Απόψεις

Ιωάννης Πυργιωτάκης: «Αντώνης Βγόντζας - Ένας σπουδαίος Άνθρωπος»

Ένα στερνό “αντίο” με ένα στερνό βιβλίο που συνέγραψαν με την Ελένη Ασκητοπούλου για τον Ιπποκράτη

«Όμνυμι Απόλλωνα ιητρόν,

και Ασκληπιόν και Υγείαν, και Πανάκειαν, και θεούς πάντας τε και πάσας...»

Από τον όρκο του Ιπποκράτη

*Του Ιωάννη Ε. Πυργιωτάκη

Δύο και πλέον χρόνια έχουν περάσει από τότε που έφυγε από τη ζωή ο αλησμόνητος φίλος Αντώνης Βγόντζας. Τόσο ακριβώς, όσο χρειάστηκε για να ολοκληρώσει η ομότιμη καθηγήτρια της Αναισθησιολογίας Ελένη Ασκητοπούλου τη συγγραφή του βιβλίου που έγραψαν από κοινού. Σήμερα το βιβλίο αυτό, με τίτλο “Ωφελέειν ή μη βλάπτειν - Διαχρονικές αξίες ηθικής και δεοντολογίας στο έργο του Ιπποκράτη”, εκδ. ΕΑΠ Αθήνα 2021, ολοκληρώθηκε και έχει “πέσει στον πάγκο” του τυπογραφείου, όπως λέγαμε παλιά, και βρίσκεται στις βιτρίνες ή τα ράφια των βιβλιοπωλείων.

Με αφορμή το γεγονός αυτό πραγματοποιήθηκαν δύο σημαντικές εκδηλώσεις-μνημόσυνα για τον αγαπημένο μας φίλο Αντώνη Βγόντζα. Η πρώτη οργανώθηκε από το γνωστό κανάλι “ΚΡΗΤΗ TV” και την εκπομπή του Γιώργου Σαχίνη “Αντιθέσεις” στις 18/6/2021, στην οποία συμμετείχαν ο αδελφός του εκλιπόντος Αλέξανδρος Βγόντζας, καθηγητής Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Κρήτης, η ομότιμη καθηγήτρια Ελένη Ασκητοπούλου και ο υποφαινόμενος. Αντίστοιχη εκδήλωση-μνημόσυνο οργανώθηκε επίσης στις 29/9/2021 στην Αθήνα από τις εκδόσεις του Ελεύθερου Ανοιχτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ), με συντονιστή τον πρόεδρο του ΕΑΠ και πρώην πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης Οδυσσέα Ζώρα και βασική ομιλήτρια και πάλι την Ελένη Ασκητοπούλου και με τη συμμετοχή του Ευάγγελου Βενιζέλου, του Δημ. Βερβεσού και του Δημ. Σταθόπουλου.

Και οι δύο εκδηλώσεις σημείωσαν μεγάλη επιτυχία, αντάξια του εκλιπόντος τιμωμένου. Μου έκανε μάλιστα ιδιαίτερη εντύπωση η μεγάλη τηλεθέαση της εκπομπής της “ΚΡΗΤΗ TV” με τον Γιώργο Σαχίνη στην ελληνική Ομογένεια της Αμερικής. Και στις δύο εκδηλώσεις το βάρος της παρουσίασης του βιβλίου σήκωσε η συν-συγγραφέας του Ελένη Ασκητοπούλου. Σ’ αυτό ακριβώς το βιβλίο και την ιδιαίτερη σημασία του επιθυμώ να αναφερθώ εν ολίγοις. Θεωρώ όμως χρέος μου να προτάξω δυο λόγια για τον εκλιπόντα συν-συγγραφέα του βιβλίου Αντώνη Βγόντζα.

