Η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ ενημέρωσε τα κράτη μέλη ότι μπορούν να ανακατευθύνουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης λόγω Covid-19 για τη χρηματοδότηση αμυντικών έργων — μια ριζική μεταβολή προτεραιοτήτων σε σύγκριση με την περίοδο της πανδημίας.
Την Τετάρτη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι οι χώρες έχουν προθεσμία έως τον Αύγουστο του 2026 για να επιτύχουν τους συμφωνηθέντες στόχους και να λάβουν έως και €335 δισεκατομμύρια από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), προσθέτοντας ότι έργα που σχετίζονται με την άμυνα είναι πλέον επιλέξιμα προς χρηματοδότηση.
Το 2021, η Επιτροπή είχε προσφέρει στα κράτη-μέλη που επλήγησαν από την πανδημία πακέτο €650 δισ. σε δάνεια και επιχορηγήσεις, για έργα που καταπολεμούν την κλιματική αλλαγή, ενισχύουν τον ψηφιακό μετασχηματισμό και υποστηρίζουν φιλοαναπτυξιακές μεταρρυθμίσεις — όλα χρηματοδοτούμενα από δανεισμό σε επίπεδο ΕΕ.
Ήταν η κορύφωση της Πράσινης Συμφωνίας, πριν την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όταν το κλίμα αποτελούσε την υπ’ αριθμόν ένα προτεραιότητα της ΕΕ.
Σύμφωνα με τον αρχικό κανονισμό του RRF, το 37% των πόρων έπρεπε να κατευθυνθεί στην κλιματική δράση και το 20% στον ψηφιακό μετασχηματισμό — ενώ η άμυνα δεν περιλαμβανόταν στις επιλέξιμες κατηγορίες.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, και με σχεδόν τα μισά κονδύλια να μην έχουν ακόμη εκταμιευθεί, η Επιτροπή δήλωσε ότι έργα άμυνας, όπως κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα δορυφορικών επικοινωνιών, είναι πλέον επιλέξιμα.
Κάλεσε επίσης τους νομοθέτες και τις κυβερνήσεις να συμπεριλάβουν στον Κανονισμό του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP) διάταξη που θα επιτρέπει στις χώρες να χρησιμοποιούν πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης για συνεισφορές στο ταμείο άμυνας.
«Αυτές οι εναλλακτικές θα μπορούσαν να βοηθήσουν το Ταμείο Ανάκαμψης να αποφέρει πρόσθετα σημαντικά οφέλη στις κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες — περιλαμβανομένων της ασφάλειας και της άμυνας», δήλωσε ο Επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, απαριθμώντας πολλούς τρόπους με τους οποίους τα κράτη μπορούν να ανασχεδιάσουν τα σχέδιά τους.
Η βασική ιδέα είναι ότι αν ένα κράτος-μέλος ανακατευθύνει πόρους του RRF σε κοινά προγράμματα άμυνας, μπορεί να διασφαλίσει γρήγορη εκταμίευση.
Όταν ρωτήθηκε πώς επενδύσεις στην άμυνα συνάδουν με τους «πράσινους» και «ψηφιακούς» στόχους του RRF, ο Ντομπρόβσκις απάντησε ότι οι υφιστάμενοι κανόνες δεν προβλέπουν ειδική μεταχείριση για αμυντικά μέτρα.
Πρόσθεσε ότι το ισπανικό σχέδιο περιλαμβάνει ήδη δράσεις στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, και ότι άλλα κράτη έχουν επενδύσει στην αντιμετώπιση κρίσεων.
Ο χρόνος πιέζει
Για τις χώρες που θέλουν να ανακατευθύνουν κονδύλια, ο χρόνος τελειώνει. Οι κυβερνήσεις πρέπει να αποδείξουν ότι πέτυχαν τους συμφωνημένους στόχους για να λάβουν τα χρήματα — και αρκετές έχουν καθυστερήσει.
Για μήνες, χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία, οι μεγαλύτεροι αποδέκτες των κονδυλίων, έχουν πιέσει για αναβολή της προθεσμίας του 2026.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει κατηγορηματικά το αίτημα, καθώς κάτι τέτοιο θα απαιτούσε επέκταση της δυνατότητας δανεισμού της Επιτροπής από τις αγορές και συμφωνία μεταξύ κυβερνήσεων με επικύρωση από 20 κοινοβούλια — κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει πλήρες αδιέξοδο, όπως δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ.
«Δεν είναι μόνο κακή ιδέα, είναι εξαιρετικά κοστοβόρα και πολύ επικίνδυνη», είπε ο ίδιος αξιωματούχος.
Η Επιτροπή προτείνει τα κράτη να βεβαιωθούν ότι οι προγραμματισμένες επενδύσεις είναι υλοποιήσιμες ή —σε αντίθετη περίπτωση— «να τις αντικαταστήσουν με πιο ρεαλιστικές», ανέφερε.
Η ΕΕ απαρίθμησε πολλές επιλογές για την εξασφάλιση των πόρων σε ανακοίνωση που εξέδωσε την Τετάρτη. Αυτές περιλαμβάνουν:
- Έγχυση κεφαλαίων σε εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες,
- Μεταφορά κεφαλαίων στο πρόγραμμα InvestEU.
Οι χώρες μπορούν επίσης να προσαρμόσουν τις φιλοδοξίες τους — για παράδειγμα, αν μια κυβέρνηση δεν μπορεί να ολοκληρώσει την κατασκευή ενός νοσοκομείου, μπορεί να ολοκληρώσει ένα τμήμα του και να χρησιμοποιήσει άλλα κονδύλια της ΕΕ για το υπόλοιπο — ή να αναβαθμίσουν ολοκληρωμένα έργα.
Η Ρουμανία, η Ουγγαρία και η Βουλγαρία είναι χώρες με μεγάλα σχέδια και σημαντικές καθυστερήσεις.
Η Ρουμανία έχει ζητήσει επιχορηγήσεις ίσες με το 3% του ΑΕΠ της.
Η Ουγγαρία δεν έχει υποβάλει ακόμη ούτε ένα αίτημα πληρωμής. Στην περίπτωσή της, η εκταμίευση των κονδυλίων εξαρτάται από κρίσιμες μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου, με σκοπό τη δημιουργία περισσότερων δικλείδων κατά της διαφθοράς και την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
Η Βουδαπέστη κινδυνεύει να χάσει €10,4 δισεκατομμύρια.
