Γιώργος Σαχίνης

ΑΟΖ - υφαλοκρηπίδα, το δίπορτο της Τουρκίας... Και ποια Χάγη;

Η ιστορία της μέσης γραμμής και της ευθυδικίας και το άρθρο- “εφιάλτης” για τη γείτονα

Ένας από τους κορυφαίους στοχαστές του 20ού αιώνα, ο Χανς Μοργκεντάου, έχει διατυπώσει την άποψη πως «βιώσιμο είναι εκείνο το κράτος το οποίο έχει επαρκή ισχύ (και ως προς τούτο αναπτύσσει αξιόπιστη στρατηγική) εφαρμογής των προνοιών του Διεθνούς Δικαίου που αφορούν την κυριαρχία της επικράτειάς του»...


Η τουρκική “έμπνευση” πως όλα τα νησιά δεν έχουν υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ δεν είναι απλά έξω από κάθε λογική του Διεθνούς Δικαίου, αλλά παράγει και εξωφρενικά αποτελέσματα. Εάν η Κύπρος ως νησί δεν έχει υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ, δεν πρέπει να έχει και καθένα από τα δεκάδες νησιώτικα κράτη, από τη Μάλτα και το Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι την Ιαπωνία και την Ινδονησία και την ήπειρο της Ωκεανίας, από την Αυστραλία έως τη Νέα Ζηλανδία.
Αλλά η Τουρκία, που γνωρίζει ότι αυτοί οι παραλογισμοί δεν “καταπίνονται” με τίποτα στη διεθνή κοινότητα, πολύ απλά είναι έτοιμη αφενός να τρυπήσει στο οικόπεδο 8 της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, με την προβολή στρατιωτικής ισχύος, ως “Αττίλας-3”, με την εισβολή αυτήν τη φορά στον θαλάσσιο χώρο νότια της Κυπριακής Δημοκρατίας και, αφετέρου, με την επίκληση του «Διεθνούς Δικαίου» ως προς τους Τουρκοκυπρίους, εξ ονόματος - όποτε το θυμάται - των οποίων προσπαθεί να πείσει τη διεθνή κοινότητα ότι κινείται.


Εξ ου και το “δίπορτο” που έχει επιλέξει για την ευθεία προσβολή κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας νότια στον θαλάσσιο χώρο της Κύπρου. Από τη μια υποστηρίζει η Τουρκία ότι η εκτελεστική και θεσμική εκπροσώπηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ως κρατικής οντότητας, δεν έχει δικαίωμα να συνάπτει καμία διεθνή συμφωνία (όπως η οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο και το Ισραήλ) πριν λυθεί το Κυπριακό... Προφανώς, αγνοεί ακόμη και τα δύο εδραία ψηφίσματα του ΟΗΕ, όπου η Κυπριακή Δημοκρατία, ως η μόνη νόμιμη αναγνωρισμένη κρατική οντότητα, έχει αναγνωρισμένα όλα τα σχετικά δικαιώματα. Η κατοχή του βόρειου τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας από τουρκικά στρατεύματα δεν επιτρέπει στη Λευκωσία να ασκεί την εξουσία της εκεί, αλλά δεν της περιορίζει τα άλλα δικαιώματά της. Κατά συνέπεια, ο ισχυρισμός ότι δεν μπορεί να συνάπτει διεθνείς συμφωνίες είναι αυθαίρετος. Η επίλυση του Κυπριακού είναι μια τελείως ανεξάρτητη διαδικασία από την τρέχουσα άσκηση της κυριαρχίας.


Από την άλλη, η Τουρκία υποστηρίζει ότι οι Τουρκοκύπριοι έχουν δικαιώματα σε ολόκληρη την Κύπρο (και στην ΑΟΖ νοτίως της Μεγαλονήσου). Η διατύπωση «οι Τουρκοκύπριοι έχουν δικαιώματα σε ολόκληρη την Κύπρο» είναι παραπλανητική. Σε αντίθεση με τη διεθνή κοινότητα που αναγνωρίζει ένα κράτος στην Κύπρο, η Άγκυρα και οι Τουρκοκύπριοι ισχυρίζονται ότι από το 1983, οπότε ανακήρυξαν την ψευδo- “Τουρκική Δημοκρατία Βορείου Κύπρου”, στην Κύπρο υπάρχουν δύο κράτη.


