«Ό,τι δεν γίνεται κατανοητό, δεν μπορεί ούτε να γιατρευτεί· και ό,τι παραβιάζει την ελευθερία του ανθρώπου, τραυματίζει τον ίδιο του τον εσωτερικό κόσμο». Με αυτά τα λόγια, ένας έμπειρος ιεράρχης που μίλησε στο vimaorthodoxias.gr αποτυπώνει την ανησυχία που διατρέχει πολλούς πιστούς σχετικά με την υποχρεωτική χορήγηση του Προσωπικού Αριθμού (ΠΑ), ο οποίος προστίθεται σε ένα ήδη εκτεταμένο σύστημα ψηφιακής ταυτοποίησης.
Ενώ το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης παρουσιάζει την αλλαγή ως μέτρο διευκόλυνσης και φυσική συνέχεια της ψηφιακής μετάβασης, αρκετοί στον εκκλησιαστικό χώρο θεωρούν ότι η γραμμή ανάμεσα στη λειτουργική εξυπηρέτηση και τον ενδεχόμενο ψηφιακό έλεγχο γίνεται ολοένα πιο ασαφής.
«Αυτό είναι φασιστικό» – Η οργή στο σώμα της Εκκλησίας
«Αυτό είναι φασιστικό. Δεν μπορεί το κράτος να σε αριθμοποιεί υποχρεωτικά και να σου λέει “έτσι θα ζεις”», λέει στο vimaorthodoxias.gr ένας από τους πιστούς που αρνούνται κατηγορηματικά να αποδεχθούν τον ΠΑ. Άλλος προσθέτει:
«Μας λένε ότι είναι απλώς ένας αριθμός, αλλά κάθε φορά που “απλώς” δίνουμε κάτι, σε λίγα χρόνια γίνεται προϋπόθεση για τα πάντα: επιδόματα, υγεία, ταυτότητα, συναλλαγές».
Η επίσημη ενημέρωση αναφέρει ότι ο Προσωπικός Αριθμός λειτουργεί ως ενιαίος αριθμός ταυτοποίησης, αντικαθιστώντας σταδιακά άλλους αριθμούς (ΑΜΚΑ, ΑΦΜ κ.λπ.), ενώ η αναζήτησή του μπορεί να γίνει μέσω πλατφορμών όπως το gov.gr. Ωστόσο, η γλώσσα αυτή – τεχνική, διοικητική, «ουδέτερη» – μοιάζει να μην αγγίζει την εσωτερική αγωνία ανθρώπων που φοβούνται πως, πίσω από τη ρητορική του «εκσυγχρονισμού», κρύβεται η σταδιακή κατάργηση του προσωπικού απορρήτου.
Ιεράρχες: «Δεν μας ρωτά κανείς, απλώς ανακοινώνουν τετελεσμένα»
Στο vimaorthodoxias.gr μίλησαν ιεράρχες, παλαιοί και νεότεροι, οι οποίοι αποφεύγουν τις εύκολες συγκρίσεις με «σφραγίσματα» και «αριθμούς του θηρίου», αλλά επιμένουν ότι η Εκκλησία δεν μπορεί να σιωπά όταν δοκιμάζεται η ελευθερία του ανθρώπου.
«Το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεολογικό – είναι βαθύτατα ανθρωπολογικό», τονίζει ένας εξ αυτών.
«Κάθε φορά που το κράτος συγκεντρώνει περισσότερα δεδομένα, περισσότερη ισχύ, περισσότερες διασταυρώσεις, ο πολίτης γίνεται πιο εκτεθειμένος. Σήμερα υπόσχονται ότι ο Προσωπικός Αριθμός δεν είναι εργαλείο παρακολούθησης, αύριο ποιος εγγυάται ότι δεν θα συνδεθεί με κάθε οικονομική, ιατρική ή κοινωνική μας κίνηση;».
Η ανησυχία αυτή συνδέεται και με το ζήτημα της προστασίας προσωπικών δεδομένων. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί πιστοί επικαλούνται τις αρμοδιότητες της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα ζητώντας να εξεταστεί αν η καθολική απόδοση ΠΑ, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα άρνησης, συνιστά υπέρβαση σε σχέση με την αρχή της αναλογικότητας.
«Νιώθουμε ότι μας στοιχίζουν και μας μετρούν»
Στο επίπεδο της καθημερινότητας, πολλοί πιστοί δηλώνουν ότι πλέον αισθάνονται «περικυκλωμένοι» από αριθμούς. ΑΦΜ, ΑΜΚΑ, αριθμός ταυτότητας, αριθμός μητρώου ασφάλισης, ηλεκτρονικός φάκελος υγείας, και τώρα ΠΑ. «Είναι σαν να μη φτάνει που ο Θεός μάς ξέρει με το όνομά μας· το κράτος επιμένει να μας ξέρει μόνο ως κωδικό», λέει ένας νέος πατέρας.
Έμπειρος κληρικός τονίζει πως η Εκκλησία δεν έχει πρόβλημα με την τάξη και τη διαφάνεια – αντίθετα, υποστηρίζει την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και κάθε μορφής αδικίας. «Αλλά άλλο η διαφάνεια και άλλο η πλήρης διασύνδεση ταυτοτήτων, συναλλαγών και προφίλ συμπεριφοράς», σημειώνει, κάνοντας λόγο για «ψηφιακό φακέλωμα που μπορεί αύριο να χρησιμοποιηθεί εναντίον των ανθρώπων».
Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί μιλούν για την ανάγκη ελέγχου όχι μόνο από ανεξάρτητες αρχές αλλά και από φορείς όπως η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, που ήδη διαχειρίζεται τεράστιο όγκο οικονομικών δεδομένων και συνδέεται άμεσα με τον ΠΑ μέσω φορολογικών μητρώων.
«Φασιστικό μοντέλο» ή «αναγκαία προσαρμογή»;
Στο δημόσιο διάλογο, ο χαρακτηρισμός «φασιστικό» χρησιμοποιείται από τους πιο ανήσυχους πιστούς για να περιγράψει το αίσθημα επιβολής χωρίς αντιλόγο.
«Δεν είναι ότι φοβόμαστε το χαρτί ή το πλαστικό· φοβόμαστε τη λογική που λέει “θα κάνεις ό,τι σου λέμε, αλλιώς θα είσαι εκτός συστήματος”», υπογραμμίζει ένας από αυτούς.
Από την άλλη, κυβερνητικές πηγές επιμένουν ότι ο ΠΑ δεν αποτελεί μέσο πρόσβασης σε προσωπικά δεδομένα, δεν αλλάζει τους ισχύοντες κανόνες ασφαλείας και δεν μπορεί από μόνος του να αποκαλύψει ιστορικό συναλλαγών ή δραστηριοτήτων. Τονίζουν μάλιστα ότι η χρήση του παραμένει τυπικά προαιρετική, αν και κάθε νέα πλατφόρμα και κάθε νέα υπηρεσία δείχνει να τον ενσωματώνει ως βασικό πεδίο ταυτοποίησης.
Αυτό ακριβώς το σημείο είναι που προκαλεί δυσπιστία. «Όταν σε κάθε νέα διαδικασία σου ζητούν έναν αριθμό, αργά ή γρήγορα ο αριθμός γίνεται υποχρεωτικός, έστω και χωρίς να το λένε καθαρά», παρατηρεί νέος θεολόγος, ο οποίος προτείνει οι πιστοί – και όχι μόνο – να χρησιμοποιήσουν θεσμικά εργαλεία, όπως τον Συνήγορο του Πολίτη, για να εκφράσουν ενστάσεις και να ζητήσουν σαφέστερες εγγυήσεις.
Η Εκκλησία ανάμεσα σε ποιμαντική ευθύνη και θεσμική πίεση
Στο vimaorthodoxias.gr, ιεράρχες εξηγούν ότι η στάση της Εκκλησίας δεν μπορεί να είναι ούτε φοβική ούτε αφελώς καθησυχαστική. Από τη μία, υπάρχει ο κίνδυνος να καλλιεργηθεί κλίμα πανικού ή αποκαλυπτικής υστερίας, που αξιοποιείται εύκολα από ακραίους κύκλους. Από την άλλη, η σιωπή ή η άκριτη αποδοχή κάθε ψηφιακού μέτρου, μόνο και μόνο επειδή προβάλλεται ως «τεχνολογική πρόοδος», θα συνιστούσε εγκατάλειψη της ευθύνης να προστατευθεί η ελευθερία του προσώπου.
«Η Εκκλησία οφείλει να ζητήσει πλήρη διαφάνεια, σαφή νομικά όρια και ουσιαστική δυνατότητα επιλογής», τονίζει ένας μητροπολίτης.
«Όταν ο πολίτης αισθάνεται ότι δεν έχει δικαίωμα να πει “όχι”, τότε η Δημοκρατία ασθενεί, ακόμη και αν όλα παρουσιάζονται ως “καινοτομία” και “ευκολία”.»
Στο πλαίσιο αυτό, δεν λείπουν οι φωνές που καλούν για τεκμηριωμένο διάλογο με την Πολιτεία, αξιοποιώντας και θεσμικά κανάλια όπως η Εκκλησία της Ελλάδος, αλλά και νομικά εργαλεία σε συνεργασία με ειδικούς στο δίκαιο προστασίας δεδομένων.
«Όχι στον φόβο, αλλά ναι στην εγρήγορση»
Την ώρα που εκατομμύρια πολίτες ενημερώνονται μέσω ψηφιακών θυρίδων και εφαρμογών για τον νέο τους αριθμό, στο εκκλησιαστικό σώμα ωριμάζει ένα διπλό μήνυμα: «Όχι στον παράλογο φόβο, αλλά ναι στην πνευματική και δημοκρατική εγρήγορση».
Οι πιστοί που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr δεν ζητούν επιστροφή στη γραφοκρατία και στις ουρές, αλλά διεκδικούν το δικαίωμα να γνωρίζουν, να συναινούν και – όπου χρειάζεται – να διαφωνούν. Και οι ιεράρχες που τους ακούν, υπενθυμίζουν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι, πάνω απ’ όλα, χώρος ελευθερίας: εκεί όπου το πρόσωπο προηγείται πάντα από τον αριθμό.
