανθρώπινο εγκέφαλο, σύμφωνα με νέα μελέτη.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ συνέκριναν εγκεφαλικές τομογραφίες 3.802 ατόμων ηλικίας από 0 έως 90 ετών.
Η ανάλυσή τους αποκάλυψε ότι η ανθρώπινη ζωή χωρίζεται από τέσσερα καθοριστικά «σημεία καμπής» σε πέντε βασικά στάδια – παιδική ηλικία, εφηβεία, ενηλικίωση, πρώιμη γήρανση και όψιμη γήρανση.
Αν είστε λίγο πάνω από 30 και ακόμη δεν νιώθετε «κανονικός ενήλικας», δεν κάνετε λάθος, καθώς οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η περίοδος της εφηβείας διαρκεί έως την ηλικία των 32.
«Ο εγκέφαλος περνά μια φυσική μετάβαση γύρω στην έναρξη της εφηβείας, η οποία εκτείνεται μέχρι τις αρχές της δεκαετίας των 30», δήλωσε η επικεφαλής ερευνήτρια, δρ Άλεξα Μάουσλεϊ.
«Αυτό το ηλικιακό παράθυρο υπερβαίνει αυτό που πολλοί θεωρούν “εφηβεία”.»
Σύμφωνα με τους ερευνητές, χρειάζονται σχεδόν τρεις δεκαετίες “ανακαλωδίωσης” μέχρι ο εγκέφαλος να φτάσει στην ενήλικη μορφή του.
Μόλις φτάσουμε στα μέσα της δεκαετίας των 30, η νοημοσύνη και η προσωπικότητά μας αγγίζουν ένα σταθερό «πλατό».
Στη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν έναν τύπο απεικόνισης του εγκεφάλου που ονομάζεται diffusion MRI.
Οι τομογραφίες αυτές εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο κινούνται τα μόρια νερού στον εγκέφαλο, ώστε να χαρτογραφήσουν τις νευρωνικές συνδέσεις στον εγκεφαλικό ιστό.
Αναλύοντας χιλιάδες τέτοιες απεικονίσεις, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η «καλωδίωση» του εγκεφάλου μας εξελίσσεται μέσα από πέντε κύρια στάδια.
Από τη γέννηση έως περίπου την ηλικία των εννέα, βρισκόμαστε στο «στάδιο της παιδικής ηλικίας».
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο εγκέφαλος αναδιαμορφώνεται εντυπωσιακά και αναπτύσσεται ταχύτατα.
Το σημαντικότερο είναι ότι ο εγκέφαλος περνά μια ταχεία διαδικασία που ονομάζεται «ενοποίηση δικτύων», κατά την οποία οι υπερβολικές συνάψεις – οι συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων – περικόπτονται, αφήνοντας να επιβιώσουν μόνο οι πιο ενεργές.
Παράλληλα, η εξωτερική φαιά ουσία και η εσωτερική λευκή ουσία αυξάνονται σε όγκο, ενώ οι χαρακτηριστικές αύλακες στην επιφάνεια του εγκεφάλου σταθεροποιούνται.
Η λευκή ουσία είναι σημαντική για την επικοινωνία μέσα στον εγκέφαλο και βοηθά στην επεξεργασία των αισθητηριακών πληροφοριών.
Η φαιά ουσία, που αποτελεί το εξωτερικό στρώμα (τον φλοιό), είναι υπεύθυνη για ανώτερες λειτουργίες όπως η μνήμη, τα συναισθήματα και η λήψη αποφάσεων.
Γύρω στην ηλικία των εννέα, ο εγκέφαλος περνά το πρώτο μεγάλο «σημείο καμπής», που χαρακτηρίζεται από ένα «άλμα» στις γνωστικές ικανότητες.
Από τα εννέα έως τα 32, ο εγκέφαλος εισέρχεται σε μια περίοδο γνωστή ως «εφηβεία».
Ενώ η λευκή ουσία συνεχίζει να αυξάνεται, οι μεγαλύτερες αλλαγές συμβαίνουν στο επίπεδο των συνδέσεων μεταξύ των νευρώνων.
Κατά την εφηβεία, η αρχιτεκτονική του εγκεφάλου γίνεται ολοένα πιο εκλεπτυσμένη και αποτελεσματική.
«Η αποτελεσματικότητα στον εγκέφαλο είναι παρόμοια με έναν αποδοτικό δρόμο ανάμεσα σε δύο σημεία – μια σύντομη, άμεση διαδρομή», εξηγεί η δρ Μάουσλεϊ.