Σύμφωνα, λοιπόν, με την επίσημη θέση της ίδιας της Άγκυρας, αφού όπως ισχυρίζεται υπάρχουν δύο κράτη, οι Τουρκοκύπριοι έχουν πλήρη δικαιώματα στη Βόρεια Κύπρο, άρα και στην ΑΟΖ που της αντιστοιχεί. Παρ’ όλα αυτά, η Τουρκία και με το ψευδοκράτος οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας (!) έκανε και όχι ΑΟΖ. Η Άγκυρα και η τουρκοκυπριακή ηγεσία, όμως, αναλόγως με το τι κάθε φορά τις βολεύει, άλλοτε επικαλούνται τη δική τους επίσημη θέση για ύπαρξη δύο κρατών κι άλλοτε τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου (συμφωνίες ίδρυσης της συνεταιρικής Κυπριακής Δημοκρατίας), τις οποίες κατέλυσαν το 1983 με την ανακήρυξη του ψευδοκράτους.


Ο ενεργειακός πλούτος, άλλωστε, ανήκει στο νόμιμο κράτος και όχι σε κάθε πολίτη ξεχωριστά. Πολύ περισσότερο όταν με την ανακήρυξη και τη λειτουργία του ψευδοκράτους η τουρκοκυπριακή κοινότητα έχει de facto αποσχιστεί από την Κυπριακή Δημοκρατία.
Όσοι παρακολουθούν χρόνια τώρα τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, εύκολα θα μπορούσαν να προσέξουν πως η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασχολήθηκε ποτέ τα τελευταία 20 χρόνια τουλάχιστον με την υφαλοκρηπίδα και μιλάει διαρκώς για ΑΟΖ, είτε για την αλιεία τους, είτε για τους υδρογονάνθρακες. Οι Τούρκοι παραβιάζουν την ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά δεν αναφέρονται ποτέ στην ΑΟΖ, αλλά πάντα στην υφαλοκρηπίδα. Έτσι οριοθέτησαν υφαλοκρηπίδα και όχι ΑΟΖ με το ψευδοκράτος των Τουρκοκυπρίων!
Ο “πατέρας” της ελληνικής ΑΟΖ, πανεπιστημιακός στις ΗΠΑ Θεόδωρος Καρυώτης, μας έχει πει αρκετές φορές, είτε στις “Αντιθέσεις” της “ΚΡΗΤΗ TV” είτε στον 98,4 είτε και με άρθρα του στη “Νέα Κρήτη”, πως η έννοια της υφαλοκρηπίδας που ισχύει από το 1945 διατηρήθηκε και στη νέα Σύμβαση του 1982, παρά την αποδοχή της νέας έννοιας της ΑΟΖ και παρότι η ΑΟΖ των περισσότερων κρατών υπερκαλύπτει την υφαλοκρηπίδα τους.
Είναι σημαντικό εδώ να καταλάβουμε τον λόγο που διατηρήθηκε η υφαλοκρηπίδα στη νέα UNCLOS (Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας). Τα περισσότερα μέλη των αντιπροσωπιών ήταν νομικοί που είχαν ασχοληθεί ακαδημαϊκά με το θέμα της υφαλοκρηπίδας και δεν επιθυμούσαν την ακύρωσή της (δυστυχώς το ίδιο ίσχυε και για την ελληνική αντιπροσωπία).


Έτσι, όταν στη Σύμβαση δημιουργήθηκε η έννοια της ΑΟΖ, το Άρθρο 56 αναφέρει ότι η ΑΟΖ περιλαμβάνει «τον βυθό της θάλασσας και του υπεδάφους αυτού»:
«Άρθρο 56: “Δικαιώματα, δικαιοδοσίες και υποχρεώσεις του παράκτιου κράτους στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη”.
1. Στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη το παράκτιο κράτος έχει:
α) Κυριαρχικά δικαιώματα που αποσκοπούν στην εξερεύνηση, την εκμετάλλευση, τη διατήρηση και τη διαχείριση των φυσικών πόρων, ζωντανών ή μη, των υπερκειμένων του βυθού της θάλασσας υδάτων, του βυθού της θάλασσας και του υπεδάφους αυτού, ως επίσης και με άλλες δραστηριότητες για την οικονομική εκμετάλλευση και εξερεύνηση της ζώνης, όπως η παραγωγή ενέργειας από τα ύδατα, τα ρεύματα και τους ανέμους».
Αλλά με αυτό το άρθρο εξαφανιζόταν η υφαλοκρηπίδα. Έτσι αποφάσισαν να συμπληρώσουν αυτό το άρθρο με την εξής προσθήκη:
«3. Τα δικαιώματα που αναφέρονται στο παρόν άρθρο σχετικά με τον βυθό της θάλασσας και το υπέδαφός του θα ασκούνται σύμφωνα με το μέρος VI. Δηλαδή, ως προς τον βυθό, θα έχει νομική ισχύ η υφαλοκρηπίδα».

Η συνύπαρξη ΑΟΖ-υφαλοκρηπίδας

Καλόν είναι λοιπόν, για να μην μπερδευόμαστε στον δημόσιο διάλογο περί ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας, να θυμηθούμε την ιστορική αναδρομή που είχε κάνει ο Θεόδωρος Καρυώτης στην εκπομπή “Αντιθέσεις” και που εν πολλοίς εξηγεί και την ουσία της ελληνοτουρκικής διαφοράς στο θέμα, αλλά και της «πειρατικής απόβασης» στο οικόπεδο 8 της κυπριακής ΑΟΖ:


«Κατά τη διάρκεια της UNCLOS IIΙ αντιπαρατάχθηκαν τρεις διαφορετικές θέσεις σχετικά με το θέμα της διατήρησης της υφαλοκρηπίδας μετά τη δημιουργία της ΑΟΖ. Η πρώτη υποστήριξε τη συγχώνευση των δύο ζωνών σε ένα νέο καθεστώς, που θα ρύθμιζε τους ζωντανούς και μη πόρους μέχρι την απόσταση των 200 ναυτικών μιλίων. Η δεύτερη προτιμούσε να ισχύει το καθεστώς της ΑΟΖ μέχρι τα 200 ν.μ. και πέραν αυτού του ορίου να ισχύει το καθεστώς της υφαλοκρηπίδας. Η τρίτη θέση, που τελικά επικράτησε, ήθελε τα δύο καθεστώτα να διατηρήσουν την αυτονομία τους. Ήταν σφάλμα της ελληνικής αντιπροσωπίας να υποστηρίξει την τρίτη θέση και όχι την πρώτη, που υιοθέτησαν οι χώρες της Λατινικής Αμερικής. Έτσι θα αφαιρούσαμε το θέμα της υφαλοκρηπίδας από τις ατέρμονες συζητήσεις που διεξάγουμε για πάνω από 40 χρόνια με την Τουρκία. Παράκτια κράτη και άλλα κράτη έχουν αρμοδιότητες που συνδέονται με την ΑΟΖ. Οι αρμοδιότητες των παράκτιων κρατών έχουν σχέση βασικά με την εκμετάλλευση των πηγών, ενώ αυτές των άλλων κρατών σχετίζονται με τα θέματα της ναυσιπλοΐας, των μεταφορών και των επικοινωνιών. Αρμοδιότητες που σχετίζονται με την επιστημονική έρευνα και τη ρύπανση του περιβάλλοντος δεν μπορούν να διαχωριστούν από την εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πόρων. Το άθροισμα των αρμοδιοτήτων του παράκτιου κράτους σε σχέση με τους φυσικούς πόρους στην οικονομική ζώνη μπορεί επομένως να ονομαστεί “οικονομική κυριαρχία”.


