Ηράκλειο

Μνήμες από τα ηρωικά σαμποτάζ - Η πανωλεθρία των ναζί στην Κρήτη

Η Κρήτη αποτελεί αναμφίβολα μία από τις περιοχές της Ελλάδας - και όχι μόνο - που επλήγησαν όσο λίγες άλλες από τις θηριωδίες των Γερμανών κατακτητών, κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής.

Ωστόσο, είναι κοινός τόπος ότι στο νησί έλαβαν χώρα ουκ ολίγες σπουδαίες αντιστασιακές ενέργειες από ντόπιους αγωνιστές και ξένους συμμάχους τους, οι οποίες προκάλεσαν σοβαρότατες απώλειες στις δυνάμεις της Βέρμαχτ.

Δύο από τις αντιστασιακές αυτές πράξεις παρουσιάζονται σήμερα από την εφημερίδα “Νέα Κρήτη”: Στις 8 Αυγούστου του 1944 λαμβάνει χώρα το περίφημο σαμποτάζ στη Δαμάστα Ηρακλείου, ενώ, λίγες μόνο ώρες αργότερα, οι ναζί παθαίνουν νέα πανωλεθρία, μετά από αιφνιδιαστική επίθεση αναρτών του ΕΛΑΣ στο Τοπολιανό Φαράγγι, στο νομό Χανίων.

Όπως αναφέρεται στον ιστότοπο του Δήμου Ανωγείων (anogeia.gr), το επονομαζόμενο σαμποτάζ της Δαμάστας έγινε το πρωί της 8ης Αυγούστου του 1944 στη θέση Δαμαστό, 1.300 μέτρα δυτικά του χωριού. Σκοπός του σαμποτάζ ήταν η καταστροφή του γερμανικού τμήματος ασφαλείας που μετέφερε το γερμανικό ταχυδρομείο από το Ηράκλειο στα Χανιά, αλλά και να καταφέρει πλήγματα στην πολυμελή συνοδεία του.

Σύμφωνα με το anogeia.gr, «το αρχικό σχέδιο ανατράπηκε, διότι της φάλαγγας ασφαλείας προηγήθηκαν, δύο ώρες περίπου πριν, τρία γερμανικά φορτηγά που μετέφεραν εργάτες για την κοπή και μεταφορά ξυλείας. Οι αντάρτες επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στα τρία αυτοκίνητα που ακινητοποιήθηκαν, σκότωσαν αρκετούς Γερμανο-ιταλούς της συνοδείας και άλλους τους αιχμαλώτισαν. Στη συνέχεια, οι αντάρτες προχώρησαν στην εκκαθάριση του δρόμου και επανήλθαν στις θέσεις τους περιμένοντας τη φάλαγγα ασφαλείας.

Πράγματι, όταν έφτασε ένα μεγάλο φορτηγό με 40 περίπου στρατιώτες, συνοδευόταν από ένα τεθωρακισμένο όχημα που διέθετε δύο πολυβόλα. Τότε οι αντάρτες επιτέθηκαν στη γερμανική δύναμη, που αιφνιδιάστηκε και υπέστη μεγάλες απώλειες.

Το τεθωρακισμένο όχημα κατάφερε να διαφύγει αφού έριξε βολές, ενώ από τους Γερμανο-ιταλούς στρατιώτες όσοι δε σκοτώθηκαν τράπηκαν σε φυγή. Υπολογίζεται πως οι νεκροί Γερμανο-ιταλοί και των δύο επιθέσεων ήταν περισσότεροι από 30. Από τους αντάρτες σκοτώθηκε ο Ρώσος υπολοχαγός Βάνιας και τραυματίστηκε βαριά ο Ανωγειανός Εμμανουήλ Β. Σπιθούρης (Νταμπακομανώλης) και ελαφρύτερα ο Κώστας Β. Κεφαλογιάννης (Κουντόκωστας)».

Όπως αναφέρεται στον ιστότοπο του Δήμου Ανωγείων, το σαμποτάζ της Δαμάστας οργανώθηκε από τον Άγγλο λοχαγό Στάνλεϊ Μος και σ’ αυτό έλαβαν μέρος πέντε αντάρτες της Εθνικής Οργάνωσης Ανωγείων: οι Ιωάννης Κ. Σμπώκος (Κωστακογιάννης), Ελευθέριος Ε. Σκουλάς (Κανονολευτέρης), Κώστας Β. Κεφαλογιάννης (Κουντόκωστας), Εμμανουήλ Β. Σπιθούρης (Νταμπακομανώλης) και Εμμανουήλ Γ. Κοντόκαλος υπό τον Νικόλαο Γ. Σταυρακάκη (Αεροπόρο). Επίσης, στην επιχείρηση συμμετείχαν οι Ρώσοι υπολοχαγός Βάνιας, Νικολάι Μπορισόφ, Ιβάν Φαραφοκόφ, Πέτρος Σμακόφ, Μιχαήλ Χολιακόφ και Γιώργης Πετρόφ. Τέλος, σπουδαία ήταν η συμβολή των Γιώργη Τυράκη από το Αμάρι, Γιώργη Σμπώκου από τον Άγιο Θωμά, και Ζαχαρία Χαιρέτη από την Αυγενική.

Εκδηλώσεις

Υπενθυμίζεται ότι σήμερα ξεκινά σειρά πολιτιστικών εκδηλώσεων - που πραγματοποιείται για 36η συνεχόμενη χρονιά στη Δαμάστα - προς τιμήν των 30 κατοίκων του χωριού που εκτελέστηκαν την περίοδο της ναζιστικής κατοχής.

Οι εκδηλώσεις θα διαρκέσουν έως και την 21η Αυγούστου: Καθ’ όλη τη διάρκεια των εκδηλώσεων, στο χώρο του σχολείου θα υπάρχει μόνιμη έκθεση φωτογραφίας από το αρχειακό υλικό του Συλλόγου, με θέμα “Ιστορία, τόποι και ανθρώπινη δραστηριότητα στη Δαμάστα”, με είσοδο ελεύθερη για το κοινό.

Οι εκδηλώσεις διοργανώνονται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Δαμάστας, την Αντιπεριφέρεια Ηρακλείου, το Τμήμα Πολιτισμού του Δήμου Μαλεβιζίου, το Τοπικό Συμβούλιο Δαμάστας, την Ένωση Θυμάτων Ολοκαυτώματος Δαμάστας, τον Αθλητικό Όμιλο Δαμάστας και το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο Δαμάστας.

Επισημαίνεται ότι στο πλαίσιο της κοινωνικής και εθελοντικής δράσης του Πολιτιστικού Συλλόγου Δαμάστας, παράλληλα με τις εκδηλώσεις, θα γίνεται συλλογή ειδών πρώτης ανάγκης, όπως συσκευασμένα τρόφιμα, είδη ατομικής και οικιακής καθαριότητας και είδη ένδυσης (ενηλίκων και παιδιών), φαρμάκων, βιβλίων και παιχνιδιών. Τα συγκεντρωθέντα είδη θα διανεμηθούν σε συνανθρώπους μας που αποδεδειγμένα τα έχουν ανάγκη.

Επίσης στις 21 Αυγούστου θα λάβει χώρα εθελοντική αιμοδοσία στον κεντρικό δρόμο Δαμάστας, μπροστά από το Ηρώο των πεσόντων. Στο σημείο θα βρίσκεται η κινητή μονάδα του Βενιζέλειου Νοσοκομείου από τις 9:30 έως τη 1:30 το μεσημέρι, με το ειδικευμένο προσωπικό που θα αναλάβει την αιμοδοσία.

Η Μάχη της Σήραγγας

Η επίθεση στο Τοπολιανό Φαράγγι

Στο μεταξύ, αύριο συμπληρώνονται 74 χρόνια από την επίθεση των ανταρτών του ΕΛΑΣ εναντίον γερμανικής αμαξοστοιχίας στο Τοπολιανό Φαράγγι, στα δυτικά του νομού Χανίων. Η επίθεση της 9ης Αυγούστου του 1944 είχε ως αποτέλεσμα την απόλυτη πανωλεθρία των ναζί κατακτητών: Όσοι επέζησαν, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν άτακτα.