«Όταν διαμορφώνονται ή ενισχύονται σύντομες διαδρομές που επιτρέπουν την επικοινωνία μεταξύ των περιοχών του εγκεφάλου, ο εγκέφαλος γίνεται πιο αποτελεσματικός.»
Αυτή η εποχή χαρακτηρίζεται από αποτελεσματικές συνδέσεις τόσο μέσα σε συγκεκριμένες περιοχές όσο και σε ολόκληρο τον εγκέφαλο, κάτι που σχετίζεται με καλύτερη γνωστική λειτουργία.
Οι αλλαγές φτάνουν στο αποκορύφωμά τους στις αρχές της δεκαετίας των 30, το οποίο οι ερευνητές χαρακτηρίζουν ως το «ισχυρότερο τοπολογικό σημείο καμπής» της ζωής μας.
Ωστόσο, η εφηβεία συνδέεται και με αύξηση των ψυχικών διαταραχών.
Όπως αναφέρει ο ανώτερος συγγραφέας, καθηγητής Ντάνκαν Άστλ:
«Πολλές νευροαναπτυξιακές, ψυχικές και νευρολογικές παθήσεις συνδέονται με τον τρόπο που είναι “καλωδιωμένος” ο εγκέφαλος.
Πράγματι, διαφορές στη νευρωνική συνδεσιμότητα προβλέπουν δυσκολίες στην προσοχή, τη γλώσσα, τη μνήμη και μια σειρά συμπεριφορών.»
Παρότι η σύνδεση είναι τεκμηριωμένη, οι ακριβείς μηχανισμοί που την εξηγούν χρειάζονται περαιτέρω έρευνα.
Από τα 32 έως τα 66, περνάμε στο στάδιο της «ενηλικίωσης» – το μεγαλύτερο από όλα τα στάδια του εγκεφάλου.
Σε αυτή την περίοδο, ο εγκέφαλος παύει να γίνεται πιο αποτελεσματικός και η δομή του σταθεροποιείται, με μεγαλύτερη «διαχωριστικότητα» καθώς οι περιοχές του αρχίζουν να λειτουργούν πιο αυτόνομα.
Βάσει προηγούμενων μελετών, αυτό το στάδιο αντιστοιχεί σε ένα «πλατό στη νοημοσύνη και την προσωπικότητα», αν και οι λόγοι δεν είναι πλήρως κατανοητοί.
Από την ηλικία των 66, ο εγκέφαλος εισέρχεται στο στάδιο της «πρώιμης γήρανσης», το πιο ήπιο από τα μεταγενέστερα στάδια, που χαρακτηρίζεται από σταδιακή μείωση της συνδεσιμότητας και υποβάθμιση της λευκής ουσίας.
Η δρ Μάουσλεϊ σημειώνει: «Είναι μια ηλικία όπου οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο για διάφορες παθήσεις που επηρεάζουν τον εγκέφαλο, όπως η υπέρταση.»
Το τελευταίο στάδιο του εγκεφάλου ξεκινά στα 83, όταν εισερχόμαστε στην περίοδο της «όψιμης γήρανσης».
Αυτό το στάδιο χαρακτηρίζεται από σημαντική πτώση στη συνδεσιμότητα, όπου οι διασυνδέσεις σε όλο τον εγκέφαλο μειώνονται και βασιζόμαστε περισσότερο σε ορισμένες περιοχές.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή η αυξημένη εξάρτηση είναι άμεση συνέπεια της απώλειας συνδέσεων που αναπτύξαμε στην εφηβεία.
«Φανταστείτε ότι συνήθως παίρνετε ένα λεωφορείο για να πάτε στη δουλειά. Αν αυτή η γραμμή καταργηθεί, μπορεί να χρειαστεί να πάρετε δύο λεωφορεία», λέει η δρ Μάουσλεϊ.
«Ξαφνικά, η στάση όπου αλλάζετε λεωφορείο γίνεται πολύ πιο σημαντική απ’ ό,τι όταν υπήρχε απευθείας διαδρομή!
Πιστεύουμε ότι κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβαίνει και στον γηράσκοντα εγκέφαλο.
Καθώς κάποιες συνδέσεις αποδυναμώνονται, άλλες περιοχές μπορεί να γίνονται πιο κρίσιμες για την επικοινωνία μέσα σε όλο τον εγκέφαλο.»
