Ηράκλειο

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Γιάννης Ποντίκης: Όταν η Ευρώπη «υποκλίθηκε» στον Ηρακλειώτη επιστήμονα

Διακρίθηκε για την πολυετή έρευνα σε καινοτόμα υλικά

Οι Κρητικοί πρωτοπορούν, καινοτομούν, βρίσκουν νέες ιδέες και τις κάνουν πράξη. Με τον τρόπο αυτό δεν υλοποιούν απλά το όνειρό τους, αλλά δημιουργούν και τις βάσεις για έναν καλύτερο κόσμο.

Ένας από αυτούς τους επιστήμονες είναι ο Ηρακλειώτης Γιάννης Ποντίκης, ο οποίος έπειτα από δέκα χρόνια σκληρής και επίμονης εργασίας κατόρθωσε να παρουσιάσει την έρευνά του και να λάβει θερμά σχόλια από κορυφαία Ινστιτούτα και επιστήμονες στην Ευρώπη αλλά και παγκοσμίως.

Στη συνέντευξή του στο neakriti.gr ο 39χρονος αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο KU στη Λουβένη (Βέλγιο) εξηγεί πώς έννοιες άνευ περιεχομένου στη χώρα μας, όπως «κυκλική οικονομία», «βιώσιμη ανάπτυξη» και «ανακύκλωση υλικών» στο εξωτερικό τυγχάνουν υψηλής  αποδοχής.

Παράλληλα, νοσταλγεί τα χρόνια του στην Αλικαρνασσό, το κολυμβητήριο, τον ΟΦΗ και αναλύει πώς όλα εκείνα τα πρόσωπα υπήρξαν καθοριστικά στη μετεξέλιξη του σε έναν λαμπρό επιστήμονα.

Περιγράψτε μας το project «Recover».

Το Recover είναι η φυσική εξέλιξη περισσότερων από 10 χρόνων έρευνας στη Λουβένη και αλλού: Προσπαθούμε να αξιοποιήσουμε μεταλλευτικά κατάλοιπα φτιάχνοντας καινοτόμα νέα υλικά. Στην προκειμένη περίπτωση είναι τα κατάλοιπα βωξίτη και οι σκωρίες από τη μεταλλουργία χαλκού. Αθροιστικά, η παραγωγή των υλικών αυτών στην Ευρώπη είναι περίπου 10 εκατομμύρια τόνοι το χρόνο και οι χρήσεις ελάχιστες. Πλέον νιώθουμε έτοιμοι για την έρευνα μας σε επίπεδο βασικής έρευνας και θέλουμε αυτές οι ιδέες να βγουν στην αγορά. Το Recover είναι μέρος αυτής της στρατηγικής: κατασκευάζουμε 4 κινητές μονάδες και παράγουμε τα υλικά επιτόπου, στα εργοστάσια που παράγουν τα κατάλοιπα, προσπαθώντας να δώσουμε ώθηση σε συνεργασίες. Ο όρος που συνήθως χρησιμοποιείται στα αγγλικά, αλλά θα σας φανεί οικείος, είναι industrial symbiosis.

 

Πως γεννήθηκε η ιδέα για ένα τέτοιο project;

Γεννήθηκε από την ανάγκη μας να συνεισφέρουμε σε ένα πιο καθαρό περιβάλλον. Η κυκλική οικονομία είναι ένας τρόπος για να επιτευχθεί αυτό. Στην ουσία πρόκειται για κάτι προφανές, τα κατάλοιπα του ενός, είτε υλικά είτε ενέργεια, γίνονται πρώτες ύλες για κάποιον άλλο. Αθροιστικά, σαν σύστημα, το αποτέλεσμα είναι βιώσιμη ανάπτυξη. Με αυτή τη σκέψη σαν ιδεολογικό υπόβαθρο, το Recover θα προβάλει την τεχνολογία μας και θα αποδείξει ότι πολλά πράγματα είναι εφικτά. Θα σταθεί και η αφορμή όμως για να σκεφτούμε γιατί τελικά δεν κάνουμε τα προφανή.

 

Ποιος είναι ο ανασταλτικός παράγοντας που αποτρέπει την ευδοκίμηση ενός ανάλογου project στην Ελλάδα;

Υπάρχουν και στην Ελλάδα ανάλογες κινήσεις και ερευνητικά προγράμματα, πχ εταίρος μας στο πρόγραμμα είναι το ΕΜΠ. Μια διαφορά είναι ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει τόσο ανεπτυγμένο το οικοσύστημα των επιχειρήσεων για να στηρίξει τις προσπάθειες, ενώ η ατζέντα στον δημόσιο λόγο είναι πολύ διαφορετική. Το περιβάλλον είναι μέρος της συζήτησης αλλά όχι προτεραιότητα.

Πείτε μας για την διάκριση που λάβατε από το European Institute of Innovation & Technology.

Το πρόγραμμα μας προτάθηκε από το EIT RawMaterials για το βραβείο καινοτομίας. Ήμασταν πάνω από 20 υποψήφιοι, από όλες τις ομάδες του EIT, δηλαδή RawMaterials, Energy, Health, κτλ, και ο συναγωνισμός ήταν μεταξύ προγραμμάτων (projects) και νέων εταιρειών. Τελικά το βραβείο πήγε σε μια εταιρεία στην Ελβετία, με τον έτερο Γιάννη (σ.σ. Ταρνανά για το project Altoida) εκεί, η οποία έχει αναπτύξει μια εφαρμογή η οποία προβλέπει με σχετική ακρίβεια αν θα εμφανίσεις Alzheimer στο μέλλον. Εντυπωσιακό. Στο πεδίο των υλικών, δε δόθηκε κανένα βραβείο. Εταιρείες στον τομέα της υγείας είναι πιθανότατα μια πιο ασφαλή οικονομική επένδυση, κριτήριο το όποιο ήταν πολύ σημαντικό στην αξιολόγησή μας.

 

Ποια αιτία σας ώθησε να εγκαταλείψετε την Ελλάδα μετά τις σπουδές σας.

Ένιωσα ότι αυτό που αναζητούσα στη ζωή μου ήταν διαφορετικό από αυτό που η Ελλάδα προσφέρει.

To brain drainage και οι σπόροι που χάθηκαν

Προς ποια κατεύθυνση πρέπει να κινηθεί η Πολιτεία ώστε να ανασταλεί το brain drain;

Το ερώτημα για εμένα είναι σε ποιο βαθμό μας απασχολεί το όποιο brain drain συμβαίνει. Για να το πω διαφορετικά: δε νιώθω ότι η σκέψη και η προσέγγιση των ερευνητών του εξωτερικού λείπει από πολλούς. Μεταφορικά έχω στο μυαλό μου την εικόνα ενός χωραφιού όπου κάποιους σπόρους (οι ερευνητές και τόσοι άλλοι) τους πήρε ο άνεμος. Προσπαθούσαν επί χρόνια να ριζώσουν, αλλά βλέπετε κάτι το χώμα, κάτι η ποικιλία τους, δε βοηθούσε. Τελικά αυτοί βρέθηκαν αλλού, και κάποιοι αρχίζουν και ανθίζουν. Αυτοί που έμειναν πίσω έχουν ανθίσει στο μεσοδιάστημα, το χωράφι δεν έμεινε χέρσο, απλά έχει άλλη βλάστηση πλέον. Και κάπως έτσι είναι τελικά η ζωή. Το brain drainage υποθέτει ότι οι σπόροι που χάθηκαν ήταν πολύτιμοι και τα λουλούδια και τα φρούτα που τελικά ποτέ δεν προέκυψαν λείπουν από αυτούς που έμειναν πίσω. Αν είναι όντως έτσι, η Πολιτεία, εμείς δηλαδή στην Ελλάδα (εμείς, γιατί ακόμα έχω ρίζες εκεί), πρέπει πρώτα να σχεδιάσει το όραμα, το τι θέλει να πρεσβεύει η Ελλάδα, και αν αυτό ξεκαθαρίσει και εμπνέει, πολλοί θα γυρίσουμε. Μια Ελλάδα ανταγωνιστική, αξιοκρατική, με σεβασμό στους ανθρώπους της και στο περιβάλλον, θα είναι πολύ πιο θελκτική.

 

Κάτω από ποιες προϋποθέσεις θα επιστρέφατε, ως καθηγητής ή ερευνητής, στη χώρα μας;

Δεν είναι τόσο το επάγγελμα αυτό καθεαυτό, όσο το γεγονός ότι δυσκολεύομαι να δω πώς θα βρω γαλήνη σε ένα περιβάλλον το οποίο έχει τόσο διαφορετικές προτεραιότητες. Αυτό που έχω να προσφέρω σαν Γιάννης εδώ βρίσκει απήχηση και συνεργαζόμαστε προς κάτι, στην Ελλάδα ένιωθα ότι ήμασταν πολύ λίγοι και οι κανόνες του παιχνιδιού όχι της αρεσκείας μου. Δεν αναφέρομαι στο χώρο της ακαδημίας, μιλάω γενικότερα.

 

Η επιτυχία οφείλεται στο ταλέντο ή τη σκληρή εργασία;

Δε βλέπω τον εαυτό μου σαν επιτυχημένο, με την έννοια ότι έχω επίγνωση αυτών που έχω χάσει στην προσπάθεια μου να αφήσω κάτι πίσω. Για να απαντήσω στο ερώτημα, η εμπειρία μου μέχρι στιγμής με έχει διδάξει ότι χωρίς σκληρή εργασία, όσο ταλέντο και να υπάρχει, το αποτέλεσμα δε θα είναι καλό. Τουλάχιστον, όχι όσο καλό όσο θα μπορούσε να ήταν!

Καθοριστική η Κρήτη στην πορεία να γίνει πολίτης του κόσμου

Ποια πρόσωπα επηρέασαν την πορεία και την εξέλιξή σας;

Η οικογένεια μου στην Κρήτη ήταν και παραμένει σημαντική, αλλά είμαι ευγνώμων σε πάρα πολλούς ανθρώπους. Άνθρωποι από τη Νέα Αλικαρνασσό, το κολυμβητήριο, την ομάδα του ΟΦΗ, μετέπειτα στην Πάτρα αλλά και στη Λουβένη. Η λίστα είναι πολύ μεγάλη. Προφανώς, το ότι έχω μια σύζυγο με αμέριστη κατανόηση και υποστήριξη βοηθάει πολύ.

 

Ποιες είναι οι αναμνήσεις σας από την Κρήτη;

Επίσης μεγάλη λίστα, αλλά νομίζω συνοψίζεται στο να περπατάω κάπου στη Νότια Κρήτη, με τον ήλιο να σβήνει, και να νιώθω ότι τίποτα δε λείπει, ότι όλα είναι όπως πρέπει, λιτά αλλά μαγευτικά!

Φωτογραφίες: Ο Γιάννης Ποντίκης με την ερευνητική του ομάδα

Σχόλια