Ελλάδα

Κηρύχτηκε στις 25 Μαρτίου η επανάσταση του 1821;

Τι αναφέρουν οι θρύλοι και τι λένε οι ιστορικοί

Η κήρυξη της επανάστασης στη Μάνη, στην ιστορική αυτή περιοχή της Πελοποννήσου, έλαβε χώρα στις 17 Μαρτίου του 1821 σύμφωνα με την τοπική προφορική παράδοση.

Σύμφωνα με τις γραπτές μαρτυρίες οι πρόκριτοι της περιοχής, που τελούσε υπό προνομιακό καθεστώς, ζήτησαν από τον ηγέτη τους να ξεκινήσει πρώτη η Μάνη τον αγώνα της απελευθέρωσης, κάτι που ήταν σύμφωνο και με τους σχεδιασμούς της Φιλικής Εταιρείας. Έτσι μετά από πρόσκληση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη συγκεντρώθηκαν όλοι οι Μανιάτες οπλαρχηγοί στην Τσίμοβα, τη σημερινή Αρεόπολη, κι αποφάσισαν την έναρξη του αγώνα κατά των Τούρκων, που οδήγησε στην απελευθέρωση της Καλαμάτας και τη δημιουργία της Μεσσηνιακής Γερουσίας. Οι γραπτές μαρτυρίες δεν αναφέρουν την τέλεση κάποιας τελετής κήρυξης της επανάστασης.


Η έναρξη της επανάστασης στην Ελλάδα
Η έναρξη της επανάστασης στην Ελλάδα δεν πραγματοποιήθηκε σε μία μέρα μόνο, ούτε συγχρόνως σε όλες τις περιοχές, αν και είχε ορισθεί ως μέρα γενικής εξέγερσης η 25η Μαρτίου. Πολλοί παράγοντες και οι τοπικές ιδιομορφίες συντέλεσαν, ώστε η επανάσταση να αρχίσει πριν την 25η Μαρτίου και ακόμη άλλες περιοχές να προηγηθούν στην εξέγερση και άλλες να ακολουθήσουν, η έναρξη δηλαδή της επανάστασης να γίνει σταδιακά και να κλιμακωθεί σε χρόνο μακρότερο από δύο μήνες, ενώ μεμονωμένες εξεγέρσεις έγιναν και αργότερα. Ωστόσο, τα πρώτα επαναστατικά γεγονότα, από τις 21 ως 31 Μαρτίου, οπότε επαναστάτησαν η Πελοπόννησος πρώτα και αμέσως μετά ένα τμήμα της Ανατολικής Ελλάδας, συνιστούν την κυρία έναρξη της επανάστασης στην Ελλάδα. Η επανάσταση στην Ελλάδα άρχισε από την Πελοπόννησο. Μέσα σε λίγες ημέρες, από τις 21 ως τις 28 Μαρτίου, είχε γενικευθεί και είχε επεκταθεί σε όλες τις επαρχίες της. Ουσιαστικά μόνο τα φρούρια, η Τριπολιτσά με τις γύρω περιοχές της και το Λάλα είχαν παραμείνει στην εξουσία των Τούρκων. Όλες οι επαρχίες κινήθηκαν για την επανάσταση με την ίδια προθυμία. Ο χρόνος της έναρξης της επανάστασης προσδιορίσθηκε από τις ειδικές συνθήκες σε κάθε επαρχία και από τα τοπικά επεισόδια, που είχαν προηγηθεί.

Ο θρύλος της Αγίας Λαύρας

Κατά μία άποψη η κήρυξη της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα την 25η Μαρτίου είναι θρύλος, ενώ κατ' άλλους στηρίζεται σε πρωτογενείς πηγές. Σύμφωνα με την άποψη περί θρύλου, στις 25 Μαρτίου ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, αφού ύψωσε στην Αγία Λαύρα το λάβαρο της μονής που είχε χρυσοκεντημένη την εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, είτε σημαία με το σταυρό, όρκισε τους πολεμιστές και κήρυξε θρησκευτικά την Επανάσταση (βλ. κύριο λήμμα).

Κατά την ιστορικό Έφη Αλαμανή, που έγραψε το σχετικό κεφάλαιο στην "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους", η υπόθεση της Αγίας Λαύρας θεωρείται θρύλος καθώς δεν προκύπτει ότι βρισκόταν κανείς εκεί τόσο στις 25 Μαρτίου, όσο και στις 21, ημερομηνία της πρώτης πολεμικής επιχείρησης στην Πελοπόννησο[1]. Σύμφωνα με την αυτοβιογραφία του οπλαρχηγού Βασίλειου Αθ. Πετιμεζά αναφέρεται ότι στις 20 Μαρτίου εκείνος και 40 οπλίτες έφτασαν στην Αγία Λαύρα και έμειναν ως τη δοξολογία της 25ης Μαρτίου.[2]Σε άλλες ωστόσο πηγές όπως σε υπόμνημα του Ιωάννη Κωλέττη προς τον Όθωνα το 1835 και σε έντυπο του 1850 γίνεται λόγος για κήρυξη της επανάσταση στην Αγία Λαύρα από τον Γερμανό στις 17 Μαρτίου, ημέρα εορτής του Αγίου Αλεξίου, πολιούχου των Καλαβρύτων [3] [4]. Λίγες μέρες μετά την άφιξη τους εκεί στις 10 ή 13 Μαρτίου, όλοι οι αρχιερείς και οι πρόκριτοι διασκορπίσθηκαν στα ορεινά χωριά της Αχαΐας. Ειδικότερα ο Παλαιών Πατρών Γερμανός έμεινε στα Νεζερά ως την ημέρα των τουρκικών προκλήσεων στην Πάτρα (23 Μαρτίου).

Από τους Έλληνες απομνημονευματογράφους μόνο ο Κανέλλος Δεληγιάννης, που έγραψε πολύ αργότερα τα απομνημονεύματά του και θέλησε μάλιστα να συνδέσει με την εξέγερση της ιδιαίτερης πατρίδος του τα γεγονότα της Αγίας Λαύρας, αναφέρει ότι από εκεί άρχισε ο αγώνας στις 23 Μαρτίου. Πιστεύεται ότι ο θρύλος της Αγίας Λαύρας οφείλεται κατεξοχήν στο Γάλλο ιστορικό Φρανσουά Πουκεβίλ, που έγραψε το 1824 την Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης. Αν και περιγράφει με κάποιες φανταστικές λεπτομέρειες τη δοξολογία που έγινε στην Αγία Λαύρα, τον λόγο που εκφώνησε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, την ορκωμοσία των παλικαριών κλπ. ο ίδιος δεν αναφέρει ως ημερομηνία της τέλεσης των παραπάνω γεγονότων την 25η Μαρτίου (ημέρα του Ευαγγελισμού) αλλά αντίθετα τα συγκεκριμένα γεγονότα τα τοποθετεί χρονικά λίγες μέρες πριν την άφιξη του Παλαιών Πατρών Γερμανού στην Πάτρα που έγινε όπως γράφει το απόγευμα της 25 Μαρτίου [5]. Την ίδια άποψη έχει και ο πρώτος Έλληνας που έγραψε για την Επανάσταση το 1829 ο Αλέξανδρος Σούτσος. Στο έργο του «Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης» υποστηρίζει ότι η Επανάσταση ξεκίνησε στα Καλάβρυτα όπου ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ύψωσε τη σημαία της εξέγερσης, με άμεσο αποτέλεσμα στις 23 Μαρτίου να ξεσπάσουν ταραχές στην Πάτρα, και οι Τούρκοι να κλειστούν στο κάστρο της πόλης. Κατόπιν αυτός και άλλοι επαναστάτες από τα Καλάβρυτα κατέβηκαν στην Πάτρα οπού παρέδωσαν προκήρυξη στους προξένους των ευρωπαϊκών κρατών ζητώντας την βοήθειά τους στον ελληνικό Αγώνα. Παράλληλα στις 25 Μαρτίου (6 Απριλίου με το νέο ημερολόγιο) ξεκίνησε και η πολιορκία του κάστρου της Πάτρας.

Ο θρύλος της Αγίας Λαύρας διαδόθηκε ευρύτατα σε όλη την Ελλάδα και έγινε ιδιαίτερα αγαπητός στους Έλληνες, που δέχτηκαν με συγκίνηση τη σύνδεση των δύο μεγαλύτερων και αλληλένδετων στη συνείδησή τους ιδανικών, της ελευθερίας του έθνους και της ορθοδοξίας. Η αρχή της εθνεγερσίας, συνδεδεμένη με την ημέρα του Ευαγγελισμού και με πρωτοστάτη εκκλησιαστικό άνδρα που όρκιζε τους αγωνιστές στο λάβαρο με την εικόνα της Παναγίας, ήταν φυσικό να συγκινήσει κάθε ελληνική ψυχή. Εκτός όμως από τον θρύλο της Αγίας Λαύρας, η 25η Μαρτίου είναι και για ιστορικούς λόγους στενά συνδεδεμένη με την ιστορία της έναρξης της Επανάστασης. Όπως γράφει ο Ιωάννης Φιλήμων στα προλεγόμενα των απομνημονευμάτων του Παλαιών Πατρών Γερμανού: «Αληθές είναι ότι η επανάσταση έλαβε χαρακτήρα γενικότερο από τις 25, αλλά η πρώτη αρχή της υπάρχει κυρίως από τις 21, διότι ανυψώθηκαν οι σημαίες, τα εθνόσημα διενεμήθησαν και οι Τούρκοι στα φρούρια κλείσθηκαν.[7]»

.Η συνένωση είχε γίνει με πολύ κόπο, διότι υπήρχαν παλιές αντιζηλίες και μίση μεταξύ των αρχηγών των ισχυρών με πολυάριθμα μέλη οικογενειών της Μάνης, που αποτελούσαν πατριές. Καθένας από αυτούς τους αρχηγούς θεωρούσε τον εαυτό του αυτοτελή σε σχέση τόσο με τους άλλους όσο και με τον ίδιο τον μπέη. Υπήρχαν και οικογένειες σε μέλη των οποίων είχε δοθεί κατά το παρελθόν το αξίωμα του μπέη, γεγονός που δε ξεχνούσαν. Η εκδίκηση (γδικιωμός) είχε την ισχύ άγραφου αλλά αδυσώπητου και απαρασάλευτου σκληρού νόμου. Όμως ο πόθος της ελευθερίας και ο αγώνας για την αποτίναξη του τυράννου, στον οποίο εξαιτίας της οπλικής τους υπεροχής οι Μανιάτες θα έπαιζαν πρωταγωνιστικό ρόλο, τους έκανε να παραμερίσουν τα πάθη τους.

(Με πληροφίρες από το wikipedia)

Σχόλια