Η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ με τη δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη της Συμμαχίας, προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τις καλύτερες σχέσεις της με τη Δύση των τελευταίων ετών, ώστε να ανανεώσει τον γηρασμένο της στόλο με 40 μαχητικά Eurofighter Typhoon, για τα οποία έχει υπογράψει προκαταρκτική συμφωνία από τον Ιούλιο, και σε μεταγενέστερο στάδιο με αμερικανικά F-35, παρά τις κυρώσεις της Ουάσιγκτον που προς το παρόν εμποδίζουν κάθε συμφωνία.
Τα πλήγματα του Ισραήλ -της πλέον προηγμένης στρατιωτικής δύναμης στη Μέση Ανατολή, με εκατοντάδες μαχητικά F-15, F-16 και F-35 προερχόμενα από τις ΗΠΑ- σε γειτονικές χώρες της Τουρκίας όπως το Ιράν, η Συρία, ο Λίβανος και το Κατάρ, ανησύχησαν έντονα την Άγκυρα το τελευταίο διάστημα.
Οι επιθέσεις αυτές αποκάλυψαν κρίσιμες ευπάθειες και οδήγησαν στην επείγουσα ανάγκη ενίσχυσης της τουρκικής αεροπορικής ισχύος, ώστε να αποφευχθεί οποιαδήποτε μελλοντική έκθεση σε κινδύνους, σύμφωνα με αξιωματούχους.
Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει καταδικάσει με οξύτητα τις επιθέσεις του Ισραήλ στη Γάζα και αλλού στη Μέση Ανατολή, ενώ οι σχέσεις των δύο χωρών, που κάποτε ήταν θερμές, έχουν φτάσει σε νέα χαμηλά επίπεδα.
Από την πλευρά του, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει προειδοποιήσει ότι οι τουρκικές στρατιωτικές βάσεις, οι συμμαχίες με αντικαθεστωτικούς και η στήριξη των δυνάμεων στη Συρία συνιστούν απειλή για το Ισραήλ.
Παράλληλα, η Ελλάδα, αν και θεωρείται «συμβολική αλλά ευαίσθητη» πρόκληση για την Άγκυρα, αναμένεται να παραλάβει μια σειρά προηγμένων F-35 μέσα στα επόμενα τρία χρόνια.
Στο παρελθόν, μαχητικά των δύο χωρών του ΝΑΤΟ είχαν εμπλακεί σε αερομαχίες πάνω από το Αιγαίο, ενώ η Αθήνα έχει εκφράσει επανειλημμένα ανησυχίες για τον τουρκικό εξοπλισμό.
Μεταχειρισμένα Eurofighter για άμεση ενίσχυση
Η Τουρκία βρίσκεται κοντά σε συμφωνία με τη Βρετανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με την οποία θα παραλάβει άμεσα 12 μεταχειρισμένα Typhoon από προηγούμενους αγοραστές — το Κατάρ και το Ομάν — ώστε να καλύψει τις άμεσες ανάγκες της.
Τα υπόλοιπα 28 αεροσκάφη θα παραδοθούν τα επόμενα χρόνια, εφόσον ολοκληρωθεί η τελική συμφωνία. Οι χώρες–μέλη του κοινοπρακτικού προγράμματος Eurofighter — Βρετανία, Γερμανία, Ιταλία και Ισπανία — αναμένεται να εγκρίνουν την πρόταση πώλησης.
Ο Ερντογάν αναμένεται να συζητήσει τις λεπτομέρειες του σχεδίου στις επισκέψεις του σε Κατάρ και Ομάν, με τα βασικά θέματα να αφορούν τον αριθμό των αεροσκαφών, την τιμολόγηση και τα χρονοδιαγράμματα.
Στη συνέχεια, προγραμματίζεται να υποδεχθεί στην Άγκυρα τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ και τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, πιθανώς για την τελική υπογραφή συμφωνιών.
Εκπρόσωπος της βρετανικής κυβέρνησης δήλωσε στο Reuters ότι το Μνημόνιο Κατανόησης που υπογράφηκε τον Ιούλιο «ανοίγει τον δρόμο για παραγγελία ύψους αρκετών δισεκατομμυρίων λιρών, έως και 40 αεροσκάφη».
Από τη μεριά του, ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιοχάν Βαντεφουλ, ο οποίος επισκέφθηκε πρόσφατα την Άγκυρα, ανέφερε ότι το Βερολίνο στηρίζει την αγορά και ότι «μια συμφωνία μπορεί να ολοκληρωθεί εντός του έτους».
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε πως δεν έχει υπάρξει ακόμη τελική συμφωνία, αλλά οι συνομιλίες με τη Βρετανία προχωρούν «θετικά» και ότι τα υπόλοιπα μέλη του κονσόρτσιουμ υποστηρίζουν την προμήθεια.
Το αγκάθι των F-35 και οι αμερικανικές κυρώσεις
Η απόκτηση των αμερικανικών F-35 αποδεικνύεται πιο περίπλοκη για την Άγκυρα, καθώς από το 2020 η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει κυρώσεις CAATSA εξαιτίας της αγοράς των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400.
Ο Ερντογάν δεν κατάφερε να σημειώσει πρόοδο στο θέμα κατά τη συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον περασμένο μήνα, ωστόσο η Άγκυρα επιδιώκει να αξιοποιήσει τις καλές προσωπικές σχέσεις των δύο ηγετών και τη συμβολή του Ερντογάν στην εξασφάλιση συμφωνίας κατάπαυσης πυρός στη Γάζα, προκειμένου να προωθήσει μια πολιτική λύση.
Πηγές αναφέρουν ότι η Άγκυρα εξετάζει σχέδιο που θα περιλαμβάνει προεδρική εξαίρεση (waiver) για να παρακαμφθούν οι κυρώσεις CAATSA και να ανοίξει ο δρόμος για μελλοντική διευθέτηση του ζητήματος των S-400 και αγορά των F-35.
Παρότι η κατοχή των S-400 παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο, τόσο η Τουρκία όσο και οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει δημοσίως ότι υπάρχει πολιτική βούληση για επίλυση του προβλήματος.
Αν δοθεί προσωρινή εξαίρεση, αυτή θα μπορούσε να ενισχύσει τη στρατιωτική συνεργασία Άγκυρας–Ουάσιγκτον και να βελτιώσει το κλίμα στο Κογκρέσο, που παραμένει επιφυλακτικό έναντι της Τουρκίας.
«Και οι δύο πλευρές γνωρίζουν πως η επίλυση του ζητήματος CAATSA είναι αναγκαία. Το αν αυτό θα γίνει μέσω προεδρικής εξαίρεσης ή απόφασης του Κογκρέσου εξαρτάται από τις ΗΠΑ», δήλωσε στο Reuters ο Χαρούν Αρμαγάν, αντιπρόεδρος εξωτερικών υποθέσεων του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP).
Η εγχώρια απάντηση: το stealth μαχητικό KAAN
Απογοητευμένη από τις διακυμάνσεις των σχέσεων με τη Δύση και τα εμπάργκο όπλων, η Τουρκία έχει αναπτύξει το δικό της μαχητικό stealth KAAN, ωστόσο οι ειδικοί αναγνωρίζουν ότι θα χρειαστούν χρόνια πριν αντικαταστήσει τα F-16, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της τουρκικής αεροπορίας.
Η αναβάθμιση του στόλου εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα ενίσχυσης της πολυεπίπεδης αεράμυνας, το οποίο περιλαμβάνει το εγχώριο σύστημα «Steel Dome» και την επέκταση της εμβέλειας πυραυλικών συστημάτων μεγάλης απόστασης.
Ο Γιανκί Μπαγτσιογλού, βουλευτής του αντιπολιτευόμενου CHP και πρώην υποπτέραρχος της Τουρκικής Αεροπορίας, σημείωσε:
«Αυτή τη στιγμή το σύστημα αεράμυνας μας δεν βρίσκεται στο επιθυμητό επίπεδο. Χρειάζεται επιτάχυνση των προγραμμάτων για τα KAAN, τα Eurofighter και τα F-16», επιρρίπτοντας ευθύνες σε αποτυχίες διαχείρισης έργων.
Η Τουρκία βρίσκεται, για ακόμη μια φορά, στο σταυροδρόμι ανάμεσα στη γεωπολιτική φιλοδοξία και την τεχνολογική εξάρτηση — προσπαθώντας να αποδείξει ότι μπορεί να σταθεί αυτόνομα, χωρίς να χάσει τον ρόλο της ως στρατηγικός παίκτης της Δύσης.
