Αντιμέτωποι με την απώλεια της ασφαλιστικής τους ικανότητας βρίσκονται σχεδόν 400.000 ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες, οι οποίοι δεν κατάφεραν να τακτοποιήσουν εγκαίρως τις οφειλές τους προς τον e-ΕΦΚΑ, καθότι η λήξη της σχετικής προθεσμίας της 31ης Ιανουαρίου σηματοδοτεί και το τέλος της πρόσβασης σε παροχές υγείας που καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ, όπως η ιδιωτική συνταγογράφηση, οι διαγνωστικές εξετάσεις και η νοσηλεία σε ιδιωτικές δομές.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, πρόκειται για ασφαλισμένους με ληξιπρόθεσμες οφειλές άνω των 100 ευρώ, σε αρκετές περιπτώσεις συσσωρευμένες εδώ και χρόνια. Με τη λήξη της προθεσμίας στις 31 Ιανουαρίου 2026, όσοι δεν προχώρησαν είτε σε εξόφληση είτε σε ρύθμιση των χρεών τους, χάνουν την ασφαλιστική τους ικανότητα για το νέο ασφαλιστικό έτος.
Η ασφαλιστική ικανότητα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την πλήρη κάλυψη υγειονομικών παροχών μέσω του ΕΟΠΥΥ, καθώς παρέχει στους άμεσα ασφαλισμένους αλλά και στα προστατευόμενα μέλη των οικογενειών τους πρόσβαση σε υπηρεσίες Υγείας πέραν της βασικής νοσοκομειακής περίθαλψης που διασφαλίζεται μέσω του ΑΜΚΑ.
Ως εκ τούτου, με ενεργή ασφαλιστική ικανότητα, οι ασφαλισμένοι μπορούν να απευθύνονται σε συμβεβλημένους ιδιώτες γιατρούς, να λαμβάνουν φάρμακα με ηλεκτρονική συνταγογράφηση, να πραγματοποιούν εξετάσεις και να νοσηλεύονται με κάλυψη των σχετικών δαπανών.
Το πλαίσιο των περιορισμών
Αντίθετα, η απώλεια της ασφαλιστικής τους ικανότητας δε συνεπάγεται πλήρη αποκλεισμό από το Σύστημα Υγείας, αλλά περιορίζει σημαντικά τις επιλογές. Όπως διευκρινίζει ο e-ΕΦΚΑ, όλοι οι νόμιμα διαμένοντες πολίτες με ενεργό ΑΜΚΑ εξακολουθούν να έχουν πρόσβαση στο δημόσιο Σύστημα Υγείας, με δωρεάν νοσηλεία και περίθαλψη σε δημόσια νοσοκομεία και δομές.
Ωστόσο, για βασικές υπηρεσίες, όπως η συνταγογράφηση φαρμάκων, οι ανασφάλιστοι υποχρεώνονται να απευθυνθούν αποκλειστικά σε δημόσιες δομές, γεγονός που συχνά συνεπάγεται μεγάλες αναμονές και αυξημένη γραφειοκρατία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το όριο των 100 ευρώ, το οποίο λειτουργεί ως “κόφτης” για την ανανέωση της ασφαλιστικής ικανότητας. Οφειλές έως αυτό το ποσό δε στερούν την ασφαλιστική κάλυψη και η ανανέωση πραγματοποιείται αυτόματα έως τη λήξη του ασφαλιστικού έτους. Αντιθέτως, ακόμη και μικρή υπέρβαση του ορίου, για παράδειγμα χρέος 101 ευρώ, αρκεί για να εμφανιστεί ο ασφαλισμένος ως ανασφάλιστος στο πληροφοριακό σύστημα.
Στην ίδια κατηγορία των πληττόμενων εντάσσονται και ασφαλισμένοι που έχουν οφειλές αποκλειστικά για το έτος 2025, ακόμη κι αν αυτές αφορούν έναν μόνο μήνα, καθότι η ασφαλιστική ικανότητα των μη μισθωτών λήγει στις 28 Φεβρουαρίου 2026 και ανανεώνεται μόνο για όσους έχουν τακτοποιήσει τις εισφορές που αφορούν την περίοδο από 1/1/2017 έως 31/12/2025.
Παράλληλα, προβλέπεται μια “δεύτερη ευκαιρία” για όσους έχασαν την ασφαλιστική τους ικανότητα. Συγκεκριμένα, υπάρχει δυνατότητα επαναχορήγησής της έως τις 28 Φεβρουαρίου 2027, υπό την αυστηρή προϋπόθεση της πλήρους εξόφλησης όλων των οφειλών, τόσο εκείνων που έχουν βεβαιωθεί στο ΚΕΑΟ, όσο και όσων παραμένουν εκτός αυτού, ενώ η καταβολή μέρους της οφειλής δεν επαρκεί για την αποκατάσταση της ασφαλιστικής κάλυψης.
Για τους ασφαλισμένους που αδυνατούν να εξοφλήσουν εφάπαξ τα χρέη τους, η ένταξη σε ρύθμιση αποτελεί τη μοναδική λύση προκειμένου να διατηρήσουν πρόσβαση στις παροχές υγείας. Στην περίπτωση αυτή, η ασφαλιστική ικανότητα δε χορηγείται για ολόκληρο το έτος, αλλά ανανεώνεται σε μηνιαία βάση, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι όροι της ρύθμισης και καταβάλλονται κανονικά οι δόσεις. Ο e-ΕΦΚΑ εφιστά επίσης την προσοχή σε πιθανά τεχνικά ζητήματα που ενδέχεται να προκύψουν κατά την καταχώριση των πληρωμών και τούτο διότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι εμπρόθεσμες καταβολές δεν αποτυπώνονται άμεσα στο σύστημα, με αποτέλεσμα ασφαλισμένοι που έχουν εξοφλήσει τις υποχρεώσεις τους να εμφανίζονται προσωρινά ως ανασφάλιστοι μετά την 1η Μαρτίου.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, απαιτείται έλεγχος των στοιχείων και, εφόσον χρειαστεί, επίσκεψη σε υποκατάστημα του ΕΦΚΑ για άμεση αποκατάσταση της ασφαλιστικής ικανότητας.
Σημειώνεται ότι η αλλαγή αφορά άμεσα:
* Ελεύθερους επαγγελματίες (πρώην ΟΑΕΕ),
* Αυτοαπασχολούμενους (μηχανικούς, γιατρούς, δικηγόρους - πρώην ΕΤΑΑ),
* Αγρότες (πρώην ΟΓΑ).
Παρ’ όλα αυτά, αξίζει να σημειωθεί ότι οι μισθωτοί δεν επηρεάζονται με τον ίδιο τρόπο από τις αλλαγές, καθώς η ασφαλιστική τους ικανότητα ανανεώνεται αυτόματα έως τον Φεβρουάριο του 2027, εφόσον έχουν συμπληρώσει τουλάχιστον 50 ημέρες ασφάλισης εντός του 2025 ή στο τελευταίο δωδεκάμηνο πριν από την 1η Μαρτίου 2026.
Σε κάθε περίπτωση, η επιστροφή στο αυστηρό πλαίσιο του νόμου μετά τη λήξη των ευνοϊκών ρυθμίσεων των προηγούμενων ετών, που είχαν θεσπιστεί λόγω πανδημίας και αλλεπάλληλων κρίσεων, δημιουργεί έντονη ανησυχία σε χιλιάδες μη μισθωτούς, με το επόμενο χρονικό διάστημα να αναμένεται κρίσιμο, καθώς πολλοί ασφαλισμένοι καλούνται να προχωρήσουν άμεσα σε τακτοποίηση των εκκρεμοτήτων τους, προκειμένου να μη βρεθούν εκτός του Συστήματος Υγείας με την έναρξη του νέου ασφαλιστικού έτους.
