Πολιτισμός

«Σασμός»: «Άνθρωποι που συμβιώνουν με το πένθος, τη βεντέτα, το φόβο, και τη φυγή»

Ο Σπύρος Πετρουλάκης αναδεικνύει το «έθιμο» της βεντέτας

Μετά την επιτυχημένη πορεία των μυθιστορημάτων του γι’ ενήλικες: «Το Παράθυρο της Νεφέλης», «Η εξομολόγηση», «Η παναγία της φωτιάς», «Το τελευταίο δαχτυλίδι» και «Αμαλία», καθώς και των βιβλίων του για παιδιά: «Στα χνάρια του κουρσάρου Μπαρμπαρόσα», «Ο θησαυρός του κυβερνήτη», «Ο δράκος Μπουρμπουλήθρας» και «Η συνταγή της ευτυχίας», ένας νέος καρπός της πένας του Σπύρου Πετρουλάκη γεννήθηκε, χτυπά την πόρτα κάθε υποψιασμένου αναγνώστη και μας προκαλεί να τον γνωρίσουμε.

Γράφει η Εύη Γαρεδάκη

«ΣΑΣΜΟΣ»: Ο μονολεκτικός τίτλος, γόνος της κρητικής διαλέκτου, σηματοδοτεί το θέμα που πραγματεύεται στο νέο του μυθιστόρημα ο συγγραφέας.

«ΣΑΣΜΟΣ»: Το άτυπο εθιμοτυπικό τελετουργικό, ειδικού βάρους, που αναλαμβάνουν να υλοποιήσουν ως «μεσίτες», άτομα σεβάσμια και ικανά να διαχειριστούν καταστάσεις κρίσεων.

Στόχος, ο συμβιβασμός, η συμφιλίωση, η αποκατάσταση της κοινωνικής ειρήνης και η αποκλιμάκωση της έντασης ανάμεσα σε δύο οικογένειες στους κόλπους των οποίων ο νόμος της ανταπόδοσης, που γεννάται από την ανάγκη για εκδίκηση, θεωρείται ως η ύψιστη μορφή απονομής δικαιοσύνης και συνιστά τρόπο σκέψης και ύπαρξης τους.

Ερευνώντας με επιμέλεια ένα πλήθος γραπτών πηγών και προσωπικών μαρτυριών, ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγεται και το δικό του προσωπικό βίωμα, ο Σπύρος Πετρουλάκης φωτίζει με την πένα του έναν τραγικό τρόπο απονομής δικαιοσύνης, άτυπο και προσωπικό, στα πλαίσια του οποίου αναπτύσσεται η βεντέτα.  Οι ρίζες του φαινομένου ανιχνεύονται στην αρχαιότητα, στις πρώτες κιόλας ανθρώπινες κοινωνίες, συναντούνται εκτός ελλαδικού χώρου σε όλες τις Μεσογειακές και αραβικές χώρες, και καταγράφονται για πρώτη φορά ως εθιμοτυπικό δίκαιο στην Μινωική πολιτεία της Κρήτης, καθώς ο Ροδάμανθυς, αδελφός του Μίνωα, στα «Ηθικά Νικομάχεια», φέρεται σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ως ο εισηγητής του «Δικαίου της Ανταπόδοσης».

Η βεντέτα, κώδικας που βασίζεται στις έννοιες της τιμής και προστασίας και αφορά άτομα της ίδιας πάντα οικογενειακής ομάδας, αν και αισθητά εξασθενημένη ως φαινόμενο, έχει ανοιχτές και σήμερα εστίες, καθώς εκρήξεις της συναντούνται στις ορεσίβιες κυρίως περιοχές της Δυτικής Κρήτης, εγείροντας ανησυχία και προβληματισμό.

Ο αναγνώστης μέσα από τις σελίδες του βιβλίου έχει την ευκαιρία να περιηγηθεί στην Κρήτη, να γνωρίσει συμπεριφορές και νοοτροπίες οι οποίες συνέθεσαν, προσδιόρισαν και διαμόρφωσαν τη ζωή των ανθρώπων. Των πρωταγωνιστών της κλειστής κοινωνίας ενός κρητικού χωριού, με συγκεκριμένα διακριτά χαρακτηριστικά και στερεότυπες αντιλήψεις.

Με τη γνώριμη μεστή, ρεαλιστική, σχεδόν νατουραλιστική του γραφή, διανθισμένη με στοιχεία της κρητικής ντοπολαλιάς, και απαγκιστρωμένης από χρονικές αφηγηματικές δεσμεύσεις, ο Σπύρος Πετρουλάκης μας ταξιδεύει πλέκοντας την ιστορία του στο παρόν και παρελθόν και μέλλον.

Με αξιοθαύμαστη περιγραφική και διεισδυτική ικανότητα, η οποία μοιάζει με νυστέρι ανατόμου, ξεγυμνώνει κάθε πτυχή της ανθρώπινης φύσης και συνείδησης, με τις σκοτεινές και τις φωτεινές της στιγμές.

Εστιάζει στις μικρές εκείνες λεπτομέρειες που μας ορίζουν, πλάθοντας ανθρώπους ζωντανούς, γεμάτους πάθος, πάθη, και συναίσθημα. Αντιήρωες καθημερινούς που ζουν και δρουν στη γενέτειρα τους Κρήτη, και τα Γιάννενα, τον τόπο εξορίας τους.

