Κρήτη

Έτσι μαγείρευαν στην αρχαία Κρήτη

Μια Αμερικανίδα αρχαιολόγος που… λάτρεψε την Κρήτη και αποφάσισε να εγκατασταθεί μόνιμα στο νησί μας, ετοιμάζει ένα αρχαίο γεύμα εμπνευσμένο από το Μινωικό Πολιτισμό και εξηγεί τι έτρωγαν οι αρχαίοι Κρήτες.

Η αρχαιολόγος και η αγάπη της για την Κρήτη

Η Τζέρολιν Ελίζαμπεθ Μόρισον είναι Αμερικανίδα εικαστικός και αρχαιολόγος με μάστερ στην Ανθρωπολογία και PhD στην Αρχαία Ιστορία και στην Αρχαιολογία, η οποία μένει μόνιμα στην Κρήτη από επιλογή. Στην Κρήτη ήρθε, στα 20 της χρόνια, το Σεπτέμβριο του 1997, να επισκεφτεί μία φίλη της αρχαιολόγο, η οποία βρισκόταν στο νησί.

«Δεν ήξερα πολλά για το νησί. Από τη στιγμή που κατέβηκα από το πλοίο με εντυπωσίασε - ακόμα με εντυπωσιάζει. Δεν έχει σταματήσει να με εκπλήσσει!», ανέφερε η ίδια, η οποία ζει στην Ιεράπετρα, δημιουργώντας εκ νέου μαγειρικά σκεύη, όμοια με τα αρχαία που έχουν βρεθεί σε ανασκαφές στο νησί, και τα χρησιμοποιεί για να ετοιμάσει πιάτα που βασίζονται στη μινωική διατροφή.

Το… μινωικό μαγείρεμα θέλει υπομονή

«Χρησιμοποιώ τα μινωικού στυλ κεραμικά σκεύη που έχω φτιάξει για να μαγειρέψω φαγητό πάνω σε φωτιά στο ύπαιθρο. Το μαγείρεμα μέσα στα τρίποδα μαγειρικά σκεύη με μεγάλη κοιλιά είναι μια αργή διαδικασία που χρειάζεται συγκέντρωση και πειθαρχία και το μόνο πράγμα που δεν πρέπει να κάνεις είναι να βιαστείς.

Όλα πρέπει να γίνονται τη σωστή στιγμή, ο έλεγχος για τα επιπλέον υλικά που πρέπει να προστεθούν, το άνοιγμα του σκεύους – το κάνεις μόνο εάν είναι ανάγκη. Κάθε φορά που σηκώνεις το καπάκι, το σκεύος χάνει την εσωτερική του θερμότητα και το φαγητό σταματάει να ψήνεται.

Είναι μια ξεχωριστή διαδικασία επειδή σου μαθαίνει να ηρεμείς και να αφήνεις το χρόνο, το σκεύος και τη θερμότητα να κάνουν τη δουλειά τους.», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με την κ. Μόρισον: «Τα τρίποδα μαγειρικά σκεύη και τα δοχεία είναι κλειστά αγγεία ιδανικά για αργό ψήσιμο ή βράσιμο κρεάτων, οσπρίων και χταποδιού ή σουπιάς.

Τα ρηχά ταψιά και τα πιάτα (πήλινα σκεύη σαν πιάτα που χρησιμοποιούνταν για μαγείρεμα) είναι ανοιχτά σκεύη και χρησιμεύουν για σοτάρισμα ή ψήσιμο ευαίσθητων φαγητών, όπως το ψάρι και το ορτύκι, και κομματιών κρέατος σαν την πανσέτα, τα σαλιγκάρια, τα μανιτάρια ή το ψωμί (πίτα).»

Η… “λίστα του μινωικού μπακάλικου

Όπως αναφέρει η αρχαιολόγος, οι αρχαιολόγοι δεν έχουν βρει ακόμη γραπτές συνταγές στην Κρήτη, γι’ αυτό και η ίδια ξεκαθαρίζει ότι δεν δημιουργεί μινωικές γεύσεις βασισμένες σε κάποια συγκεκριμένη συνταγή, αλλά μαγειρεύει σύμφωνα με τη δική της ερμηνεία, συνδυάζοντας μια ποικιλία από μεθόδους, για να δημιουργήσει φαγητά που θα μπορούσε να βρει κανείς στην αρχαία Κρήτη.

Έτσι, έχει δημιουργήσει και χρησιμοποιεί «τη λίστα του μινωικού μπακάλικου». Δηλαδή μία επεξηγηματική λίστα από μινωικού τύπου φαγητά που προέρχονται από πέντε πηγές: μακροβοτανικά απομεινάρια (σπόροι και κόκαλα) που συλλέγονται σε αρχαιολογικούς χώρους, χημική ανάλυση των υπολειμμάτων σε σκεύη και πέτρινα εργαλεία, δεδομένα του περιβάλλοντος, εικονογραφία και χειρόγραφα.  

Όπως σχολιάζει η ίδια: «Υπάρχουν πολλές διαφορές ανάμεσα στη διατροφή των αρχαίων Μινωιτών και σε αυτό που θεωρείται σύγχρονη παραδοσιακή διατροφή. Η πιο προφανής είναι ότι τη μινωική περίοδο δεν υπήρχαν υλικά όπως η μελιτζάνα, η ντομάτα, το κολοκύθι, η πατάτα, το αγγούρι και η πιπεριά. Αυτά εισήχθησαν πρόσφατα στην Ελλάδα.»

