Κόσμος

Οι φονικές πανδημίες ανά τους αιώνες

Ασθένειες που «θέρισαν» τη ανθρωπότητα

Η - πλέον και με τη βούλα της ΠΟΥ - πανδημία του κορωνοϊού μπορεί να έχει προκαλέσει παγκόσμια υστερία, παρότι έχουν επιβεβαιωθεί μόλις πάνω από 120.000 κρούσματα, εκ των οποίων έχουν καταλήξει πάνω από 4.000 άνθρωποι. Όμως δεν είναι ούτε κατά διάνοια μια από τις σοβαρότερες πανδημίες, ακόμη και των νεότερων χρόνων. Αν και η αλήθεια είναι, από τη στιγμή που SARS και Έμπολα περιορίστηκαν σε στενά γεωγραφικά πλαίσια και το AIDS έχει εξελιχθεί σε μια φονική ασθένεια αλλά όχι με χαρακτηριστικά επιδημίας, είναι λογικό λοιπόν κάπου ο κόσμος να πανικοβάλλεται.

Ωστόσο, υπήρξαν κατά το παρελθόν, πανδημίες εξαιρετικά φονικές, που εξόντωσαν δεκάδες ή και εκατοντάδες εκατομμυρίων. Ορισμένες μάλιστα σε εποχές που ο πληθυσμός της γης ήταν λίγες εκατοντάδες εκατομμυρίων.

Αυτές ακριβώς τις πανδημίες θα εξετάσουμε στο αφιέρωμα που ετοιμάσαμε.

Οι ασθένειες αυτές προκάλεσαν τον θάνατο εκατομμυρίων ανθρώπων και δοκίμασαν σκληρά τις αντοχές των κοινωνιών. Και μάλιστα σε μια περίοδο που η διάδοση της επιστημονικής γνώσης κινείτο σε πολύ αργούς ρυθμούς, ενώ αίθουσες απομόνωσης δεν υπήρχαν. Πλέον η επιστήμη όχι μόνο έχει κάνει βήματα προόδου, αλλά διαθέτει τα εργαλεία για να τις εξαλείψει πλήρως. Ασθένειες όπως η μαύρη πανώλη, όπως έλαβε χώρα τον 14ο αιώνα, είναι πολύ μακριά από εμάς.

Και η πρόοδος της επιστήμης σημαίνει ταυτόχρονα και την αποκήρυξη του σκοταδισμού και της μισαλλοδοξίας. Αυτό σημαίνει πρακτικά πως ο επιστημονικός κόσμος σκέφτεται στη βάση της λογικής και των δεδομένων. Και δεν ανακαλύπτει αποδιοπομπαίους τράγους ή εξιλαστήρια θύματα, ώστε να μεταφέρει την ευθύνη.

Σκεφτείτε μόνο πως την περίοδο που ξέσπασε η μαύρη πανώλη, κοστίζοντας τη ζωή σε πάνω από 100 εκατ. ανθρώπους, οι άνθρωποι ήταν φορείς δεισιδαιμονιών, προκαταλήψεων και θεωρούσαν την ασθένεια ως τιμωρία του Θεού απέναντι στους ανθρώπους. Το αποτέλεσμα ήταν χιλιάδες Εβραίοι, αλλά και άνθρωποι που κατοικούσαν παραμεθόρια να βρουν άδοξο θάνατο.

Πλέον, η Ιατρική κινείται στα πλαίσια της επιστήμης και της προόδου. Και η κάθε ανθρώπινη βούληση οφείλει να υποταχθεί στα κελεύσματα των ειδικών, οι οποίοι μεριμνούν και επαγρυπνούν για το δημόσιο συμφέρον. Και αυτός είναι ίσως ο λόγος που το επάγγελμα του επαγγελματία υγείας είναι ενδεδυμένο μ’ ένα ηθικό καθήκον, το οποίο αφορά το σύνολο της ανθρωπότητας ανεξαρτήτως φύλου, φυλής, θρησκευτικών δοξασιών και αντιλήψεων, πολιτισμικών προτύπων.

Μέσα από αυτό το αφιέρωμα, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να μάθει πανδημίες που δοκίμασαν τις ανθρωπιστικές αντοχές του κόσμου αλλά και το κόστος ζωής, το οποίο δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητο.

Από τον Sars στον Έμπολα - Οι σύγχρονες μάστιγες 20ού και 21ου αιώνα

Λέγοντας σύγχρονες μάστιγες νοούνται πανδημίες που άφησαν υλικό αποτύπωμα στην ανθρωπότητα, χωρίς να γίνουν αντιληπτές στον βαθμό που υπήρξαν άλλες πανδημίες. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν ο SARS-CoV, ο Εmbola κ.λπ. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει ο ιός HIV, όπου εκατομμύρια άνθρωποι είναι φορείς, ενώ υπήρξε στο παρελθόν η αιτία για εκατομμύρια ανθρώπους. Το 1968, το στέλεχος H3N2 εξαπλώθηκε από το Χονγκ Κονγκ στο Βιετνάμ μέσα σε 17 ημέρες, ενώ στους τρεις μήνες που ακολούθησαν έφτασε στην Ινδία, την Αυστραλία, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Αν και με πολύ μικρό ποσοστό θνησιμότητας, κόστισε τη ζωή σε περισσότερο από 1 εκατ. ανθρώπους, με τους μισούς να είναι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ. Η ασθένεια έμεινε στην ιστορία ως πανδημία γρίπη του Χονγκ Κονγκ.

O SARS-CoV είναι ένας κορωνοϊός (coronavirus) αναγνωρίστηκε το 2003, ενώ προκάλεσε επιδημία με παγκόσμια εξάπλωση τη διετία 2002-2004. Η επιδημία διήρκεσε μέχρι τον Ιούλιο του 2004, οπότε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας διακήρυξε ότι τελείωσε. Ο ιός προκάλεσε 8.098 λοιμώξεις και 774 θανάτους. Προκαλεί σοβαρό σύνδρομο οξείας αναπνευστικής ανεπάρκειας (severe acute respiratory syndrome), απ’ όπου προέρχεται και το όνομά του. Ο SARS μεταδίδεται με τις αναπνευστικές εκκρίσεις με την εκπομπή σταγονιδίων κατά τον βήχα, φτάρνισμα και ακόμη με το γέλιο και την ομιλία. Μεταδίδεται επίσης με την εντεροστοματική οδό, καθώς επίσης και έμμεσα με μολυσμένα άψυχα αντικείμενα. Σημειώνεται ότι τα άτομα που μολύνονται μεταδίδουν τον ιό μόνο όταν έχουν κλινικές εκδηλώσεις. Κατά τα έτη 2009-2010, μια νέα μορφή γρίπης, η αποκληθείσα γρίπη των χοίρων, που προκλήθηκε από τον ιό Η1Ν1, έμελλε να προσβάλει δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο και να προκαλέσει εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους (σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, 500.000 και πλέον). Η γρίπη ονομάστηκε γρίπη των χοίρων, γιατί ο ιός περιέχει γονίδια από τον ιό της γρίπης των χοίρων, των πτηνών και των ανθρώπων σε έναν συνδυασμό που δεν είχε εμφανιστεί μέχρι σήμερα. Ο Η1Ν1 φανέρωσε στην επιστημονική κοινότητα πόσο γρήγορα μπορεί να εξελιχθεί ένας ιός σε πανδημία κατά τον 21ο αιώνα.

O ιός HIV δεν είναι καινούργιος ιός. Είναι ιός του 20ού αιώνα, αφού εμφανίστηκε στο προσκήνιο αρχές της δεκαετίας του 1980. Αλλά μέχρι και σήμερα δεν έχει βρεθεί μια αποτελεσματική θεραπεία, ώστε να μιλήσουμε για πλήρη εξάλειψη του ιού. Εκατομμύρια άνθρωποι (άνω των 35 εκατ.) είναι φορείς του ιού μέχρι και σήμερα. Μεταδίδεται μέσω της σεξουαλικής επαφής, της ενέσιμης χρήσης ναρκωτικών ουσιών, μετάγγισης, αλλά και από τη μητέρα στο παιδί. Η ιατρική κοινότητα έχει ορίσει τον ιό HIV ως ιατρική πρόκληση του 21ου αιώνα. Μέχρι τώρα δεν υπάρχει πλήρης ίαση. Η αντιρετροϊκή θεραπεία το έτος 1997 έδωσε τη δυνατότητα σε εκατομμύρια ανθρώπους να μη νοσήσουν και να μη φτάσουν στο τελικό στάδιο, που είναι το Σύνδρομο της Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας.

Οι πανδημίες ανά του αιώνες:

  1. Λοιμός των Αθηνών (430-427 π.Χ.)

Η πρώτη καταγεγραμμένη πανδημία στην ιστορία εκδηλώθηκε κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Ο Θουκυδίδης, περιγράφοντας την Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, αναφέρεται εκτενώς στη συγκεκριμένη πανδημία, η οποία μπορεί να ήταν τύφος, χολέρα ή ακόμη και πανώλη. Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν πως ήρθε από την Αφρική και μεταδόθηκε στον άνθρωπο μέσα από ένα ποντίκι που ήταν μολυσμένο και είχε ακουμπήσει το σιτάρι, με αποτέλεσμα να μολυνθούν 30.000 Αθηναίοι. Ο λοιμός προκάλεσε τον θάνατο του Περικλή και των δύο γιων του, με αποτέλεσμα σήμερα πολλοί ιστορικοί να ασπάζονται τη θέση πως, εάν ο Περικλής δεν είχε ασθενήσει από τον συγκεκριμένο λοιμό, ο Πελοποννησιακός Πόλεμος θα έγερνε προς την πλευρά των Αθηναίων. Τα συμπτώματα ήταν υψηλός πυρετός, ζαλάδα και δύσπνοια.

  1. Πανούκλα του Ιουστινιανού (541-542 μ.Χ.)

Η πρώτη φορά που η βουβωνική πανώλη έκανε την εμφάνισή της ήταν το 541 μ.Χ., όταν εμπορικά πλοία από την Κίνα μετέφεραν στα αμπάρια τους ποντίκια με μολυσμένους ψύλλους και μετέδωσαν την πανώλη στα λιμάνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η πανούκλα προκαλείται από το βακτήριο Yersinia Pestis, το οποίο συνήθως εξαπλώνεται από τους ψύλλους. Αυτά τα έντομα κολλάνε το βακτήριο, όταν δαγκώνουν μολυσμένα ζώα, όπως τρωκτικά ή σκίουρους. Η πανώλη καταδίκασε σε θάνατο το 40% του πληθυσμού της Κωνσταντινούπολης, ενώ και ο ίδιος ο Ιουστινιανός Α’ κόλλησε το βακτήριο, καταφέρνοντας να επιζήσει. Η μετάδοση ήταν αρκετά εύκολη εάν σκεφτεί κανείς πως πολλά νεκρά σώματα εγκαταλείπονταν σε δημόσιους χώρους. Πενήντα μόνο χρόνια από την πρώτη εκδήλωσή της, 25-100 εκατομμύρια είχαν χάσει τη ζωή τους. Τα συμπτώματα ήταν: πονοκέφαλος, νέκρωση των ιστών του σώματος και πρήξιμο στους λεμφαδένες.

  1. Ο “μαύρος θάνατος” του Μεσαίωνα (1348-1353)

Η πανδημία πανούκλας του Μεσαίωνα έχει σήμερα καταγραφεί ως η μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση, όπου αιτία μετάδοσης ήταν οι αρουραίοι που φώλιαζαν στα έγκατα των πλοίων που μετέφεραν σιτηρά. Η συγκεκριμένη πανδημία ήταν ενδεδυμένη με θρησκευτικό μανδύα. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι θεωρούσαν πως ο χριστιανικός Θεός τούς τιμωρεί για τις αμαρτίες τους. Οι άνθρωποι, απελπισμένοι και αγανακτισμένοι, θεώρησαν τους Εβραίους που ήταν ιουδαϊστές και περιφέρονταν από τόπο σε τόπο ως υπεύθυνους. Εν συνέχεια, προσπάθησαν να τιμωρήσουν τις μάγισσες, δηλαδή γυναίκες που ζούσαν απομονωμένα και θεωρούνταν συνεργάτιδες του Διαβόλου. Ο “μαύρος θάνατος” προκάλεσε τον μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων από οποιοδήποτε άλλο γεγονός στην ιστορία. Η συγκεκριμένη πανδημία εκτιμάται ότι εξόντωσε έως και το 60% του ευρωπαϊκού πληθυσμού, περίπου 200 εκατομμύρια ανθρώπους.

  1. Η φονική ευλογία (15ος-17ος αιώνας)

Η ευλογιά άρχισε να κάνει την εμφάνισή της στην Ευρώπη κατά τον Μεσαίωνα, όμως εδραιώθηκε όταν αυξήθηκε ο πληθυσμός κατά την εποχή των Σταυροφοριών. Από ιστορικά στοιχεία προκύπτει ότι τον 15ο αιώνα το ποσοστό θνησιμότητας έφτανε το 30%. Κατά τον 15ο έως τον 17ο αιώνα περίπου 20 εκατομμύρια άνθρωποι στον “Νέο Κόσμο” της αμερικανικής ηπείρου (περίπου το 90% του πληθυσμού), δίνοντας τη δυνατότητα στους Ευρωπαίους να προχωρήσουν σε αποικισμούς και κατακτήσεις. Στην Ευρώπη, η ευλογιά παρέμεινε η κύρια αιτία θανάτου και τον 18ο αιώνα, σκοτώνοντας κατ’ εκτίμηση 400.000 Ευρωπαίους τον χρόνο. Είναι ενδεικτικό ότι το 10% των βρεφών στη Σουηδία πέθαιναν από ευλογιά ετησίως.

  1. Πρώτη πανδημία χολέρας (1817-1824)

Η πρώτη από τις 7 πανδημίες χολέρας, η “ασιατική” χολέρα άρχισε να εξαπλώνεται μέσω ταξιδιωτών και Βρετανών στρατιωτών από την Καλκούτα της Ινδίας, στις γειτονικές χώρες της Ασίας, φτάνοντας μέχρι και τη Συρία και την Ιαπωνία. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων εκτιμάται σε πολλές χιλιάδες. Μόνο στην Μπανγκόκ, 30.000 θάνατοι προκλήθηκαν από το φονικό βακτήριο. Άλλες 6 φορές θα ταλαιπωρηθεί η ανθρωπότητα από τη χολέρα.

  1. Τρίτη πανδημία πανώλης (1855)

Ξεκινώντας από το Γιουνάν της Κίνας, η τρίτη και τελευταία πανδημία πανώλης έφτασε μέχρι την Ινδία και την Αφρική, εξοντώνοντας 12 εκατ. ανθρώπους μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα. Έπειτα, η επιστήμη είχε προοδεύσει αρκετά, ώστε να εξαλείψει τη νόσο που κόστισε τη ζωή σε 100-200 εκατ. ανθρώπους.

  1. Πανδημία ιλαράς στα Φίτζι (1875)

Μετά την παραχώρηση των Φίτζι στη Βρετανική Αυτοκρατορία, ένα βασιλικό κόμμα επισκέφτηκε την Αυστραλία ως δώρο από τη βασίλισσα Βικτώρια. Φτάνοντας κατά τη διάρκεια μιας επιδημίας ιλαράς, το βασιλικό κόμμα έφερε την ασθένεια πίσω στο νησί τους, με αποτέλεσμα να εξαπλωθεί περαιτέρω στον πληθυσμό. Το νησί ήταν γεμάτο με πτώματα που είχαν φαγωθεί από άγρια ζώα και ολόκληρα χωριά πέθαναν και κάηκαν, μερικές φορές με τους άρρωστους παγιδευμένους μέσα στις φωτιές. Το ένα τρίτο του πληθυσμού των Φίτζι, συνολικά 40.000 άτομα, πέθαναν.

  1. Ρωσική γρίπη (1889-1890)

Αρχικά θεωρήθηκε ως πανδημία γρίπης υποτύπου Α (H2N2), αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία δεν είναι σαφή. Η πανδημία του 1889, γνωστή ως «ρωσική γρίπη», ξεκίνησε από τη Ρωσία και εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλη την Ευρώπη. Έφτασε στη Βόρεια Αμερική τον Δεκέμβριο του 1889 και εξαπλώθηκε στη Λατινική Αμερική και την Ασία τον Φεβρουάριο του 1890. Περίπου 1 εκατομμύριο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της νόσου.

  1. Η επιδημία πολιομυελίτιδας του 1916

Η παραλυτική νόσος πρόσβαλε χιλιάδες στην Αμερική, σκοτώνοντας πάνω από 6.000 ανθρώπους. Η πανδημία πολιομυελίτιδας του 1916 αριθμούσε 9.000 περιστατικά στη Νέα Υόρκη μόνο, γεγονός που επέβαλε καραντίνες σε όλες τις ΗΠΑ. Η πολιομυελίτιδα έμελλε ωστόσο να στοιχειώσει την Αμερική για δεκαετίες, με το 25% των ασθενών να καταλήγουν. Και έπρεπε να περιμένουμε ως τη δεκαετία του 1950 για να αναπτυχθεί το εμβόλιο από τον dr. Jonas Salk.

  1. Ισπανική γρίπη (1918-1919)

Η ισπανική γρίπη σκότωσε πάνω από 20 εκατ. ανθρώπους και μόλυνε το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού. Μάλιστα, κάποιοι υποστηρίζουν πως ο ιός σκότωσε πάνω από 70 εκατ. ανθρώπους. Ο ιός προήλθε από τα πτηνά και διαδόθηκε μεταξύ των ανθρώπων. Στον ισπανικό Τύπο καταγράφηκαν για πρώτη φορά τα κρούσματα από τη φονική πανδημία, η οποία εξαρχής δεν αναγνωρίστηκε ως σοβαρή, με αποτέλεσμα αρχικά να υποβαθμιστεί η σημασία της. Τα πρώτα κρούσματά της εκδηλώθηκαν στη Γαλλία τον Απρίλιο του 1918 ανάμεσα στα βρετανικά συντάγματα που στάθμευαν στη Ρουέν και στο Βιμερέ. Καθώς μετακινούνταν τα στρατεύματα, μετακινείτο και η ασθένεια. Έτσι τον Μάιο επεκτάθηκε σε όλη τη Γαλλία και στην Ιταλία, στη Μεγάλη Βρετανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια