Νίκος Κοσμαδάκης

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Οι προκλήσεις της Εκκλησίας

"Εκκλησία και νεωτερικότητα πρέπει να έρθουν σε διάλογο"

Σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη προχώρησε στη “Νέα Κρήτη” και τον Νίκο Κοσμαδάκη ο Πέτρος Βασιλειάδης, ομότιμος καθηγητής Θεολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και πρόεδρος του Κέντρου Οικουμενικών, Ιεραποστολικών και Περιβαλλοντικών Μελετών “Μητρ. Παντελεήμων Παπαγεωργίου” (CEMES). Ο κ. Βασιλειάδης ανέφερε πως η προσφυγική κρίση δεν πρέπει να εννοιολογείται με όρους θεολογικούς (χριστιανούς και μη χριστιανούς), ενώ υποστήριξε πως «η Εκκλησία δε θα πρέπει με κανέναν τρόπο να απαξιώσει τα επιτεύγματα της νεωτερικότητας, πυλώνας της οποίας είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα».
Ο κ. Βασιλειάδης, υπέρμαχος του διαθρησκειακού διαλόγου, υπογράμμισε πως «είναι το απαραίτητο εργαλείο, που πέρα από την εδραίωση της κοινωνικής συνοχής και τη μετατροπή της θρησκείας από αιτία πολέμων σε όργανο ειρήνης και καταλλαγής, συμβάλλει αποτελεσματικά και στην υπέρβαση τόσο του οικολογικού προβλήματος, όσο και του άδικου παγκόσμιου οικονομικού συστήματος».

Πέτρος Βασιλειάδης, ομότιμος καθηγητής Θεολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Πέτρος Βασιλειάδης

- Κύριε Βασιλειάδη, η προσφυγική κρίση στην Ελλάδα και στην Ευρώπη είναι ενδεδυμένη με έντονα θρησκευτικά στοιχεία. Υποστηρίζεται από μια σημαντική μερίδα της κοινής γνώμης πως από τη μια πλευρά είναι οι χριστιανοί και από την άλλη είναι οι μουσουλμάνοι. Συμμερίζεστε αυτήν την άποψη;

«Απολύτως όχι. Οι απόψεις αυτές έχουν καθαρά πολιτιστικό, εθνικό και θα τολμούσα να πω έντονα εθνικιστικό χαρακτήρα. Από καθαρά θεολογική σκοπιά βρίσκονται ακριβώς στον αντίποδα του Ευαγγελίου. Μας το υπενθυμίζει, άλλωστε, αυτές τις μέρες η υμνολογία της Εκκλησίας. Και είναι επίκαιρη αυτή η υπόμνηση, σε μια ιστορική συγκυρία που κινδυνεύει η απαραίτητη εθνική ομοψυχία να ξεστρατίσει σε αντιπροσφυγική υστερία, με αφορμή την απαράδεκτη εργαλειοποίηση από το καθεστώς της γείτονος χώρας κατατρεγμένων συνανθρώπων μας. Ένας ύμνος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής μας προτρέπει: “νηστεύομεν σωματικώς”, αλλά “νηστεύσωμεν και πνευματικώς”. Το τι ακριβώς σηματοδοτεί το “πνευματικώς” το λέει αμέσως μετά. Όχι κάτι αντι-υλικό και μανιχαϊστικό, που πολλοί δυστυχώς πρεσβεύουν. Ακριβώς το αντίθετο: τη χειροπιαστή “υλική” διακονία: να απαλλάξουμε όσους μας χρωστούν από τα χρέη τους, και κυρίως να προσφέρουμε τροφή και στέγη σε όσους έχουν ανάγκη, των προσφύγων φυσικά συμπεριλαμβανομένων.
Αν ο Χριστιανισμός μεγαλούργησε διωκόμενος το οφείλει κυρίως στη φιλεύσπλαχνη “διακονία”, όπως χαρακτηριστικά τόνιζε στις αρχές του 1ου μ.Χ. αιώνα, στην απολογία του προς τον Ρωμαίο αυτοκράτορα, ο Αριστείδης ο Αθηναίος: “ταύτα, ω βασιλεύ, τα δόγματα αυτών (των χριστιανών) εστίν”. Σήμερα, δυστυχώς, εν ονόματι... δογμάτων παραμερίζουμε πολλές φορές τα παραπάνω ουσιαστικότερα “δόγματα”, διαχωρίζοντας χριστιανούς και μουσουλμάνους, ακόμη και ορθόδοξους και χριστιανούς άλλων δογμάτων».

