Από σήμερα, 12 Ιουνίου 2026, τίθεται σε πλήρη εφαρμογή το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου, σηματοδοτώντας μια νέα, πιο αυστηρή φάση στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το νέο πλαίσιο στοχεύει σε πιο αποτελεσματικούς ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, ταχύτερη επεξεργασία αιτημάτων ασύλου και ενίσχυση των μηχανισμών επιστροφής για όσους δεν πληρούν τις προϋποθέσεις διεθνούς προστασίας.
Κεντρικός άξονας της μεταρρύθμισης είναι η ενίσχυση της ασφάλειας στα σύνορα μέσω υποχρεωτικών διαδικασιών προελέγχου (screening) και η αξιοποίηση αναβαθμισμένων ευρωπαϊκών συστημάτων ταυτοποίησης, όπως το Eurodac, που πλέον αποκτά κομβικό ρόλο στη συλλογή και διαχείριση δεδομένων.
Παράλληλα, εισάγονται αυστηρότερα χρονοδιαγράμματα για την εξέταση αιτήσεων ασύλου, με στόχο την επιτάχυνση των αποφάσεων και τη μείωση του χρόνου παραμονής σε εκκρεμότητα. Οι αλλαγές αυτές συνοδεύονται από ενίσχυση των συνοριακών διαδικασιών και στενότερη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών.
Η Ελλάδα έχει ήδη ενσωματώσει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο στο εθνικό της δίκαιο, προχωρώντας σε αναπροσαρμογή του συστήματος ασύλου. Το νέο μοντέλο βασίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες: υποχρεωτικό προέλεγχο στα σύνορα, ταχύτερη εξέταση αιτημάτων, ενίσχυση των επιστροφών και συνολική ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό σύστημα διαχείρισης μετανάστευσης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συζήτηση για τη δημιουργία των λεγόμενων “return hubs”, δηλαδή δομών σε τρίτες χώρες εκτός ΕΕ, όπου θα μεταφέρονται άτομα των οποίων τα αιτήματα ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα. Η Ελλάδα συμμετέχει σε κοινή ευρωπαϊκή πρωτοβουλία μαζί με χώρες όπως η Γερμανία, η Δανία, η Αυστρία και η Ολλανδία, με στόχο την προώθηση του σχεδιασμού και τη σύναψη διεθνών συμφωνιών.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει πρόοδο στην εφαρμογή του Συμφώνου, σημειώνοντας ότι τα περισσότερα κράτη-μέλη έχουν ήδη προχωρήσει σε θεσμικές και οργανωτικές αλλαγές. Ωστόσο, επισημαίνει ότι απαιτούνται επιπλέον ενέργειες για την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία του νέου συστήματος.
Το νέο πλαίσιο, που υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2024, περιλαμβάνει δέκα αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις και δημιουργεί ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα με στόχο την ισορροπία μεταξύ αλληλεγγύης και ευθύνης στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Στο επίκεντρο βρίσκεται επίσης ο μηχανισμός κατανομής ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών, μέσω της λεγόμενης ετήσιας «δεξαμενής αλληλεγγύης».
Παρά την πρόοδο, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως η πλήρης λειτουργία του Eurodac, η ανάπτυξη υποδομών στα σύνορα και η αντιμετώπιση των δευτερογενών μετακινήσεων αιτούντων άσυλο εντός της ΕΕ. Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι η επιτυχία του νέου συστήματος εξαρτάται από τη συνολική εφαρμογή των κανόνων από όλα τα κράτη-μέλη.
► Διαβάστε επίσης: Δομή μεταναστών στο Ηράκλειο: Στο Περιφερειακό Συμβούλιο η κρίσιμη απόφαση για το επόμενο βήμα
Στο πλαίσιο της μετάβασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεργάζεται με οργανισμούς όπως η Frontex, η EUAA, η Europol και η eu-LISA, ενώ έχει ήδη διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. ευρώ για την υποστήριξη της εφαρμογής του Συμφώνου και τη διαχείριση των μεταναστευτικών πιέσεων.
Η πλήρης ενεργοποίηση του νέου ευρωπαϊκού συστήματος δεν θεωρείται τελικό στάδιο, αλλά η αρχή μιας νέας φάσης προσαρμογής, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προγραμματίζει νέα αξιολόγηση της μεταναστευτικής πολιτικής το 2026 μέσω ετήσιας έκθεσης για το άσυλο και τη μετανάστευση.