Στην ευρηματικότητα του έγκειται η παράλληλη με τη αφήγηση παράθεση αποσπασμάτων από το έργο «Ερωφίλη» του Χορτάτση, που συντελούν σε αποκαλύψεις της αιτίας οι οποίες όπλισαν τα ανθρώπινα χέρια και οδήγησαν στα φονικά.

Το υφάδι της πλοκής αναπτύσσεται γύρω από το αιμοσταγές πλέγμα των σχέσεων δύο οικογενειών, σ ένα χωριό ορεινό της Κρήτης. Μονάδες ανθρώπινες, έρμαια του εγωισμού και της εκδικητικότητας  που παίρνουν τον νόμο στα χέρια τους, δρώντας πέρα από κάθε λογική, σεβασμό και πίστη στη θεσμική δικαιοσύνη.

Καρπός των πράξεων τους το αίμα, η αδικία, και ο πόνος. Άνθρωποι που συμβιώνουν με το πένθος, το στίγμα της βεντέτας, τον διαρκή φόβο, και τρέπονται σε φυγή για να σωθούν. Να ξεφύγουν από έναν κοινωνικό ιστό και μια κληρονομούμενη κατάρα σχέσεων και εθίμων, όπως της οπλοχρησίας, που υποθάλπονται σ έναν μικρόκοσμο συμπλεγματικό, καταστρέφοντας κάθε αλήθεια και δίκαιο.

Σε αυτόν τον μικρόκοσμο, Θύματα και θύτες της ίδιας ανοιχτής πληγής, παλεύουν με το χρόνο, μαστίζονται από τα ίδια οδυνηρά πλήγματα και συγκυρίες.

Όμως ο συγγραφέας μέσα από τις σελίδες του πολυπρόσωπου συνθετικού του μυθιστορήματος δεν στέκεται εκεί.

Μας κεντρίζει, και μας απλώνει το χέρι του να περπατήσουμε μαζί του έναν άλλο δρόμο.

Μας προσκαλεί να δούμε πέρα από την καταστροφή, το αίμα και τον θάνατο. Πέρα από την αντεκδίκηση, τη χειραγώγηση, τις τύψεις, και τον αναγκαστικό εκπατρισμό.

Να δούμε εκείνο που δεν είναι εύκολο, απλοϊκό, αυτονόητο και δεδομένο.

Εκείνο που συντελείται από ανθρώπους με σύνεση και συναίσθημα ως ιερό λειτούργημα, συχνά επικυρώνεται με τα ιερά μυστήρια της ορθοδοξίας και  οδηγεί στην κάθαρση, τη λύτρωση, και την ευδαιμονία.

Έτσι τα φώτα, σελίδα με τη σελίδα, προβάλουν το Σασμό. Φωτίζουν το φόβο, τα μυστικά, τα πάθη, τη σιωπή, αναδεικνύοντας ως ύψιστη αξία το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και ζωής.

Ο έρωτας, η λογική, η ατομική ευθύνη, η συνείδηση, η κοινωνική αλληλεγγύη, η φιλία και η δύναμη της συγχώρεσης γίνονται λίκνο ζωής και αισιοδοξίας.

Σε τούτους  τους χαλεπούς καιρούς της φιλαυτίας, της άναρχης ηδονοθηρίας και της κρίσης, που οι άνθρωποι τελούν υπό σύγχυση, γίνονται υπενθύμιση του προσωπικού μας χρέους, τόσο προς τον ίδιο μας τον εαυτό, όσο και προς την κοινωνία.

Το νέο βιβλίο του Σπύρου Πετρουλάκη, μοσχοβολά αλμύρα του κρητικού πελάγου, άρωμα της κρητικής χαλέπας και της χλωρίδας της κρητικής γης. Εκπέμπει το άπλετο καθάριο φως του κρητικού ουρανού, τη θέρμη του δυνατού ήλιου, και της κρητικής ψυχής με τον άγγελο και δαίμονα που συνυπάρχει εντός της.

Ο συγγραφέας στο νέο του βαθιά ανθρωποκεντρικό και ηθογραφικό μυθιστόρημα, με τα διακριτά στοιχεία αστυνομικής πλοκής και αρχαίας τραγωδίας,  έβαλε στόχο να μας μυήσει για μια ακόμα φορά με ευαισθησία, σε κοινωνικά θέματα  που λίγοι από μας έχουμε το σθένος να τα δούμε κατάματα.

Ζωή που χάνεται. Ζωή που κερδίζεται.

Καταγόμενη από έναν νομό της Κρήτης όπου τα όπλα αποτελούν οικογενειακό εξοπλισμό, και από μια οικογένεια με ιστορικό βεντέτας, ένοιωσα πως το βιβλίο ακούμπησε κάθε γωνιά της ψυχής μου.

Ποια η ευθύνη, o ρόλος και η δυνατότητα της δικής μας ανθρώπινης παρέμβασης;

Έχει κάποιος το δικαίωμα να πάρει τη δικαιοσύνη στα χέρια του;

Εγώ τι θα έκανα; Θα συγχωρούσα;

Εύχομαι το νέο βιβλίο του Σπύρου Πετρουλάκη να αφήσει κι εσάς προβληματισμούς, ικανούς για σκέψη και συζήτηση. Κάθε βιβλίο άλλωστε αυτό το σκοπό έχει. Να μας δώσει τα μηνύματα εκείνα που θα ανυψώσουν τη σκέψη μας.

Σχόλια