-  Έχουμε πλέον περάσει σε μια εποχή εκκοσμίκευσης. Αν και η νεωτερικότητα κατέφτασε κάπως καθυστερημένα στην Ελλάδα, πλέον νεωτερικές ιδέες έχουν εισβάλλει στην καθημερινή μας ζωή. Μήπως πρέπει να γίνει μια θεσμική τομή, ώστε Εκκλησία και Κράτος να αποχωριστούν;

«Να απαντήσω καταρχήν στο πρώτο σκέλος του ερωτήματος. Ο περασμένος αιώνας ήταν η εποχή που ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία της η ανθρωπότητα έζησε την εξέλιξη της κοσμικής (secular) κοινωνίας, μιας κοινωνίας δηλαδή ουσιαστικά χωρίς Θεό. Πριν λίγες δεκαετίες, πολλοί προέβλεπαν με βεβαιότητα μια αυστηρά κοσμική διάρθρωση της κοινωνίας. Σε έργο μάλιστα διαπρεπούς θεολόγου, του Ηarvey Cox, “The Secular City” (1965), αναγγελλόταν η πλήρης εκκοσμίκευση της σύγχρονης κοινωνίας. Σήμερα, η θεωρία της εκκοσμίκευσης και η εξ αυτής απορρέουσα περιθωριοποίηση της θρησκείας σε ένα μεγάλο τμήμα της παγκόσμιας διανόησης είναι τόσο ξεπερασμένη, όσο δημοφιλής και αυτονόητη εμφανιζόταν πριν από μόλις 50 χρόνια. Σήμερα είναι αναγκαία, πέρα από τα ανθρώπινα δικαιώματα, και μια ηθική της ευθύνης. Η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος τόνισε πως ελευθερία χωρίς ευθύνη είναι στέρηση της ελευθερίας. Κι εγώ προσωπικά υπογραμμίζω αυτό που εδώ και 10 σχεδόν χρόνια επιχειρεί να πετύχει η Παγκόσμια Διαθρησκειακή Πρωτοβουλία - Initiative on Shared Wisdom (ISW), κινητοποιώντας τους διεθνείς οργανισμούς: η διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι ελλιπής και αναποτελεσματική, αν δε συνοδεύεται και από μια αντίστοιχη δεσμευτική - μέσω του ΟΗΕ - διακήρυξη ανθρωπίνων ευθυνών. Μόνον έτσι θα σωθεί το περιβάλλον και θα νικηθεί το άδικο κυρίαρχο σύστημα οικονομικής ανάπτυξης.
Απαραίτητη σημείωση: Η Εκκλησία (και η θρησκεία γενικότερα) δε θα πρέπει με κανένα τρόπο να απαξιώσει τα επιτεύγματα της νεωτερικότητας, πυλώνας της οποίας είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αντίθετα, οφείλει να έρθει σε έναν γόνιμο διάλογο μαζί της, αφού η σύγχρονη χριστιανική μαρτυρία είναι αδιανόητη χωρίς κάποια διαλεκτική σχέση με αυτή καθαυτή τη νεωτερικότητα, έστω κι αν στην αρχή η τελευταία επιχείρησε να απαξιώσει την Εκκλησία. Ως προς το δεύτερο σκέλος του ερωτήματος, από καθαρά θεολογική άποψη είμαι υπέρ της πλήρους ανεξαρτησίας (και ασφαλώς χωρισμού) της Εκκλησίας από το Κράτος. Όσοι από τους διάφορους εκκλησιαστικούς φορείς με πάθος υπεραμύνονται του σημερινού καθεστώτος των σχέσεων, δεν το πράττουν από θεολογικούς αλλά από πολιτιστικούς, εθνικούς, θα τολμούσα να πω και εθνικιστικούς, λόγους. Από καθαρά, όμως, πολιτική άποψη εδραίωσης και διεύρυνσης της δημοκρατίας, θεωρώ την καθιέρωση συνταγματικά του χωρισμού κάπως άκαιρη και επικίνδυνη, χωρίς έναν ταυτόχρονο εκδημοκρατισμό των εκκλησιαστικών μας πραγμάτων».

- Υπάρχουν προκλήσεις του Χριστιανισμού σήμερα; Και αν ναι, ποιες είναι; Έχετε υποστηρίξει την αναγκαιότητα να υπάρξει ένας διαθρησκειακός και δια-χριστιανικός διάλογος. Πιστεύετε πως αυτός ο διάλογος είναι πιο επιτακτικός από ποτέ σε μια συγκυρία όπως η σημερινή, που σχετίζεται με την αύξηση των ποσοστών της φτώχιας, ενώ ο πλούτος ανήκει σε λίγους;

«Εκτός από την αναγκαιότητα του εκδημοκρατισμού της Εκκλησίας μας, την ανάγκη δηλαδή διεύρυνσης της συνοδικότητας, σε παγκόσμιο επίπεδο οι προκλήσεις της διηρημένης για αιώνες Εκκλησίας, στα μέλη της οποίας ο ιδρυτής της άφησε ως παρακαταθήκη το “ίνα ώσιν εν...”, είναι πολλές. Και πρώτη η αποκατάσταση της ενότητάς της. Η Εκκλησία επιτελεί το σωστικό της έργο όχι με εκείνα που πράττει ή εκείνα που λέγει, αλλά κυρίως με αυτό που είναι. Αυτό το “είναι” της δεν είναι τίποτε άλλο παρά το όραμα ενός καινούργιου κόσμου, διαφορετικού από το φθαρτό και συμβατικό που ζούμε. Της επικράτησης δηλαδή της ειρήνης, της δικαιοσύνης, της εξάλειψης της φτώχιας, και της ακεραιότητας της κτιστής δημιουργίας, της προστασίας δηλαδή του περιβάλλοντος. Εκκλησία χωρίς αυτή την ιερή “αποστολή” της, απλούστατα δεν είναι Εκκλησία. Γι’ αυτό και επίσημα η Ορθόδοξη Εκκλησία, όπως και ο ηγέτης της Καθολικής Εκκλησίας με τις εγκυκλίους του, ενώνουν τις δυνάμεις τους “με πάντα άνθρωπο καλής θελήσεως”, προκειμένου να ευαισθητοποιήσουν μια κατά παράδοση συντηρητική εκκλησιαστική κοινότητα. Και ο διαθρησκειακός διάλογος, που υιοθετήθηκε σχετικά πρόσφατα, είναι το απαραίτητο εργαλείο, που πέρα από την εδραίωση της κοινωνικής συνοχής και τη μετατροπή της θρησκείας από αιτία πολέμων σε όργανο ειρήνης και καταλλαγής, συμβάλλει αποτελεσματικά και στην υπέρβαση τόσο του οικολογικού προβλήματος, όσο και του άδικου παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, όπως ανέφερα παραπάνω».


ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ - Στον σωστό δρόμο το υπ. Παιδείας

- Τέλος, θα ήθελα ένα σχόλιό σας ως προς το μάθημα των Θρησκευτικών. Σε ποια μορφή πρέπει να παραμείνει;

«Είμαι από αυτούς που επεξεργάστηκαν τη φιλοσοφία του Μαθήματος των Θρησκευτικών του λυκείου, με προοπτική το μέλλον και τις παραπάνω αρχές της νεότερης - κατά βάση ορθόδοξης - αντίληψης περί χριστιανικής μαρτυρίας. Το γενικότερο συντηρητικό περιβάλλον, όμως, τόσο σε εθνικό όσο και ευρωπαϊκό επίπεδο, μάλλον δεν άντεχε τέτοιες αλλαγές. Βοήθησε, βέβαια, και το ασφυκτικά περιορισμένο χρονικό διάστημα συγγραφής των βοηθημάτων, αλλά και υλοποίησης των στόχων του. Γενικά, όμως, είμαι πολύ ικανοποιημένος με τις διορθωτικές προτάσεις που έχουν γίνει με τη γενναία πρωτοβουλία της υπουργού Παιδείας και του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής».

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια