Ειδήσεις

80 χρόνια Γκουέρνικα: Μια κραυγή κατά του πολέμου

Αναγνωρίσιμο όσο σχεδόν κανένα άλλο σύγχρονο έργο Τέχνης, δυνατό όσο οι πιο τρομακτικές κραυγές που ξεπήδησαν από τα αποκαΐδια μιας μικρής και άσημης ως τα τότε ισπανικής πόλης, της Γκερνίκα.

Αναγνωρίσιμο όσο σχεδόν κανένα άλλο σύγχρονο έργο Τέχνης, δυνατό όσο οι πιο τρομακτικές κραυγές που ξεπήδησαν από τα αποκαΐδια μιας μικρής και άσημης ως τα τότε ισπανικής πόλης, της Γκερνίκα, πριν από 80 χρόνια, συγκλονιστικό μέσα στην εφιαλτική σειρά μορφών και συμβόλων που συνθέτουν τον πίνακα, και αιώνιο, αυτό το έργο του Πικάσο, γνωστό στα πέρατα της Γης, μας θυμίζει τι θα πει πόλεμος.

Το όνομά του είναι εκείνο της ίδιας της πόλης, Γκερνίκα, και η διήγησή του όπως ξεδιπλώνεται μοιάζει με κραυγή σαν εκείνη των θυμάτων της πόλης που πέρασε με τραγικό τρόπο στην ιστορία και μετουσιώθηκε σε πίνακα βγαλμένο από τους χειρότερους εφιάλτες της ανθρωπότητας. Ένα έργο που γεννήθηκε μέσα από τη φρίκη του πολέμου, σημάδεψε τη σταδιοδρομία του Πικάσο, σφράγισε ανεξίτηλα τη σύγχρονη τέχνη και αποτελεί σημείο αναφοράς για το μέγεθος της ανθρώπινης ματαιοδοξίας και εγκληματικής βλακείας που οδηγεί στο ξύπνημα των κτηνωδών ενστίκτων του ανθρώπου.

Ο βομβαρδισμός

Η ιστορία ξεκινάει στα 1937 στη μικρή ισπανική πόλη Γκερνίκα των 7.000 κατοίκων, στη Χώρα των Βάσκων, κοντά στο Μπιλμπάο, που αποτέλεσε το ιδανικό κτηνώδες πείραμα των ναζί, οι οποίοι με τη Λουτβάφε βοηθούσαν το δικτάτορα Φράνκο να επικρατήσει στον εμφύλιο, λαμβάνοντας μέρος στο βομβαρδισμό ισπανικών πόλεων. Χωρίς καμία στρατηγική σημασία και οργανωμένη αντιαεροπορική άμυνα, η πόλη δε θα μπορούσε θεωρητικά να αποτελεί στόχο. Κι όμως μετατράπηκε σε πεδίο του πειράματος μαζικού βομβαρδισμού μιας πόλης από τη ναζιστική αεροπορία.

Στις 26 Απριλίου 1937, τα γερμανικά και ιταλικά αεροπλάνα, στοχεύοντας στους κατοίκους και τους επισκέπτες από τις γύρω περιοχές που συνέρρεαν στην Γκερνίκα για το ετήσιο πανηγύρι, σκόρπισαν το θάνατο με απανωτές επιδρομές που ισοπέδωσαν το 70% της μοιραίας πόλης, με 32 τόνους εκρηκτικών, σκοτώνοντας αδιακρίτως 1.650 ανθρώπους.

 Ο Φράνκο επέρριψε την ευθύνη στους δημοκρατικούς σε μια προσπάθεια να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, ενώ η ναζιστική προπαγάνδα προσπάθησε να πείσει ότι η επίθεση έγινε από τους αναρχικούς μεταλλωρύχους της Αστουρίας. Όμως ο ενορχηστρωτής του τρόμου, ο στρατηγός Χούγκο Φον Σπέρλε, δεν κράτησε τα προσχήματα, καυχούμενος δημόσια για το πείραμά του στην Γκερνίκα. Μάλιστα, πριν από την αυτοκτονία του, ο μεταξύ άλλων επικεφαλής της Λουτβάφε, Χέρμαν Γκέρινγκ, είχε ομολογήσει ότι η κωμόπολη υπήρξε πεδίο δοκιμών για την αεροπορία των ναζί.

Ο πίνακας

Ο Πικάσο, ο οποίος δεν είχε επισκεφτεί την Ισπανία για πάνω από τρία χρόνια και ζούσε στο Παρίσι, πληροφορήθηκε τη σφαγή στην Γκερνίκα από ένα άρθρο Νοτιοαφρικανού-Βρετανού δημοσιογράφου, που δημοσιεύτηκε στους "The Times", και από το ρεπορτάζ της γαλλικής "Le Soir". Λίγες μέρες μετά την τραγωδία, δέχτηκε μια παραγγελία που έμελλε να σημαδέψει τη ζωή του και τη σταδιοδρομία του.

Στο Παρίσι θα λάμβανε χώρα η παγκόσμια έκθεση του 1937 και μέλη της ισπανικής δημοκρατικής κυβέρνησης επιθυμούσαν να στείλουν ένα μήνυμα μέσα από το περίπτερο της Ισπανίας, το οποίο ήταν αφιερωμένο στην Τέχνη και την Τεχνολογία. Ζήτησαν λοιπόν από τον Πικάσο να φιλοτεχνήσει ένα έργο το οποίο θα εξέθετε τις θηριωδίες του Φράνκο και των συμμάχων του.

Ο Πάμπλο Πικάσο ξεκίνησε το έργο την 1η Μαΐου και έβαλε την τελευταία πινελιά στις 3 Ιουνίου του 1937. Μετά από προσχέδια, από τα οποία διασώζονται 45, που δείχνουν ότι αρχικά ο καλλιτέχνης σκεφτόταν να κάνει χρήση χρώματος, και υπό το άγρυπνο βλέμμα της διασημότερης συντρόφου του, της Ντόρα Μάαρ, που απαθανάτισε τη φιλοτέχνηση με μια σειρά φωτογραφιών, η "Γκερνίκα" ετοιμαζόταν να κάνει τη δική της επανάσταση στην Τέχνη με σχόλια που ξεκινούσαν από τα πλέον αρνητικά και έφταναν ως τους διθυράμβους.

Κραυγή πόνου

Ο Πικάσο δεν επέλεξε να ζωγραφίσει αεροπλάνα που βομβάρδιζαν την Γκερνίκα, αλλά μορφές πονεμένες που φωνάζουν στην αιωνιότητα κατά του πολέμου, που σπαράζουν από τρόμο και αγωνία, που τσακίζονται και υποφέρουν μέσα σε έναν άχρονο, ακαθόριστο χώρο... Με το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο τεράστιος καμβάς, διαστάσεων 3,54x7,82 μ., φυγαδεύτηκε στις ΗΠΑ, για να αποφευχθεί η καταστροφή του, και παρέμεινε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης για πολλά χρόνια.

Ο Πικάσο δεν επέστρεψε ποτέ πια στην Ισπανία, έχοντας δηλώσει πως περίμενε να αποκατασταθεί πλήρως η δημοκρατία, και ο θρυλικός πίνακάς του έμεινε "εξόριστος" για χρόνια στην αμερικανική μεγαλούπολη, όπου το 1974 βανδαλίστηκε, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη σφαγή του Μι Λάι στο Βιετνάμ.

Η "Γκερνίκα" επέστρεψε στην Ισπανία το 1981 και εκτέθηκε αρχικά στο Cason del Buen Retiro και κατόπιν στο Μουσείο του Πράδο, προστατευμένη με αλεξίσφαιρο τζάμι και οπλισμένους φρουρούς, για το φόβο νέου βανδαλισμού. Στη σημερινή του θέση, στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης "Βασίλισσα Σοφία" της Μαδρίτης, τοποθετήθηκε το 1992, αποτελώντας έκτοτε το διασημότερο έκθεμά του.

"Έλεος και Τρόμος"

Πριν λίγες ημέρες μάλιστα εγκαινιάστηκε η έκθεση "Έλεος και Τρόμος: Ο δρόμος προς την Γκερνίκα", που επικεντρώνεται στην καλλιτεχνική πορεία του Πάμπλο Πικάσο μέχρι τη δημιουργία του αριστουργήματός του, πριν από 80 χρόνια. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο Μανουέλ Μπόρχα-Βιγιέλ, ο διευθυντής του μουσείου, που πέρσι υποδέχτηκε 3,6 εκατομμύρια επισκέπτες, «δεν υπάρχει κανένα άλλο έργο του 20ού αιώνα που να προκάλεσε τόσα σχόλια και ερμηνείες όσα η "Γκερνίκα"». Στόχος της έκθεσης είναι «να φωτίσουμε τη διαδικασία που κατέστησε τον Πικάσο ικανό να δημιουργήσει ένα τέτοιο έργο», εξήγησε. Στην έκθεση αυτή παρουσιάζονται περίπου 180 έργα του Πικάσο, που προέρχονται από τη συλλογή τού "Βασίλισσα Σοφία", αλλά και άλλων 30 μουσείων και ιδρυμάτων από ολόκληρο τον κόσμο.

«Εσείς το φτιάξατε»

Γύρω από την "Γκερνίκα" έχουν γραφτεί αμέτρητες μελέτες και αναλύσεις, ενώ γνωστά στο ευρύ κοινό είναι δύο επεισόδια που υποδηλώνουν τη σημασία του. Το πρώτο είναι μια ιστορία που δεν έχει αποδειχτεί αν ανήκει στα όρια του θρύλου. Σύμφωνα με αυτή, όταν οι Γερμανοί μπήκαν στο Παρίσι κατά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, στην προσπάθειά τους να βρουν καλλιτεχνικούς θησαυρούς και να τους κατασχέσουν, ένας Γερμανός αξιωματικός έδειξε σε φωτογραφία τον πίνακα "Γκερνίκα" στον ίδιο τον Πικάσο, που είχε προσαχθεί, ρωτώντας τον: «Αυτόν τον πίνακα εσείς τον φτιάξατε;». Κι ο Πικάσο απάντησε με νόημα: «Όχι, εσείς!».

Μια δεύτερη εκδοχή θέλει το στρατιωτικό διοικητή του Παρισιού να επισκέπτεται το ατελιέ του ζωγράφου στο Παρίσι με την ίδια στιχομυθία.

Πόλεμος στο Ιράκ

Από τα πιο χαρακτηριστικά, πάντως, περιστατικά για τη δύναμη του πίνακα είναι εκείνο που εκτυλίχθηκε το 2003. Το Φεβρουάριο εκείνης της χρονιάς, ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο Κόλιν Πάουελ, επιχείρησε να εξηγήσει από την έδρα του ΟΗΕ, στη Νέα Υόρκη, την κήρυξη του πολέμου στο Ιράκ. Καθώς στην είσοδο της αίθουσας του Συμβουλίου Ασφαλείας υπήρχε ένα αντίγραφο του έργου από το 1985, ο Πάουελ ζήτησε να καλυφθεί ο πίνακας κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου, ώστε να μην αφήσει τη σκιά του στο διάγγελμα του Πάουελ ένα από τα διασημότερα αντιπολεμικά έργα στην ιστορία..!

Ρεπορτάζ: Σταύρος Μουντουφάρης

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια