Ύστερα από δύο χρόνια γεμάτα εσωτερικές έριδες και πολιτική παράλυση, οι Ολλανδοί προσπάθησαν να γυρίσουν σελίδα στις καθοριστικές εκλογές της Τετάρτης.
Ωστόσο, η χώρα παραμένει βαθιά διχασμένη: Τα δύο πρώτα κόμματα, το κεντρώο φιλελεύθερο D66 και το ακροδεξιό Κόμμα της Ελευθερίας (PVV), είναι ορκισμένοι εχθροί.
Κατά την προεκλογική του εκστρατεία, ο αρχηγός του D66 Ρομπ Γιέττεν παρουσίασε τον εαυτό του ως το αντίβαρο στον εκρηκτικό Βίλντερς. Και ο Βίλντερς έχει δηλώσει ότι «βασικά διαφωνεί με οτιδήποτε λέει ο Γιέττεν».
Σύμφωνα με την ολλανδική παράδοση, το μεγαλύτερο κόμμα έχει το πρώτο δικαίωμα να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού, και ο ηγέτης του θεωρείται φαβορί για την πρωθυπουργία. Αυτό δείχνει να ισχύει τώρα για τον Γιέττεν, καθώς κανένα κόμμα του κεντρικού πολιτικού φάσματος δεν επιθυμεί συνεργασία με τον Βίλντερς. Αν όμως οι συνομιλίες αποτύχουν, άλλοι μπορούν να δοκιμάσουν - πράγμα που σημαίνει ότι οι επόμενες εβδομάδες θα είναι απρόβλεπτες.
Όταν τελειώσουν οι πανηγυρισμοί, τα κόμματα θα πρέπει να αποφασίσουν με ποιους είναι διατεθειμένα να συνεργαστούν σε κυβέρνηση, ώστε να αντιμετωπίσουν τα σύνθετα ζητήματα στέγασης, ρύπανσης αζώτου και το υπόγειο αντι-μεταναστευτικό κλίμα.
Προς το παρόν, ας δούμε τους μεγάλους νικητές και χαμένους της εκλογικής βραδιάς.
Νικητές
Ρομπ Γιέττεν
Γνωρίστε τον πιθανό επόμενο πρωθυπουργό της Ολλανδίας.
«Τα καταφέραμε!», δήλωσε πανηγυρικά ο 38χρονος Γιέττεν, αρχηγός του D66, σε ένα ενθουσιώδες πλήθος στο Λάιντεν που φώναζε το σύνθημα του κόμματος: «Είναι εφικτό».
Το σύνθημα επιλέχθηκε για να υπογραμμίσει τις αισιόδοξες υποσχέσεις της εκστρατείας για στέγαση και εκπαίδευση, αλλά ταίριαξε και στο εκλογικό αποτέλεσμα: με 26 έδρες σύμφωνα με τις πρώτες προβλέψεις, το D66 βρίσκεται καθ’ οδόν προς το καλύτερο αποτέλεσμα στην ιστορία του, με μια εντυπωσιακή ανατροπή.
Για να φανεί η μεταστροφή: στις εκλογές του 2023, το D66 είχε κερδίσει μόλις 9 έδρες, δηλαδή 17 λιγότερες.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους το βράδυ των εκλογών, ο Γιέττεν είπε ότι τα αποτελέσματα είναι «ιστορικά, γιατί δείξαμε όχι μόνο στην Ολλανδία αλλά και στον κόσμο ότι είναι δυνατόν να νικήσεις τα λαϊκιστικά και ακροδεξιά κινήματα».
Οι φιλελεύθεροι του Δημοκρατικού Κέντρου
Στην αρχή της εκλογικής βραδιάς, ένας επισκέπτης στο πάρτι του Λαϊκού Κόμματος για Ελευθερία και Δημοκρατία (VVD) αστειεύτηκε ότι είχαν ήδη «στείλει τα λουλούδια της κηδείας».
Το κόμμα είχε χάσει έδαφος στις δημοσκοπήσεις, με τις πιο απαισιόδοξες προβλέψεις να μιλούν για απώλεια 10 εδρών σε σχέση με το 2023.
Τελικά αυτό δεν συνέβη: σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία, το VVD έχασε μόνο δύο έδρες, κατέλαβε την τρίτη θέση και αναδείχθηκε ως το λιγότερο ζημιωμένο κόμμα της απερχόμενης δεξιάς κυβέρνησης.
Μια αληθινή επιτυχία.
Η «ευπρεπής» πολιτική
Ύστερα από δύο χρόνια διαρκών καβγάδων και σκανδάλων, ένα τμήμα των Ολλανδών ψηφοφόρων επέστρεψε στην πολιτική της σταθερότητας και των γνώριμων αξιών.
Κύριος εκφραστής αυτής της τάσης ήταν ο αρχηγός των Χριστιανοδημοκρατών, Χένρι Μπόντενμπαλ, ο οποίος το συνόψισε ενθουσιωδώς στη Χάγη το βράδυ των εκλογών: «Η Ολλανδία ασφυκτιά και ζητά νέα πολιτική. Με σεβασμό και επί της ουσίας», έχοντας εκστρατεύσει με το σύνθημα «Μια ευπρεπής χώρα».
Μιλώντας ο Μπόντενμπαλ παραδέχτηκε ότι οι εκλογές ήρθαν την κατάλληλη στιγμή για το κόμμα του, που ανέβηκε από 5 σε 18 έδρες, σύμφωνα με τις πρώτες προβλέψεις.
«Πιστεύω πραγματικά ότι ο κόσμος έχει κουραστεί από τα παλιά πολιτικά παιχνίδια που μας έφεραν ως εδώ», είπε.
Το CDA δεν ήταν το μόνο κόμμα που ευνοήθηκε από θετικό προεκλογικό τόνο — και ο Γιέττεν είδε τις προσπάθειές του να ανταμείβονται — σπάζοντας την κατήφεια που χαρακτήριζε την ολλανδική πολιτική σκηνή μετά την πτώση της κυβέρνησης Βίλντερς τον Ιούνιο.
Χαμένοι
Φρανς Τίμερμανς
Ο Φρανς Τίμερμανς εγκατέλειψε την κορυφαία του θέση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το καλοκαίρι του 2023 για να ηγηθεί της ολλανδικής Αριστεράς και να οδηγήσει τη συμμαχία των Πρασίνων-Εργατικών στη νίκη.
Την Τετάρτη απέτυχε για δεύτερη φορά.
Ο Τίμερμανς δεν κατάφερε να εκμεταλλευτεί το χάος της δεξιάς κυβέρνησης. Το κόμμα του εξακολουθεί να τον αγαπά, όπως φάνηκε ακόμη και στην ομιλία παραδοχής της ήττας, όμως ο ίδιος συνειδητοποίησε ότι η Ολλανδία όχι.
Η συμμαχία Πρασίνων-Εργατικών έχασε έδρες σε σχέση με το 2023 και υστέρησε έναντι των δημοσκοπήσεων, μετά από μια εκστρατεία στην οποία είχε φανεί να αναδεικνύεται ως ο κύριος προοδευτικός αντίπαλος του ακροδεξιού PVV.
Όμως η γοητεία έσπασε το βράδυ της Τετάρτης, και το κοινό στην Ρότερνταμ αναγκάστηκε να αποδεχτεί ότι ο Γιέττεν του D66 είναι πλέον ο αγαπημένος των προοδευτικών.
Μετά τα καταστροφικά αποτελέσματα των exit polls, ο Τίμερμανς παραιτήθηκε αμέσως από την ηγεσία της συμμαχίας.
Η Αριστερά
Μπορεί κάτι να δώσει ξανά ώθηση στα αριστερά κόμματα της Ολλανδίας - ή έστω να τους χαρίσει μερικές επιπλέον έδρες;
Δύσκολη ερώτηση για τους Ολλανδούς αριστερούς το πρωί της Πέμπτης, καθώς τα μεγαλύτερα κόμματα της Αριστεράς - η συμμαχία Πρασίνων-Εργατικών και το Σοσιαλιστικό Κόμμα (SP) - έχασαν έδαφος.
Η μεγαλύτερη αντιπολίτευση δεν κατάφερε να πείσει τους ψηφοφόρους, χάνοντας ακόμη και έδρες, παρά το ότι είχε απέναντί της την πιο δεξιά κυβέρνηση στην ιστορία της χώρας.
Το SP τα πήγε ακόμη χειρότερα: οι έδρες του μειώθηκαν σχεδόν στο μισό, από πέντε σε τρεις.
Η συμμαχία Πρασίνων-Εργατικών είναι ήδη ένωση δύο κομμάτων, που σκοπεύουν να συγχωνευτούν σε ένα ενιαίο κόμμα το επόμενο έτος - αλλά τους περιμένει δύσκολος δρόμος, αν και ίσως βρουν θέση σε μια κυβέρνηση υπό τον Γιέττεν.
Σε αναμονή
Γκερτ Βίλντερς
Δεν θα μάθουμε ποτέ πώς αντέδρασε ο Βίλντερς ή οι υποστηρικτές του στα πρώτα exit polls, αφού — σε αντίθεση με τους αντιπάλους του — το PVV δεν διοργάνωσε εκλογικό πάρτι.
Όταν τελικά εμφανίστηκε μπροστά στους δημοσιογράφους, ο συνήθως εκρηκτικός Βίλντερς έδειξε απροσδόκητη μετριοφροσύνη, περιγράφοντας την απώλεια 11 εδρών - περισσότερων από κάθε άλλο κόμμα - ως «βαρύ πλήγμα».
Ωστόσο, δεν πρέπει να θεωρηθεί πολιτικά "τελειωμένος".
Αφού προκάλεσε την πτώση της προηγούμενης κυβέρνησης, ο Βίλντερς ρίσκαρε να εγκαταλειφθεί από τους ψηφοφόρους του. Μια θριαμβευτική νίκη του αριστερού αντιπάλου του Τίμερμανς θα τον ταπείνωνε ακόμη περισσότερο.
Κανένα από τα δύο σενάρια δεν επαληθεύτηκε. Ο Τίμερμανς παραιτήθηκε, ενώ ο Βίλντερς παραμένει κοντά στην κορυφή της πολιτικής σκηνής.
Και παρότι οι πιθανότητες να συμμετάσχει ακόμη και σε δεξιό συνασπισμό είναι μικρές -έχει κάψει πάρα πολλές γέφυρες - φαίνεται έτοιμος να επιστρέψει στον ρόλο του αιώνιου αντισυστημικού, πυροβολώντας και ρίχνοντας πολιτικές «βόμβες» από τα έδρανα του κοινοβουλίου.
Εξάλλου προειδοποίησε σχετικά τους δημοσιογράφους.«Δέστε τις ζώνες, μόλις ξεκινήσαμε».