Το εν λόγω αντάρτικο χτύπημα έμελλε να μείνει στην ιστορία της Κρητικής Αντίστασης στο Γερμανό κατακτητή και ως η «Μάχη της Σήραγγας», καθώς πραγματοποιήθηκε πολύ κοντά στη σήραγγα που “περνά” μέσα από το πανέμορφο φαράγγι των Τοπολίων, που στέκει αγέρωχο στην ενδοχώρα της Κισσάμου. Στην ιστορική μάχη πήραν μέρος κυρίως κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής. Ανάμεσά τους βρίσκονταν - μεταξύ άλλων - ο καπετάν Τσαμαντής, ο Σγουρομάλλης και ο Μάνωλας.

Η απόφαση για το χτύπημα της γερμανικής αυτοκινητοπομπής ελήφθη στις αρχές του Αυγούστου του 1944. Οι αντάρτες είχαν πληροφορίες για το πέρασμα των αμαξιών των ναζί από το φαράγγι και αποφάσισαν να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. Η επίθεση πραγματοποιήθηκε πριν τα αυτοκίνητα διασχίσουν τη σήραγγα που “τρυπά” το φαράγγι.



Οι μισοί αντάρτες πήραν θέση από τη μια πλευρά του φαραγγιού και οι άλλοι μισοί από την άλλη. Οι μαρτυρίες αναφέρουν ότι οι ντόπιοι είχαν ρίξει στον δρόμο μεγάλες πέτρες, προκειμένου να εμποδίσουν το διάβα των Γερμανών. Μόλις το πρώτο αυτοκίνητο πλησίαζε στις πέτρες, οι αντάρτες θα άνοιγαν πυρ ξεκινώντας από το τελευταίο γερμανικό αμάξι.

Η επίθεση δεν έγινε τελικά όπως ακριβώς είχε σχεδιαστεί. Μετά από τόσα χρόνια μπορεί σήμερα να έχουμε τη δυνατότητα να κρίνουμε εύκολα - διαβάζοντας με την άνεσή μας όλα τα διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία - αποφάσεις και πράξεις εκείνης της περιόδου, ωστόσο η ένταση εκείνης της στιγμής, κατά την οποία ο μαχητής ετοιμαζόταν να σκοτώσει και να σκοτωθεί για την ελευθερία του τόπου του, χτυπούσε “κόκκινο”.

Αυτό δε σημαίνει φυσικά ότι οι ναζί δεν αιφνιδιάστηκαν. Στον ορυμαγδό των πυρών που δέχτηκαν, ένθεν κακείθεν, οι περισσότεροι Γερμανοί που βρίσκονταν στα πρώτα οχήματα της αμαξοστοιχίας έπεσαν νεκροί από τις αντάρτικες σφαίρες. Γρήγορα, όμως, οι ναζί στρατιώτες συνήλθαν. Όσοι εξ αυτών κατάφεραν και βγήκαν ζωντανοί από τα ακινητοποιημένα οχήματα, πήραν θέση κι άρχισαν να ανταποδίδουν τα πυρά.

Παρ’ όλα αυτά, η έκβαση της μάχης είχε ήδη κριθεί. Αυτό καταμαρτυρεί και ο αριθμός των συνολικών απωλειών των Γερμανών, οι οποίοι έχασαν 22 άνδρες τους, πριν υποχρεωθούν σε άτακτη φυγή για να σώσουν τις ζωές τους. Στον αντίποδα, οι αντάρτες είχαν μία απώλεια, καθώς σκοτώθηκε ο Μανώλης Μαλανδράκης, ενώ στη συνέχεια εκτελέστηκε από τους Γερμανούς και ο Γιάννης Μοτάκης.

Σχόλια