Κρήτη

Προσανατολισμός του φρουρίου Κούλε στο θερινό ηλιοστάσιο

Η σοφία των αρχιτεκτόνων που κατασκεύασαν το μνημείο με όρους βιοκλιματικούς

Ο Ήλιος είναι το μόνο άστρο που επηρεάζει τη ζωή μας, όπως διαπίστωσε ήδη ο προϊστορικός άνθρωπος, όπως φαίνεται από τους προσανατολισμούς των αρχαίων, ακόμη και των προϊστορικών κτηρίων, ώστε να τηρούν ακριβή ημερολόγια, βασισμένα στον Ήλιο αλλά και τη Σελήνη.

*Γράφουν ο Μηνάς Τσικριτσής και ο Ξενοφώντας Μουσάς

Ο Μίνως Εννέωρος βεβαίως είναι και αστρονόμος, που λαμβάνει νέα εντολή οκταετηρίδος από τον Δία, διότι η οκταετηρίς ήταν μια από τις βασικές μονάδες χρόνου που βλέπουμε σε πολλά αρχαία αλλά και προϊστορικά τεχνουργήματα στην Κρήτη αλλά και όλη την Ελλάδα, όπως για παράδειγμα στο πλοιάριο του Αρχαιολογικού Μουσείου των Χανίων.

Η οκταετηρίς είναι μια ακριβής περίοδος μέτρησης του χρόνου, βασισμένη στον συντονισμό των τεσσάρων σωμάτων Γης, Ήλιου, Σελήνης και Αφροδίτης (8 έτη = 5 περίοδοι Αφροδίτης = 99 περίοδοι της Σελήνης, 99 μήνες), περίοδος που βασίλευαν πολλοί άρχοντες από την αρχαιότητα (Μίνως) διαχρονικά μέχρι σήμερα (πρόεδροι διαφόρων κρατών).

Τα αστρονομικά μαθηματικά και η ηλιακή γεωμετρία περιγράφουν τη σχετική κίνηση Γης και Ήλιου στον ουρανό, που οι αρχαίοι και σύγχρονοι πολιτισμοί τη γνώριζαν. Την κίνηση αυτή παρατηρούμε, την ανακαλύπτουμε πιο σωστά, στην κατασκευή των κτηρίων τους. Έτσι, δεν είναι παράδοξο που το φρούριο του Κούλε στοχεύει προς το Θερινό Ηλιοστάσιο, οπότε, αν κάποιος βρεθεί αυτές τις μέρες στις επάλξεις, θα παρατηρήσει ότι αυτές ευθυγραμμίζονται και στοχεύουν στο βορειότερο σημείο που ανατέλλει ο Ήλιος κατά τη διάρκεια του έτους αυτήν την εποχή (εικ. 1α & 1β).

Πριν αναφερθούμε στους βιοκλιματικούς λόγους της κατασκευής του φρουρίου από τον Ενετό μηχανικό Σαρακίνη, που έδωσε στην κατασκευή του Κούλε την κατεύθυνση προσανατολισμού του προς το θερινό ηλιοστάσιο, θα παρουσιάσουμε μια σύντομη ιστορική αναφορά.

Όπως αναφέρει στην ιστοσελίδα του ΥΠΟΠ η προϊσταμένη της Εφορίας Βασιλική Συθιακάκη για τον Κούλε, «το φρούριο κτίστηκε από τους Ενετούς, κατά τα πρώτα χρόνια της κυριαρχίας τους στον Χάνδακα... Το αρχικό κτίσμα, που ήταν χαμηλό και χωρίς σκάρπα, καταστράφηκε από τον σεισμό του 1303 και επισκευάστηκε... μέσα στα πλαίσια του γενικότερου επανασχεδιασμού των οχυρώσεων της πόλης, το παλαιό φρούριο κατεδαφίστηκε και στη θέση του κατασκευάστηκε το φρούριο που σώζεται μέχρι σήμερα στο διάστημα από το 1523 (χρονολογία που αναφέρεται σε επιγραφή πάνω από τη βορεινή πύλη) ως το 1540».

Η απόφαση ανακατασκευής εγκρίθηκε από τη Βενετία και αμέσως άρχισε η κατεδάφιση του παλιού και η ανέγερση του νέου. Η απόφαση πάρθηκε το 1523 από το αρμόδιο συμβούλιο, που με πρόεδρο τον Δούκα Μάρκο Μίνιο και τον μηχανικό Σαρακίνη έδωσε στην κατασκευή του Κούλε την κατεύθυνση προσανατολισμού του προς το θερινό ηλιοστάσιο.

Με αυτόν τον τρόπο, τη γεωμετρία του κτηρίου, τον προσανατολισμό και τα δομικά υλικά στην κατασκευή του, η ηλιακή ακτινοβολία έχει πολύ σημαντική επίδραση στη ψύξη του κατά το θέρος και την αύξηση των θερμικών φορτίων τον χειμώνα, λόγω της προσλαμβανόμενης ηλιακής ακτινοβολίας.

Ακόμα, ο ηλιακός προσανατολισμός των κτηρίων έχει σημαντική συμβολή στη διαμόρφωση των συνθηκών του φυσικού φωτισμού των χώρων, σε συνάρτηση με τη γεωμετρία των ανοιγμάτων και των παραθύρων, με βάση τη σχετική θέση τους, όπως παρατηρούμε στα νοτιοανατολικά ανοίγματα του Κούλε. Έτσι, κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο 22 Δεκεμβρίου, οι ακτίνες που προσπίπτουν αξιοποιούνται σε σχέση με τα σχετικά ανοίγματα. 

Η αρχαιοαστρονομική μας έρευνα σε πολλά αρχαία κτήρια μάς επιβεβαιώνει ότι η λεγόμενη γωνία πρόσπτωσης των ηλιακών ακτινών στη διάρκεια του έτους, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος, είναι ακριβώς μελετημένη στην κατασκευή, ώστε κάθε εποχή του έτους ο κλιματισμός των χώρων της επιφάνειας των κτηρίων να σχετίζεται με την ηλιακή ακτινοβολία που προσλαμβάνεται, καθώς και το κλίμα, τον καιρό κάθε εποχής του έτους.

Ολοκληρώνοντας, θέλουμε να σημειώσουμε το γεγονός ότι τόσο οι αρχαίοι πρόγονοί μας όσο και οι απλοί κτίστες στα χωριά στα νεότερα χρόνια όσον αφορά στον προσανατολισμό των κτηρίων ελάμβαναν υπόψη τους τον Ήλιο. Κάτι που σήμερα, λόγω άναρχης δόμησης, το αγνοούμε και κτίζουμε όπως βολεύει ή, πιο σωστά, όπως δε βολεύει. Επίσης, είναι σημαντικό στην ξενάγηση που θα γίνεται στο ιστορικό μνημείο του Κούλε να αναφέρεται ο προσανατολισμός του στο θερινό ηλιοστάσιο και η αξιοποίηση των ανοιγμάτων κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο.

Κλείνοντας το θέμα, μεθαύριο Κυριακή 21 Ιουνίου το πρωινό θα έχουμε τη δυνατότητα επίσης να παρατηρήσουμε και από την Κρήτη μια έκλειψη Ηλίου. Η έκλειψη θα είναι δακτυλιοειδής για μια στενή ζώνη που περνάει από Αφρική και Ασία, αλλά στην Ελλάδα η έκλειψη θα είναι ορατή ως μερική έκλειψη με κάλυψη του ηλιακού δίσκου, που θα είναι μεγαλύτερη στα νότια και ανατολικά. Ειδικά στον Κούλε, οι Ηρακλειώτες θα μπορέσουν να δουν την κάλυψη κατά 16,5% του ηλιακού δίσκου, εννοείται με τα κατάλληλα γυαλιά.

Βιβλιογραφία:

  1. Ξενοφώντας Διον. Μουσάς, “Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων”, “Το αρχαιότερο μηχανικό σύμπαν”, εκδότης: Canto Mediterraneo, Αθήνα, 2018.
  2. Μηνάς Τσικριτσής, Ξενοφώντας Μουσάς “Δίας και Μέλισσα - Μια αρχαιοαστρονομική προσέγγιση”, εκδ. Μ. Κ. Σ. “Μινωικός Πολιτισμός και Γραφές”, Ηράκλειο 2018.
  3. Μηνάς Τσικριτσής, “Αστρονομία Κρητομυκηναϊκού Πολιτισμού”, “Μηνολόγιο-Εορτολόγιο”, Ηράκλειο, 2000.

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια