Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε την πρώτη της πρόταση στο πλαίσιο μιας διετίας διαπραγματεύσεων για το σχέδιο δαπανών της Ε.Ε. για την περίοδο 2028–2034.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τόνισε ότι το σχέδιο ύψους 1,8 τρισ. ευρώ θα κάνει «το ταμείο της Ε.Ε. μεγαλύτερο, πιο έξυπνο και πιο αιχμηρό» και χαρακτήρισε τον προϋπολογισμό «τον πιο φιλόδοξο που έχει προταθεί ποτέ».
Ωστόσο, απογοητευμένοι βουλευτές έσπευσαν να αντικρούσουν τους ισχυρισμούς της, υποστηρίζοντας ότι η Επιτροπή παρουσιάζει τις αναπροσαρμογές λόγω υψηλού πληθωρισμού ως αύξηση του προϋπολογισμού.
«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει διαφορετικές γραμμές προϋπολογισμού, οι οποίες έχουν αυξηθεί.
Αλλά, βεβαίως, αν ο συνολικός προϋπολογισμός παραμείνει στο ίδιο επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι ορισμένες από τις γραμμές θα πρέπει να μειωθούν», δήλωσε ο Σίγκφριντ Μουρεσάν από τη Ρουμανία, μέλος του κεντροδεξιού Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος.
Όλες οι πρωτεύουσες των κρατών μελών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να συμφωνήσουν για το σχέδιο πριν αυτό εγκριθεί.
Καθώς αρχίζουν να ορίζονται οι γραμμές μάχης, άρχισε να διαφαίνεται ποιοι κερδίζουν — και ποιοι χάνουν — στην αρχική πρόταση.
Χαμένοι
Αγρότες : Οι αγρότες είναι οργισμένοι. Στον προηγούμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό, η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) ανήλθε σε 386,6 δισ. ευρώ. Αυτή τη φορά, έχουν εξασφαλιστεί μόλις 300 δισ. ευρώ για τη γεωργία.
Επιπλέον, ενώ η ΚΑΠ αποτελούσε ξεχωριστό κεφάλαιο στον προϋπολογισμό, τώρα έχει συγχωνευθεί με κονδύλια άλλων πολιτικών στο «Ταμείο Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων».
Σύμφωνα με αυτά, τα ευρωπαϊκά κράτη υποχρεούνται να διαθέσουν τουλάχιστον 300 δισ. ευρώ για τη γεωργία, με δυνατότητα επιπλέον χρηματοδότησης, αλλά οι αγροτικές οργανώσεις που διαμαρτύρονται μπροστά από το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή δεν αισθάνονται αισιόδοξες.
Καπνός: Ενώ η συντριπτική πλειοψηφία του προϋπολογισμού θα καλυφθεί από τις εθνικές συνδρομές, η Επιτροπή πρότεινε τρεις νέους φόρους σε ηλεκτρονικά απόβλητα, μεγάλες εταιρείες και προϊόντα καπνού (τσιγάρα και πούρα).
Αυτά φορολογούνται σήμερα σε εθνικό επίπεδο και τα έσοδα παραμένουν στην κάθε χώρα. Στόχος είναι να δημιουργηθούν 25–30 δισ. ευρώ ετησίως για την αποπληρωμή του κοινόχρεου δανεισμού που χρησιμοποιήθηκε για την ανάκαμψη μετά την Covid-19.
Οι τιμές των τσιγάρων αναμένεται να αυξηθούν κατά 1–2 ευρώ ανά πακέτο, ενώ για πρώτη φορά και τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και ο θερμαινόμενος καπνός θα υπόκεινται σε έναν ελάχιστο συντελεστή, χαμηλότερο όμως από τον παραδοσιακό.
Φύση: Η βιοποικιλότητα πρόκειται να χάσει την ειδική της θέση στον προϋπολογισμό, καθώς εντάσσεται στον ευρύτερο στόχο «κλίμα και περιβάλλον» που θα καλύπτει το 35% του συνολικού προϋπολογισμού — δηλαδή περίπου 700 δισ. ευρώ.
Προηγουμένως, εκτός από το στόχο του 30% για την κλιματική δράση, το 7,5% των ετήσιων δαπανών προοριζόταν ειδικά για τη βιοποικιλότητα το 2024, αυξανόμενη σε 10% τα έτη 2026 και 2027.
Ο νέος στόχος «κλίμα και περιβάλλον» ενσωματώνει τις έξι περιβαλλοντικές προτεραιότητες της Ε.Ε. — από κλιματική δράση και βιοποικιλότητα έως κυκλική οικονομία και πρόληψη ρύπανσης.
Το πρόγραμμα LIFE (αφιερωμένο σε περιβάλλον και κλιματική δράση) συγχωνεύθηκε επίσης στα «Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια» και στο «Ταμείο Ανταγωνιστικότητας» ύψους 410 δισ. ευρώ. ΜΚΟ προειδοποιούν ότι αυτό μπορεί να μειώσει τη χρηματοδότηση για τη βιοποικιλότητα, καθώς ήδη υπάρχει ετήσιο κενό κονδυλίων της τάξης των 37 δισ. ευρώ — σύμφωνα με την Επιτροπή.
