Λασίθι

Τα αγριόχορτα της Κρήτης και η διατροφική τους αξία

Λεύκωμα για τα “Αυτοφυή-εδώδιμα χόρτα και λαχανικά της Ανατολικής Κρήτης” με τη στήριξη του Δήμου Σητείας

Μεταξύ του δημάρχου Σητείας και γνωστού εκδοτικού οίκου υπεγράφη σύμβαση για την έκδοση του βιβλίου της δρ. Γεωπονικών Επιστημών Αντωνίας Ψαρουδάκη με τίτλο “Αυτοφυή-εδώδιμα χόρτα και λαχανικά της Ανατολικής Κρήτης”.

H έκδοση αυτού του βιβλίου-λευκώματος στηρίζεται σε ακαδημαϊκή μελέτη της κ. Αντωνίας Ψαρουδάκη, δρ. Γεωπονικών Επιστημών, και πραγματεύεται τις διατροφικές συνήθειες που περιβάλλουν τη γνώση και την κατανάλωση των αυτοφυών εδώδιμων χόρτων και λαχανικών στον καλλικρατικό δήμο Σητείας.

Περιλαμβάνει πρωτότυπα στοιχεία σχετικά με τη βιοποικιλότητα μέσα και ανάμεσα στους πληθυσμούς σημαντικών ειδών της περιοχής, καθώς και ταξινομική ταυτοποίηση των ειδών, συνοδευμένα από πλήθος φωτογραφιών. Το σύγγραμμα μπορεί να αποτελέσει ακαδημαϊκό βοήθημα για τους φοιτητές της Σχολής Γεωπονίας του ΤΕΙ Κρήτης και στα δύο τμήματά της, Διατροφής και Διαιτολογίας και Τεχνολόγων Γεωπόνων.

Το πλούσιο φωτογραφικό υλικό το καθιστά ευκολόχρηστο και για το πλατύ κοινό. Αποτελεί, δε, πηγή χρήσιμη για τον θεματικό (διατροφικό, βοτανολογικό) τουρισμό στην περιοχή της Σητείας. Σημαντικό μέρος του συγγράμματος χρησιμοποιήθηκε για να στηρίξει με επιτυχία την εγγραφή των εθνοβοτανικών πρακτικών των άγριων χόρτων της Κρήτης στο εθνικό ευρετήριο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Αποτελεί, δε, στοιχείο ανάδειξης της σητειακής διατροφικής κουλτούρας.

Μέρος των εκτυπωμένων βιβλίων θα διατεθεί στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της Κρήτης, στην πρωτοβάθμια και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στα Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, καθώς και στις δημοτικές βιβλιοθήκες της Κρήτης ή όπου αλλού ζητηθεί.

Δεδομένου ότι το συγκεκριμένο βιβλίο αποτελεί ένα πολύτιμο έργο αναφοράς και γνώσης της ιστορίας του τόπου μας και κρίνοντας η δημοτική Αρχή ότι θα πρέπει και οι νέες γενιές να γνωρίσουν, να μελετήσουν και να αγαπήσουν την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής μας, προέβη στην έκδοση του εν λόγω βιβλίου.

«Το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου-λευκώματος στηρίζεται στη διδακτορική μου διατριβή, που έχει εμπλουτιστεί με σπουδαίο φωτογραφικό υλικό, το οποίο βοηθά στην αναγνώριση των άγριων αυτοφυών χόρτων και των λαχανικών της Ανατολικής Κρήτης»

ΑΝΤΩΝΙΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ

 

«Το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου-λευκώματος στηρίζεται στη διδακτορική μου διατριβή, που έχει εμπλουτιστεί με σπουδαίο φωτογραφικό υλικό, το οποίο βοηθά στην αναγνώριση των άγριων αυτοφυών χόρτων και των λαχανικών της Ανατολικής Κρήτης», μας είπε η δρ. Γεωπονικών Επιστημών από τη Σητεία κ. Αντωνία Ψαρουδάκη.

Το Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπονίας και το Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σητείας του ΤΕΙ Κρήτης έχουν συμμετάσχει στη συγκέντρωση του σημαντικού υλικού που κατατέθηκε στη σύνταξη του φακέλου προς το ΥΠ.ΠΟ. από τους μελετητές του Μουσείου “Λυχνοστάτης” με τίτλο “Οι εθνοβοτανικές πρακτικές της Κρήτης”. Η ακαδημαϊκή εργασία εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Βελτίωσης Φυτών και Γεωργικού Πειραματισμού του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Σημαντική εξέλιξη και αποδοχή είχε ο φάκελος με τίτλο “Οι εθνοβοτανικές πρακτικές της Κρήτης”, που συντάχθηκε και υποβλήθηκε προς το ΥΠΠΟΑ από τους επιμελητές του Μουσείου “Λυχνοστάτης”. Με απόφαση μάλιστα της υπουργού Πολιτισμού εγκρίθηκε επίσημα η εγγραφή των άγριων βρώσιμων χόρτων της Κρήτης και των εθνοβοτανικών πρακτικών στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Με την απόφαση αυτή, τα άγρια βρώσιμα χόρτα, καθώς και τα κοινωνικά και εθιμικά χαρακτηριστικά που συνδέονται με τις πρακτικές αναγνώρισης, διαλογής, συλλογής, επεξεργασίας, συντήρησης, παρασκευής και κατανάλωσής τους αναγνωρίζονται ως ζωντανό κομμάτι του διατροφικού πολιτισμού της Κρήτης. Σύμφωνα με τη γνώμη της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής για την εφαρμογή της Σύμβασης για την Προστασία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, η θέση που έχει η άγρια βρώσιμη χλωρίδα στην καθημερινή ζωή της Κρήτης, καθώς και ο ευρηματικός όσο και απλός τρόπος παρασκευής των τροφών που περιέχουν χόρτα, συνιστούν πολύτιμη έκφανση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού και χρήζουν περαιτέρω προστασίας, επιστημονικής τεκμηρίωσης και ανάδειξης.

Το 2018 έχει οριστεί Ευρωπαϊκό Έτος Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ε.Ε.

 

Πολιτισμικό και κοινωνικό αγαθό

Δε λείπουν από το κρητικό τραπέζι

Τα άγρια χόρτα, ως επιμέρους στοιχείο της κρητικής διατροφής, είναι ένα πολιτισμικό και κοινωνικό αγαθό που διατρέχει αδιάλειπτα τον καθημερινό βίο στην Κρήτη από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι σήμερα. Η κατανάλωση των χόρτων σε δύσκολες εποχές πολέμου, ανέχειας και στέρησης εξασφάλισε την τροφή και την επιβίωση, ενώ προτιμώνται ιδιαίτερα στις μακρές περιόδους νηστείας, γεγονός που εξηγεί και τον πρωταγωνιστικό ρόλο τους στη μοναστηριακή κουζίνα.

Η απλότητα και το μέτρο που χαρακτηρίζει την κρητική κουζίνα βρίσκει την έκφρασή της στη διατροφική αξιοποίηση των χόρτων. Ωστόσο, στην Κρήτη τα χόρτα δε λείπουν και από το εορταστικό τραπέζι ως κυρίως πιάτο, σε συνδυασμό με το κρέας. Είναι χαρακτηριστικό ότι το παραδοσιακό πασχαλινό γεύμα δεν ήταν ο οβελίας, αλλά οι ασκολύμπροι με αρνάκι ή οι αγριαγκινάρες με κατσικάκι αβγολέμονο.

Αλλά και στη γιορτή των Αγίων Σαράντα, των αγίων της βλάστησης, τότε που το έθιμο πρόσταζε σαράντα λογιών φαγητά στο τραπέζι, οι Κρητικοί κατέφυγαν στη φύση και ανέδειξαν ως εθιμικό φαγητό πίτες με σαράντα αγριόχορτα, που πλουσιοπάροχα τα παρείχε η κρητική γη.

Αντίστοιχα, ο Αϊ-Γιώργης στην περιοχή Ελιά Πεδιάδος φέρει το προσωνύμιο Αγκιναράς, αφού η εκκλησία του είναι χτισμένη σε περιοχή κατάφυτη από αγριαγκινάρες και το φαγητό που συνήθιζαν τη μέρα της εορτής του ήταν κρέας με αγριαγκινάρες.

 

Σχόλια