Τι έτρωγαν οι αρχαίοι Κρήτες;

«Για να καταλάβεις τις “μινωικές γεύσεις” πρέπει να δεις πώς είναι να μαγειρεύεις σε αυτά τα συγκεκριμένα σκεύη αυτή την περιορισμένη λίστα φαγητών. Έτσι θα καταλάβεις καλύτερα πώς θα μπορούσε να φτιάχνεται το φαγητό στην Κρήτη της μινωικής περίοδου. Δρα ως γέφυρα που συνδέει το παρελθόν με το παρόν. Όσο για την αυθεντικότητα, στις ανασκαφές του Παπαδιόκαμπου έχουμε βρει καφέ φακές μέσα σε ένα τρίποδο μαγειρικό σκεύος και κελύφη πεταλίδας μέσα σε δοχείο μαγειρέματος και σε ένα ρηχό σκεύος μαγειρικής.  

Έτσι, ξέρω ότι οι καφέ φακές και οι πεταλίδες που μαγειρεύω χρησιμοποιώντας τις συγκεκριμένες τεχνικές σιγοβρασίματος και σοταρίσματος είναι πολύ πιθανόν σαν τις αρχαίες. Ο τρόπος που αρωματίζω τα φαγητά μπορεί να είναι διαφορετικός από αυτόν των ανθρώπων της μινωικής εποχής. Έχουμε αρκετές ενδείξεις, αλλά δεν ξέρουμε πώς ακριβώς αρωμάτιζαν τα δικά τους.  

Για παράδειγμα, το είδος των υπολειμμάτων φαγητού που έχουν διασωθεί στο νησί δείχνει ότι οι άνθρωποι καλλιεργούσαν και εξέτρεφαν ζώα, κυνηγούσαν και έπιαναν ζώα με παγίδες, ψάρευαν στα ρηχά και στα βαθιά νερά και αναζητούσαν την τροφή τους στο περιβάλλον.  

Ο τρόπος που συνέλεγαν το φαγητό είναι σχεδόν το ίδιο συναρπαστικός με αυτά που έτρωγαν. Αυτό που μου προκαλεί έκπληξη είναι ότι από τα υπολείμματα τροφών που έχουν εντοπιστεί φαίνεται πως οι άνθρωποι έτρωγαν αρνί, κατσίκι και χοιρινό περισσότερο από ό,τι περίμενα.», αναφέρει χαρακτηριστικά η αρχαιολόγος.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα πιάτων εμπνευσμένων από τη μινωική διατροφή είναι τα εξής: Σουπιά στο μελάνι της, καφέ φακές σιγοβρασμένες με σπόρους κόλιανδρου και πράσα και αρωματισμένες με μέλι, ελαιόλαδο και θαλασσινό αλάτι, αρνί χωρίς κόκαλο, σιγοβρασμένο σε κρασί με ξινόχονδρο και άγριο φασκόμηλο, σαλιγκάρια με ξίδι, δενδρολίβανο και θαλασσινό αλάτι, πίτες με αποξηραμένα κρητικά βότανα.

Τι κοινό έχει η διατροφή των σύγχρονων Κρητικών με τους αρχαίους;

«Ο τρόπος που οι άνθρωποι στα χωριά και στην ύπαιθρο σχετίζονται με την εποχικότητα του φαγητού συνιστά μεγάλη παράδοση στην Κρήτη. Για παράδειγμα, όλοι έχουν έναν μικρό κήπο, ελιές, αμπέλια ή τουλάχιστον μερικά φυτά σε γλάστρες στο μπαλκόνι για μυρωδικά. Μόλις πέσει η πρώτη βροχή βγαίνουν για να μαζέψουν μανιτάρια.  

Κάθε εποχή οι πιο πολλοί άντρες κυνηγάνε και πολλές γυναίκες και άντρες ψαρεύουν στην ακτή ή βουτάνε για θαλασσινά. Περιστασιακά, οι άνθρωποι μαζεύουν σαλιγκάρια στους αγρούς ή πεταλίδες στα βράχια της θάλασσας. Επίσης, μαζεύουν άγρια χόρτα, βότανα, μυρωδικά και τσάγια όλο τον χρόνο. Μερικοί εκτρέφουν πρόβατα ή κατσίκες για να φτιάξουν με το γάλα τυρί για την οικογένειά τους. Οι άνθρωποι στην Κρήτη έχουν συναισθηματική σχέση με το φαγητό και θέλουν να ξέρουν από πού προέρχεται. Νομίζω ότι αυτή η ευαισθησία προέρχεται από το δέσιμο που έχουν με το νησί.  

Όσον αφορά τα φαγητά, υπάρχει μια συνέχεια σε συγκεκριμένα είδη φαγητού, αλλά ο τρόπος που μαγειρεύονται και αρωματίζονται ίσως είναι πολύ διαφορετικός από αυτόν των αρχαίων. Για παράδειγμα, σήμερα οι άνθρωποι τρώνε πολλές φακές, ψάρια, χοιρινό, αρνί και κατσίκι, τα οποία φαίνεται να είναι κυρίαρχα υλικά και στη διατροφή κατά τη διάρκεια της ύστερης μινωικής περιόδου.

Τη μινωική περίοδο οι άνθρωποι είχαν πρόσβαση σε πολλά φαγητά που είναι ίδια με αυτά που τρώμε και σήμερα, π.χ. σύκα, σταφύλια, αμύγδαλα κι ελιές. Υπάρχει μια συνέχεια που είναι εκπληκτική.», σχολιάζει η κ. Μόρισον.

 

Πηγή: lifo.gr

Σχόλια