Το βασικό επιχείρημα στο οποίο μπορεί να βασιστεί κανείς για να αποδείξει ότι η ΑΟΖ είναι sui generis προκύπτει από την ανάλυση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των κρατών σ' αυτή τη ζώνη. Στην ΑΟΖ, ένα μόνο κράτος, το παράκτιο κράτος, στο οποίο ανήκει η ζώνη, έχει κυριαρχικά δικαιώματα για οικονομικούς σκοπούς και δικαιοδοσία για ορισμένες άλλες δραστηριότητες. Έτσι, από τη μια μεριά η ΑΟΖ δεν μπορεί να ανήκει στην αιγιαλίτιδα ζώνη όχι μόνο διότι η Σύμβαση ξεκάθαρα αναφέρει ότι η ΑΟΖ αρχίζει μετά την αιγιαλίτιδα ζώνη, αλλά και διότι τα άλλα κράτη διαθέτουν ορισμένα δικαιώματα στην ΑΟΖ, που δε θα αποκτούσαν εάν η ΑΟΖ αποτελούσε μέρος της αιγιαλίτιδας ζώνης. Επίσης, η ΑΟΖ δεν μπορεί να ανήκει ούτε στην ανοικτή θάλασσα, για τον απλούστατο λόγο ότι το νομικό καθεστώς της ανοικτής θάλασσας χαρακτηρίζεται από τη συνολική επικράτηση της αρχής της ελευθερίας στη ναυσιπλοΐα. Η ανοικτή θάλασσα είναι μια ζώνη όπου δεν υπάρχει “κυριαρχία”, δηλαδή είναι μια ζώνη κοινής χρήσης από όλα τα κράτη, κάτι βέβαια που δεν ισχύει για την ΑΟΖ».

Η ιστορία της μέσης γραμμής και της ευθυδικίας

Η ιστορική αυτή αναδρομή θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα την ελληνοτουρκική διαφορά:
«Οι χώρες που συμμετείχαν στη Διάσκεψη προσπάθησαν να διατυπώσουν κάποια φόρμουλα, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών των παράκτιων κρατών. Δυστυχώς, δεν τα κατάφεραν και τα άρθρα της Σύμβασης απλώς απέφυγαν να λάβουν μια ξεκάθαρη θέση ανάμεσα στις δύο αντιμαχόμενες τάσεις, δηλαδή αυτής της “μέσης γραμμής” ή ίσης απόστασης (equidistance) και αυτής της ευθυδικίας (equity). Έτσι, διαπιστώνουμε ότι πολλές διαφορές έχουν επιλυθεί με την αρχή της ίσης απόστασης, αλλά και άλλες που έχουν επιλυθεί με την αρχή της ευθυδικίας.
Σε πολλές περιπτώσεις ορισμένα κράτη δέχονται και τις δύο αρχές ανάλογα με τα συμφέροντα που έχουν σε διαφορετικές θαλάσσιες ζώνες. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ υιοθετούν την αρχή της ευθυδικίας στη διαφορά τους με τον Καναδά στον κόλπο του Μέιν (Maine), ενώ αντίθετα προκρίνουν την αρχή της μέσης γραμμής στη συμφωνία τους με το Μεξικό.


Τέλος, πρέπει να εξηγήσουμε εδώ τη σημασία των δύο λέξεων “μέση γραμμή” και “ευθυδικία”, που βρίσκονται στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής διένεξης και των συζητήσεων με τη γείτονα χώρα.
Η αντιδικία μεταξύ των κρατών που προτιμούν την ευθυδικία (equity) έναντι αυτών που ευνοούν τη μέση γραμμή (median line) παρεμπόδιζε σοβαρά τις διαπραγματεύσεις για την ολοκλήρωση της UNCLOS III επί μεγάλο χρονικό διάστημα. Κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης, υποβλήθηκαν πολλά σχέδια προτάσεων από αυτές τις δύο ομάδες κρατών. Φυσικά, οι θιασώτες της μέσης γραμμής (Δανία, Νορβηγία, Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδάς, Ελλάδα, Ιταλία, Ιαπωνία και Κύπρος) την υποστήριζαν ως πρότυπο οριοθέτησης βάσει του άρθρου 6 της Σύμβασης του 1958 για την ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα και θεώρησαν ότι η μέθοδος της ευθυδικίας ήταν ασαφής και υποκειμενική.
Οι υποστηρικτές της ευθυδικίας (Γαλλία, Τουρκία, Ιρλανδία, Κένυα, Λιβερία, Λιβύη, Πολωνία και Ρουμανία) αντιτάχθηκαν στη μέση γραμμή ως πρότυπο οριοθέτησης και απέρριψαν την ανύψωση του εν λόγω προτύπου σε βασική αρχή.
Μετά από μακρές και δύσκολες διαπραγματεύσεις, επιτεύχθηκε ένας συμβιβασμός για την οριοθέτηση στη δέκατη σύνοδο της UNCLOS III, που πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη από τις 9 Μαρτίου έως τις 10 Απριλίου 1981.


Οι δύο συμπρόεδροι (η Ιρλανδία για την ομάδα “ευθυδικίας” και η ισπανική ομάδα για την ομάδα “μέσης γραμμής”) ενημέρωναν ξεχωριστά τον πρόεδρο της UNCLOSIII Tommy Koh για την πορεία των ατελέσφορων διαπραγματεύσεων, έως ότου ο τελευταίος πέτυχε έναν συμβιβασμό, που ενσωματώθηκε στο κείμενο της Διάσκεψης ως εξής:
“Άρθρο 74: “Οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ κρατών με έναντι ή προσκείμενες ακτές”.
1. Η οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ κρατών με έναντι ή προσκείμενες ακτές πραγματοποιείται κατόπιν συμφωνίας με βάση το Διεθνές Δίκαιο όπως ορίζεται στο άρθρο 38 του καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου, με σκοπό την επίτευξη δίκαιης λύσης.
2. Αν δεν επιτευχθεί συμφωνία μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, τα ενδιαφερόμενα κράτη προσφεύγουν στις διαδικασίες που προβλέπονται στο μέρος XV.
3. Εκκρεμούσης της συμφωνίας που προβλέπεται στην παράγραφο 1, τα ενδιαφερόμενα κράτη, σε πνεύμα κατανόησης και συνεργασίας, καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για την επίτευξη προσωρινών διευθετήσεων πρακτικού χαρακτήρα και, κατά τη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου, για να μη θέσουν σε κίνδυνο ή παρεμποδίσουν την επίτευξη οριστικής συμφωνίας, οι διευθετήσεις αυτές δεν επηρεάζουν την τελική οριοθέτηση.
4. Όπου ισχύει συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερομένων κρατών, τα ζητήματα που αναφέρονται στην οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της εν λόγω συμφωνίας”».

Ο εφιάλτης για την Τουρκία

Αλλά δε θα πρέπει ποτέ να ξεχάσουμε ότι ο μεγάλος εφιάλτης της Τουρκίας παραμένει το Άρθρο 121 της UNCLOS:
«Άρθρο 121: “Καθεστώς των νήσων”.
1. Νήσος είναι μια φυσικά διαμορφωμένη περιοχή ξηράς που περιβρέχεται από ύδατα και βρίσκεται πάνω από την επιφάνεια των υδάτων κατά τη μέγιστη πλημμυρίδα.
2. Εκτός, όπως προβλέπεται στην παράγραφο 3, η χωρική θάλασσα, η συνορεύουσα ζώνη, η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και η υφαλοκρηπίδα μιας νήσου καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας σύμβασης που εφαρμόζονται στις άλλες ηπειρωτικές περιοχές.
3. Οι βράχοι οι οποίοι δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή δε θα έχουν Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη ή υφαλοκρηπίδα».

Ποια Χάγη λοιπόν;

Μετά από αυτή την ανάλυση, με επίκληση στα ντοκουμέντα του Θεόδωρου Καρυώτη, για ποια Χάγη λοιπόν μιλάμε; Εφόσον το ελληνικό πολιτικό σύστημα εννοεί αυτό που δηλώνει και μπορεί και με προβολή ισχύος αποτροπής να το υποστηρίξει, «ότι 44 χρόνια τώρα η διαφορά μας με την Τουρκία θα πρέπει να λυθεί στη Χάγη και μόνο για την οριοθέτηση ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας», πιστεύει σοβαρά κανείς ότι η Τουρκία θα δεχτεί ποτέ να συνυπογράψει ένα συνυποσχετικό μόνο για αυτή την οριοθέτηση; Από την άλλη, οι προτάσεις της Τουρκίας από την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Αιγαίου, μέχρι την ανυπαρξία υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ των νησιών και την αμφισβήτηση ελληνικότητας νησιών και νησίδων και ένα σωρό άλλους μαξιμαλισμούς της, υπάρχει ελληνική κυβέρνηση ή κόμμα που θα υπέγραφε για ένα τέτοιο συνυποσχετικό, παραδίδοντας έτσι την εθνική μας κυριαρχία σε απόφαση διεθνών δικαστών;

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια