Κρήτη

Μια φωτογραφία και μια Κρητική Ιστορία στη «Μάχη του Εσκί Σεχίρ»

Οι ένδοξες μάχες που έδωσαν οι Κρητικοί έχουν αποτυπωθεί σε φωτογραφίες για να μη λησμονηθούν ποτέ.

Η αναμνηστική αυτή φωτογραφία αυτή τραβήχτηκε μία μέρα πριν τη μάχη του Εσκί Σεχίρ (7/7/1921).

Σε αυτή απαθανατίζονται όλοι οι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί που την επόμενη μέρα θα οδηγούσαν τον ελληνικό στρατό στη μάχη που έκρινε και την πορεία της Μικρασιατικής Εκστρατείας, αφού μετά το νικηφόρο αποτέλεσμά της φτάσαμε και στο απώτατο όριο αντοχών του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος. Μετά από αυτή, ξεκινούσε μια από τις πιο μαύρες σελίδες του Ελληνισμού, με κατάληξη τον βίαιο ξεριζωμό εκατομμυρίων Ελλήνων από τις χιλιετείς πατρογονικές τους εστίες στη Μικρά Ασία.

Στη φωτογραφία που παραθέτουμε η κρητική παρουσία έντονη, αφού μεταξύ άλλων διακρίνονται: στο κέντρο ο συνταγματάρχης Αλεξάκης από το Ηράκλειο, διοικητής του 30ού Συντάγματος Πεζικού, ο ανθυπασπιστής Ιωάννης Λαμπράκης από την Πυργού, και ο Σωκράτης Σκουλάς από τα Ανώγεια, που την επόμενη μέρα σκοτώθηκε στη μάχη και τα προσωπικά του αντικείμενα έφερε ο Λαμπράκης στους δικούς του αργότερα.

Τη φωτογραφία παραχώρησε στην εφημερίδα “Ν.Κ.” ευγενικά ο κ. Γεώργιος Λαμπράκης από την Πυργού Μαλεβιζίου.

Η μάχη του Εσκί Σεχίρ

Τον Ιούλιο του 1921 ο ελληνικός στρατός είχε εγκατασταθεί σε ενεργητική άμυνα γύρω από την περιοχή Εσκί Σεχίρ-Κιουτάχεια-Αφιόν Καραχισάρ. Οι Τούρκοι, μέχρι τότε καταδιωκόμενοι, είχαν περιέλθει σε πολύ δύσκολη κατάσταση. Μόλις όμως ο ελληνικός στρατός σταθεροποιήθηκε στην προαναφερθείσα θέση, οι Τούρκοι ανασυγκροτήθηκαν και επανήλθαν δριμύτεροι, ώστε να υπερκεράσουν την ελληνική στρατιά από βόρεια και νότια και να την εγκλωβίσουν στην κοιλάδα του Πουρσάκ, στη δυτική είσοδο μεταξύ των ορέων Μποζ Νταγ-Τουρκμέν Νταγ και Σουλτάν Νταγ. Ο Ισμέτ Ινονού υπολόγιζε ότι ο καταπονημένος από τις πορείες ελληνικός στρατός και μακριά από το Ουσάκ, που ήταν το κέντρο του εφοδιασμού του, θα μπορούσε να κατανικηθεί από τις τουρκικές δυνάμεις, οι οποίες ήταν πολύ ισχυρές.

Εξέδωσε διαταγή παράταξης στη γραμμή Μποζ Νταγ-Σαρή Μπαμπά-Σεϊντή Γαζή. Το ελληνικό επιτελείο δεν προέβλεψε αυτήν την επιθετική στροφή των Τούρκων. Έτσι ξεκίνησε η μάχη του Εσκί Σεχίρ, η οποία διαδραματίστηκε σε ανοιχτό πεδίο και με συμμετοχή όλων των δυνάμεων των αντιπάλων. Στο πεδίο του Εσκί Σεχίρ αρχικά βρίσκονταν την αυγή της 8ης Ιουλίου 3 ελληνικές μεραρχίες (1η, 7η και 10η) και η Ταξιαρχία Ιππικού απέναντι σε 4 τουρκικές μεραρχίες πεζικού και μια ιππικού. Νοτιότερα, απέναντι στη 2η και τη 12η βρίσκονταν 4 τουρκικές, και στο δεξιό άκρο, απέναντι στην 5η και τη 13η, πέντε τουρκικές μεραρχίες πεζικού και δύο ιππικού.