Νικητές
Ανατολικές χώρες και Ουκρανία: Οι ανατολικές περιφέρειες, ειδικά αυτές που συνορεύουν με Ουκρανία, Ρωσία και Λευκορωσία, θα λάβουν περισσότερα κονδύλια για να καλύψουν τόσο τις ανάγκες ασφαλείας όσο και τις οικονομικές τους ανάγκες.
Επίσης, παρά τα αιτήματα για νέα έσοδα μέσω της επέκτασης του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών σε κτίρια και μεταφορές, η Επιτροπή δεν τα συμπεριέλαβε στην πρώτη αυτή πρόταση.
Τέλος, προβλέπεται πρόσθετη χρηματοδότηση 100 δισ. ευρώ για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και την προετοιμασία ένταξής της στην Ε.Ε.
Καταναλωτές ηλεκτρικού ρεύματος: Η πρόταση προβλέπει δραστική ενίσχυση για τον εκσυγχρονισμό των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο την μείωση των τιμολογίων.
Το Connecting Europe Facility θα αυξήσει τον προϋπολογισμό του από 6 δισ. σε 30 δισ. Η πρωτοβουλία θα επιτρέψει τη χρήση και από το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (410 δισ.) — προς όφελος βιομηχανίας και νοικοκυριών.
Ο Μάριο Ντράγκι προειδοποίησε ότι η καθυστέρηση στις υποδομές και το υψηλό ενεργειακό κόστος απειλούν την παραγωγή.
Ψηφιακές τεχνολογίες: Η Επιτροπή επιδιώκει να αυξήσει πέντε φορές τη χρηματοδότηση, φτάνοντας στα 54,8 δισ. ευρώ για ψηφιακές επενδύσεις, όπως η τεχνητή νοημοσύνη.
Τα ψηφιακά αποτελούν έναν από τους τέσσερις πυλώνες του Ταμείου Ανταγωνιστικότητας (410 δισ.).
Άμυνα και διαστημικά προγράμματα: Προτείνεται να διατεθούν τουλάχιστον 131 δισ. ευρώ για την άμυνα και το διάστημα — πενταπλάσια από όσα διατίθενται σήμερα. Πρόσθετα κονδύλια θα ενισχύσουν την ετοιμότητα της Ε.Ε.
Η γερμανίδα ευρωβουλευτής Χάνα Νιούμαν τόνισε ότι πρόκειται για μια «τολμηρή» προσέγγιση — σύμφωνη με τις ανάγκες που είχε εντοπίσει ο Επίτροπος Άμυνας.
Έρευνα και πολιτισμός: Το Horizon Europe θα αυξηθεί από 95 δισ. σε 175 δισ. — σχεδόν διπλάσιο.
Το Erasmus+ θα συνεχίσει με 50% αυξημένο προϋπολογισμό (πάνω από 40 δισ.). Επιπλέον, εγκρίθηκε νέο πρόγραμμα AgoraEU ύψους 8,6 δισ. ευρώ για πολιτισμό, μέσα ενημέρωσης και κοινωνικές οργανώσεις.
Ο επίτροπος Γκλεν Μικάλεφ χαρακτήρισε τη μέρα «ορόσημο για τον πολιτιστικό και δημιουργικό τομέα».
Σε εκκρεμότητα
Στρατιωτική κινητικότητα: Η Επιτροπή ζητά 17,7 δισ. για αναβάθμιση υποδομών στρατιωτικών μετακινήσεων — πολύ λιγότερα από τα 75–100 δισ. που ζήτησε ο επίτροπος Τζιτζικώστας. Παρότι μπορεί να χρησιμοποιηθούν κομμάτια του πολιτικού προϋπολογισμού, δεν καλύπτονται πλήρως οι ανάγκες.
Πόλεις και περιφέρειες: Τα κονδύλια συνοχής δεν είναι πλέον αυτόνομα, αλλά διαχειρίζονται μέσω «Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων».
Δέσμευση υπήρξε για παροχή 218 δισ. στις πλέον αδύναμες περιφέρειες, αίτημα που έθεσε ο Επίτροπος Fitto.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν εγγυήσεις για την κατανομή σε άλλες περιοχές, προκαλώντας φόβους για μειώσεις.
Το γεγονός ότι οι εθνικές κυβερνήσεις αποκτούν μεγαλύτερο έλεγχο στην κατανομή πόρων ανησυχεί τους τοπικούς φορείς.
Είναι ξεκάθαρο το συμπέρασμα ότι η αρχική πρόταση της Επιτροπής δίνει ξεκάθαρο προβάδισμα σε ψηφιακή ανάπτυξη, άμυνα, έρευνα και υποδομές.
Όμως δημιουργεί πιέσεις για τη γεωργία, τη βιοποικιλότητα και τη χρηματοδότηση των πόλεων και περιφερειών.
Το τελικό σχέδιο θα εξαρτηθεί από τις διαπραγματεύσεις που θα διαρκέσουν έως το 2027.
