Σημαντική συμφωνία πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας παίρνει σήμερα, Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2026, επίσημη μορφή στη Θεσσαλονίκη, με την υπογραφή των πρωτοκόλλων για την παράδοση και παραλαβή ιστορικών κειμηλίων.
Η τελετή πραγματοποιείται στις 10:30 στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του πρωθυπουργού της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ.
Στο επίκεντρο βρίσκονται 48 ιερά κειμήλια, τα οποία είχαν μεταφερθεί στη Βουλγαρία το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Περισσότερα από έναν αιώνα αργότερα, δρομολογείται η επιστροφή τους στην Ελλάδα.
Ταυτόχρονα, η Ελλάδα παραδίδει στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ, τα οποία βρίσκονταν τα τελευταία χρόνια στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.
Τα 48 κειμήλια που επιστρέφουν στην Ελλάδα
Τα κειμήλια προέρχονται από τρεις σημαντικούς εκκλησιαστικούς φορείς της βόρειας Ελλάδας: την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Μετά την αφαίρεσή τους το 1917, τα αντικείμενα μεταφέρθηκαν στη Σόφια, όπου έκτοτε φυλάσσονταν ή εκτίθεντο στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Πριν επιστρέψουν στους τόπους προέλευσής τους, τα 48 κειμήλια θα παρουσιαστούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026. Στη συνέχεια θα μεταφερθούν στις Ιερές Μονές και την Ιερά Μητρόπολη, ανάλογα με την προέλευσή τους.
Η επιστροφή αποτελεί την πρακτική εφαρμογή του Μνημονίου Κατανόησης που υπέγραψαν στις 29 Σεπτεμβρίου οι υπουργοί Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας, Λίνα Μενδώνη και Εφτίμ Μιλόσεφ. Η συμφωνία προέκυψε έπειτα από πολυετείς διαπραγματεύσεις και συστηματικές επαφές των δύο πλευρών.
Τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ
Στην άλλη πλευρά της συμφωνίας βρίσκονται τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ της Βουλγαρίας, ο οποίος βασίλεψε από το 997 έως το 1014.
Τα λείψανα εντοπίστηκαν το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες από τον καθηγητή του ΑΠΘ Νικόλαο Μουτσόπουλο. Μαζί με αυτά είχαν βρεθεί ανθρωπολογικά ευρήματα σε συνολικά τέσσερις σαρκοφάγους.
Το υλικό φυλασσόταν τα τελευταία χρόνια στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη και πλέον προβλέπεται η παράδοσή του στη Βουλγαρία, στο πλαίσιο της συμφωνίας των δύο χωρών.
Η συμφωνία δεν περιορίζεται στα αντικείμενα που περιλαμβάνονται στην τρέχουσα διαδικασία. Ελλάδα και Βουλγαρία έχουν συμφωνήσει να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και την ένταξη σε μελλοντική συμφωνία και άλλων ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος.
Η σημερινή τελετή στη Θεσσαλονίκη αποτελεί, επομένως, το επόμενο επίσημο βήμα της διαδικασίας που ξεκίνησε με το Μνημόνιο Κατανόησης και οδηγεί στην επιστροφή των 48 κειμηλίων στην Ελλάδα και στην παράδοση των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ στη Βουλγαρία.