Από τις 5 το πρωί, βαρύ εχθρικό πυροβολικό καθήλωσε στο Σουλτανιέ το 30ό Σύνταγμα Πεζικού σφυροκοπώντας τη 10η Μεραρχία. Αμέσως διατάχθηκε το Μικτό Απόσπασμα Τσιρογιάννη, που βάδιζε προς Καρά Σεχίρ, να σπεύσει προς Δορύλαιο. Από τις 7:30 π.μ. άρχισε να δέχεται σφοδρά πυρά και το 22ο Σύνταγμα Πεζικού στον Βορρά. Η 7η Μεραρχία διατάχθηκε να σπεύσει νότια, όπου η 1η δεχόταν σφοδρή επίθεση, αλλά μια νέα επίθεση στον τομέα του Μουταλίμπ το μεσημέρι προκάλεσε ακύρωση της διαταγής, καθώς κινδύνευε και το βόρειο ελληνικό άκρο. Ειδοποιήθηκε και η 3η Μεραρχία, που κατευθυνόταν προς Ποριά-Ινονού, να κινηθεί τάχιστα προς Δορύλαιο.

Βαλλόμενο ανηλεώς από το εχθρικό πυροβολικό, το απόσπασμα Βάκη (ΙΙΙ/23) αμυνόταν ηρωικά στους λόφους βόρεια του Εσκί Σεχίρ. Κατά τις 2 το μεσημέρι ενισχύθηκε από ένα τάγμα του 22ου, ενώ τα δύο άλλα τάγματα του 22ου ετοιμάζονταν για αντεπίθεση. Στις 3 μετά το μεσημέρι η μάχη είχε γενικευτεί σε όλο το μέτωπο της 7ης Μεραρχίας, όπου βρισκόταν ήδη και το Μικτό Απόσπασμα Τσιρογιάννη. Οι τουρκικές επιθέσεις αναχαιτίζονταν και αναλαμβάνονταν αντεπιθέσεις. Στις 5:50 μ.μ., η 7η Μεραρχία ανακατέλαβε το χωριό Μουταλίμπ και άρχισε να καταδιώκει τον εχθρό. Τελικά, η μέρα έκλεισε με τη νίκη της 7ης Μεραρχίας, με απώλειες 29 νεκρούς και 166 τραυματίες.

Στο μέτωπο της 10ης Μεραρχίας η υποχώρηση του 30ού Συντάγματος Πεζικού άφησε ακάλυπτο το πυροβολικό. Τότε οι πυροβολητές άρπαξαν τα όπλα και άρχισαν μάχη εκ του συστάδην με τους Τούρκους. Στις 6 μ.μ., ένα τάγμα του 28ου Συντάγματος Πεζικού υπό τον συνταγματάρχη Κοσμόπουλο επιτέθηκε και καταδίωξε τον εχθρό ως το Πουρσάκ Μπογάζ. Η 10η Μεραρχία είχε 21 νεκρούς και 229 τραυματίες.

Νοτιότερα, το Α' Σώμα δέχτηκε την κύρια προσπάθεια του εχθρού στο Τσιλ Χανάρ. Με άφταστο ηρωισμό οι εύζωνες του 1/38 ανέτρεψαν τους επιτιθεμένους και συνέλαβαν στη χαράδρα του Ακ Μπουνάρ 850 αιχμαλώτους. Το 5ο Σύνταγμα Πεζικού καταδίωξε τον εχθρό πέραν του Ντερμπέντ και το 4ο έφτασε μέχρι τους λόφους Καραμπαζάρ. Η 1η Μεραρχία είχε 16 νεκρούς και 84 τραυματίες.

Η Ταξιαρχία Ιππικού επέλασε σε βάθος 4 χλμ. στην εχθρική παράταξη, κατασπαθίζοντας τον εχθρό που έφευγε ανατολικά. Η 12η έφτασε στο Αλπανός και η 5η στο Κιζίλ Τεπέ. Οι Τούρκοι καταδιώχθηκαν έως το Ντουζ Τεπέ. Το αριστερό πλευρό των τουρκικών δυνάμεων είχε συντριβεί και τα πράγματα ήταν εξαιρετικά κρίσιμα. Οι Έλληνες σωματάρχες τηλεγράφησαν στη Στρατιά για τη νίκη και οι Τούρκοι δέχτηκαν τις συνέπειες της ήττας περνώντας τον Σαγγάριο.

Η μάχη του Εσκί Σεχίρ κατέδειξε την αξιοθαύμαστη διοίκηση και πρωτοβουλία που ανέπτυξαν οι Έλληνες μέραρχοι. Από τις 4 το πρωί η 13η Μεραρχία με αντεπιθέσεις συνέτριψε τις επιθέσεις τριών τουρκικών μεραρχιών και προχώρησε αρκετά χιλιόμετρα ως τη νύχτα, απειλώντας και τις άλλες επιτιθέμενες τουρκικές μεραρχίες. Δίπλα από αυτήν, η 5η, η 12η και η 2η δεν υποχώρησαν καθόλου, ενώ η 1η επιτέθηκε πλευροκοπώντας τον εχθρό. Μαζί της επιτέθηκε και η Ταξιαρχία Ιππικού. Το πυροβολικό, το απόσπασμα Τσιρογιάννη, ακόμη και η 7η Μεραρχία ενεπλάκησαν αποφασιστικά. Επιτεύχθηκε έτσι η απελευθέρωση του Εσκί Σεχίρ και η Άγκυρα έχασε την επικοινωνία με την Κωνσταντινούπολη, το Ικόνιο και την Κιλικία. Οι αιχμάλωτοι που συνέλαβε ο ελληνικός στρατός ήταν πάρα πολλοί και ο τουρκικός στρατός υπέστη τεράστιο ψυχολογικό πλήγμα. Το Β' όμως Ελληνικό Σώμα δεν κατόρθωσε να υπερφαλαγγίσει το αριστερό των Τούρκων.

Συστηματική καταδίωξη από ελληνικής πλευράς δεν έγινε. Η τουρκική σύμπτυξη έγινε με μεγάλη αταξία. Οι δυνάμεις του Α' Σώματος, που κινήθηκαν γρήγορα ως τη γραμμή Αζιδιέ Κισλά-Λουφτιέ, συνέλαβαν τους περισσότερους αιχμαλώτους πριν διαταχθεί στις 11 Ιουλίου η αναστολή καταδιώξεως και η επιστροφή σε θέσεις αμύνης ανατολικά του Δορυλαίου. Η μάχη κοντά στο Δορύλαιο αποτέλεσε την επικότερη μάχη της νεοελληνικής ιστορίας. Σε ένα μέτωπο 80 χλμ. οι αντίπαλοι αποδύθηκαν σε έναν υπεράνθρωπο αγώνα. Οι Τούρκοι παρέταξαν 14 μεραρχίες πεζικού, 2 ιππικού και ισχυρότατο πυροβολικό, προκειμένου να διασπάσουν ταχέως τις ελληνικές γραμμές. Οι Τούρκοι πολέμησαν με τρομερό πάθος, αλλά προσέκρουσαν πάνω στην αποφασιστικότητα των Ελλήνων στρατιωτών.

Το σύνολο απωλειών της πρώτης φάσης επιχειρήσεων θα φτάσει τους 1.491 νεκρούς, 6.472 τραυματίες και 110 αγνοουμένους. Οι τουρκικές απώλειες ήταν μεγαλύτερες, αφού υπέστησαν επιπλέον και την απώλεια 5.000 αιχμαλώτων. Η τακτική νίκη του ελληνικού στρατού δε μετουσιώθηκε σε στρατηγικό θρίαμβο, λόγω της αβελτερίας της ηγεσίας να λάβει επιπρόσθετες πρωτοβουλίες.

Η αρχή του τέλους...

Η μεγάλη νίκη και η ταπεινωτική υποχώρηση

Μια μέρα μετά τη μάχη, οι Έλληνες ανταποκριτές περιδιάβαιναν την πόλη του Εσκί Σεχίρ. Ο Ι. Πασσάς, ανταποκριτής στη Μικρά Ασία, λέγει: «[...] Στο προαύλιο η στρατιωτική μουσική παίζει διάφορα θούρια, μα όσο κι αν είναι επιβλητικός ο ήχος της δεν μπορεί να κυριαρχήση στη φρενιασμένη εκείνη ανθρωποθάλασσα. Θαρρείς πως ο συνωστιζόμενος κόσμος ζητεί να βγάλη σε μια και μόνη στιγμή όλο το βάρος που πίεζε τα βαρυμένα από τόσων αιώνων δουλεία στήθη του [...]».

Η τακτική νίκη του ελληνικού στρατού στο Εσκί Σεχίρ, αν και με μεγάλες απώλειες, σηματοδότησε την αρχή του τέλους για τη θριαμβική προέλαση του μικρασιατικού εκστρατευτικού σώματος.

Αναντίλεκτα, ήταν μια νίκη μεγάλης σημασίας, αφού κατέδειξε την ηθική υπεροχή των Ελλήνων στρατιωτών έναντι των αντίξοων συνθηκών της μάχης. Από την άλλη, ο τουρκικός στρατός πιέστηκε σε φοβερό βαθμό και αναγκάστηκε να υποχωρήσει ταπεινωμένος προς την Άγκυρα.

Η μεγάλη όμως αντεπίθεση των κεμαλικών δυνάμεων επρόκειτο σύντομα να εκδηλωθεί, θα ανέτρεπε τη δεδομένη κατάσταση και θα οδηγούσε τις ελληνικές δυνάμεις σε υποχώρηση προς τα δυτικά παράλια.

Πηγή: historical-quest.com

Σχόλια