Εκείνο που επιθυμώ να τονίσω πρωτίστως είναι ότι ο Αντώνης Βγόντζας ήταν ένας χαρισματικός άνθρωπος, ένας άνθρωπος που έφερε τη “σφραγίδα της δωρεάς”, όπως θα έλεγε ο αείμνηστος Γεώργιος Παπανδρέου, ο Γέρος της Δημοκρατίας. Δεν ήταν απλώς ένας διαπρεπής νομικός ή ένας αξιόπιστος πολιτικός... Ο Αντώνης ήταν πρωτίστως ένας φιλοσοφημένος διανοούμενος και ένας τρυφερός Άνθρωπος. Διακρινόταν από βαθύτατη παιδεία και γνήσια, ψυχική ευγένεια. Διατηρούσε απόλυτα ισορροπημένες σχέσεις σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής του, ακόμη και όταν τον βάραιναν τα δεινά της επάρατης νόσου. Αυτό βεβαίως προϋποθέτει και μια ισορροπημένη συζυγική ζωή και κατά τούτο η Πόπη, η σύζυγός του, δικαιούται μεγάλο μερίδιο του επαίνου. Είχα αρκετές φορές την ευκαιρία να διαπιστώσω με πόση άνεση ο Αντώνης ισορροπούσε ανάμεσα στο συναίσθημα και τον ορθολογισμό. Και συμφωνούσαμε πάντα ότι και ο ΝΟΥΣ οφείλει να είναι εμποτισμένος από ανθρώπινα και συναισθηματικά στοιχεία, ότι δηλαδή και ο νους πρέπει να έχει ψυχή. Και ότι ΝΟΥΣ ΧΩΡΙΣ ΨΥΧΗ είναι ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΣ ΝΟΥΣ. Συμφωνούσαμε επίσης στο ότι σήμερα υπερ-περισσεύει ο ορθολογισμός, ενώ ο ανθρωπισμός απουσιάζει ή και αποπέμπεται ακόμη. Όταν μάλιστα αργότερα έμαθα από κοινούς φίλους και γνωστούς τους αγώνες του Αντώνη για τη Δημοκρατία - ο ίδιος δε μιλούσε ποτέ γι’ αυτά - τις μάχες που έδωσε ήδη από νεαρός δικηγόρος για να υπερασπιστεί φοιτητές στα στρατιωτικά δικαστήρια και τις άλλες μάχες αργότερα για να μη χαθεί η βασιλική περιουσία από την Ελλάδα και τόσες άλλες μάχες, μου δημιουργήθηκε η μεγάλη απορία: Πώς μέσα από τόσους αγώνες και μέσα από τη διαρκή πάλη μπόρεσε να παραμείνει τόσο ανθρώπινος, τόσο ευαίσθητος και ευγενής. Και ίσως αυτό είναι ίδιο των μεγάλων Ανδρών: να μπορούν να συναιρούν τα αντίθετα και να τα διευθετούν αρμονικά μέσα τους.

Θέλω να κλείσω αυτή τη σύντομη αναφορά μου στον Αντώνη αφηγούμενος μια μικρή ιστορία που μου έχει πει ο ίδιος. Ήταν η πρώτη φορά που επισκέφτηκε τον τόπο του πατέρα του, την Ιεράπετρα. Μικρό παιδί τότε, και η θεία του έστρωσε στο τραπέζι ψάρια. Ο Αντώνης, μικρός, δεν έτρωγε τα ψάρια. Μπροστά στο αδιέξοδο, αναζήτησε τη μητέρα του, τον έπιασαν τα παράπονα κι έβαλε τα κλάματα. Μα και στο τέλος της ζωής του, μπροστά στο αδιέξοδο του θανάτου, πάλι σα μικρό παιδί θυμάται τη μαμά του, τον πιάνουν τα παράπονα και της γράφει κάτι σαν επιστολή με τίτλο “Γιατί μητέρα;” (“Νέα Κρήτη”, Τετάρτη 20/3/2019).

- «Θυμάσαι μητέρα; Τα απογεύματα τα περνούσαμε μαζί. Συνήθως κοιμόμουν τέτοια ώρα. Τις περισσότερες φορές ονειρευόμουν. {...}. Κάποτε πρόβαλε δειλά και κάποιος ήρωας του παραμυθιού. Δεν προλάβαμε να τελειώσουμε το τελευταίο παραμύθι μας. Γιατί μητέρα;

- Ήταν μια όμορφη μέρα. Ηλιόλουστη και λαμπερή. Σιγά-σιγά βάδιζε προς το τέλος της. Είχαν αρχίσει να ακούγονται στην κοντινή παιδική χαρά τα παιχνίδια των φίλων μου. Το δικό μου παιχνίδι έμεινε στη μέση. Γιατί μητέρα;

- Άνοιξες την μπαλκονόπορτα. Με φώναξες. Νόμιζα ότι θα ποτίζαμε μαζί τα λουλούδια. {...}. Τι κρίμα που τα μπουμπούκια στη ζαρντινιέρα μας θα παραμείνουν διψασμένα».

Και συνεχίζει σε αυτό το παραπονιάρικο μοτίβο. Και αυτό είναι η μεγάλη μου απορία: Πώς αυτός ο σπουδαίος Άνθρωπος με την πλούσια διαδρομή, με τόσους αγώνες και τόσα μεγάλα επιτεύγματα, μπόρεσε να διασώσει μέσα του αλώβητο αυτό το μικρό παραπονιάρικο παιδί. Και αυτό θεωρώ ότι ήταν πάνω από όλα ο Αντώνης Βγόντζας: ένας ρομαντικός και ονειροπόλος, που σε όλη του τη ζωή έμεινε ένα μικρό παραπονιάρικο παιδί, παρά τα σπουδαία επιτεύγματα και τη μεγάλη του προσφορά. Δείγμα αυτής της διάθεσής του για αδιάκοπη προσφορά πρέπει να θεωρηθεί και το βιβλίο που έγραψαν από κοινού με την εκλεκτή συνάδελφο Ελένη Ασκητοπούλου, καθηγήτρια της Ιατρικής, για το οποίο γίνεται λόγος παρακάτω. 

Ο Ιπποκράτης

Οι δύο συγγραφείς, για να δαμάσουν το τεράστιο σε έκταση υλικό γύρω από τον Ιπποκράτη τον Κώο, το έργο και την προσφορά του, δομούν το βιβλίο τους σε πέντε κεφάλαια, τα οποία παραθέτουν σε μια ορθολογική διάταξη μέσα στις 320 σελίδες του βιβλίου. Έτσι το βιβλίο, ξεκινώντας από το πρόσωπο του Ιπποκράτη, προσπαθεί αρχικά να ανιχνεύσει τις πληροφορίες γύρω από το ποιος ήταν ο Ιπποκράτης και ποιο το έργο που φέρει το όνομά του. Όπως είναι γνωστό, ο Ιπποκράτης διδάχτηκε την Ιατρική από τον πατέρα και από τον πάππο του. Ταξίδεψε κατόπιν σε ολόκληρο τον γνωστό τότε κόσμο για να μελετήσει και να συμπληρώσει τις γνώσεις του, ενώ παράλληλα θεράπευε και δίδασκε. Ταυτόχρονα κατέγραφε στοιχεία και παρατηρήσεις και συγκέντρωσε όλο εκείνο το υλικό που είναι σήμερα γνωστό ως Ιπποκρατική Συλλογή. Όπως αναφέρουν οι συγγραφείς, η Ιπποκρατική Συλλογή περιλαμβάνει συνολικά 59 κείμενα, ετερογενούς προέλευσης, τα οποία κατά τον 5ο και τον 6ο αιώνα μεταφράστηκαν στα Αραβικά και στα Λατινικά και έτσι έγινε δυνατόν να διασωθούν μέχρι σήμερα. Ωστόσο πρέπει να θεωρηθεί βέβαιο ότι όλα αυτά τα κείμενα δεν μπορεί να θεωρηθούν γνήσια ιπποκρατικά. Κάποια πρέπει να έχουν γραφεί μετέπειτα από μαθητές του και παραμένει αδιευκρίνιστο ακόμη ποια είναι τα αυθεντικά ιπποκρατικά και ποια πρέπει να αποδοθούν στους μαθητές του. Πέραν όλων αυτών, στο βιβλίο θίγονται ακόμη ζητήματα όπως η χρονολόγηση του όρκου (πότε γράφηκε), ποια η επιρροή και η πορεία του στα πανεπιστήμια της Ευρώπης κ.λπ.

Στα επόμενα κεφάλαια ερευνώνται, επίσης, θέματα όπως η άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος στην Ελλάδα των κλασικών χρόνων, οι ηθικοί κανόνες που ρύθμιζαν την επαγγελματική πειθαρχία, τα καθήκοντα και τη συμπεριφορά των γιατρών απέναντι στους ασθενείς και εξετάζεται κατά πόσον οι Ιπποκράτης επηρεάστηκε από τις ηθικές και δεοντολογικές θεωρίες των μακρινών ανατολικών πολιτισμών. Ερευνάται επίσης ποιοι ήταν οι όρκοι ηθικής των γιατρών και οι κώδικες ιατρικής δεοντολογίας από τους αρχαίους έως τους νεότερους χρόνους στους πολιτισμούς Ανατολής και Δύσης και ποια η σχέση τους με τον Ιπποκρατικό Όρκο. Κατά τον ίδιο τρόπο μελετάται η συμβολή του Ιπποκράτη και της Ιπποκρατικής Συλλογής στη Δύση. Έχει μεγάλη σημασία να τονιστεί εδώ ότι ο Ιπποκράτης με την Ιπποκρατική Συλλογή μεταμόρφωσε την Ιατρική από μια απλή πρακτική, βασισμένη στην προσωπική εμπειρία ενός εκάστου, σε ένα ορθολογικό σύστημα γνώσεων, επιστημονικά προσανατολισμένο, απαλλαγμένο από μυθολογικές και υπερφυσικές πεποιθήσεις και διαχωρίζοντας τις αντικειμενικές αιτίες των νοσημάτων από δεισιδαιμονίες, μαγείες κ.λπ. Με τον τρόπο αυτόν μπόρεσε να ανοίξει τον δρόμο για την επιστημονική ιατρική.

Στο βιβλίο αναλύονται κατόπιν, μέσα από σύγχρονη οπτική γωνία, οι βασικές ηθικές και δεοντολογικές έννοιες της Ιπποκρατικής Συλλογής και του Όρκου, όπως η ωφελιμότητα, η μη βλαπτικότητα, η δικαιοσύνη και η εμπιστευτικότητα, χωρίς να παραλείπονται άλλες ιπποκρατικές ηθικές αξίες, όπως ο απόλυτος σεβασμός στη ζωή, ο σεβασμός στους δασκάλους και τους συναδέλφους, ο σεβασμός στην αξιοπρέπεια του γιατρού και στην ιδιωτική ζωή των ασθενών του. Όπως δικαιολογημένα ισχυρίζονται οι συγγραφείς, η ιδιαίτερη διαχρονική σημασία του Ιπποκρατικού Όρκου προκύπτει μεταξύ των άλλων και από τον ρόλο που διαδραμάτισε στην πολύκροτη δίκη της Νυρεμβέργης, όπου για πρώτη φορά κώδικες ηθικής τοποθετήθηκαν στο επίκεντρο μιας ποινικής δίκης. Στη μεγάλη αυτή δίκη κατηγορούμενοι ήταν μεταξύ των άλλων 20 γιατροί για εγκλήματα που διαπράχθηκαν σε βάρος κρατουμένων και πολιτών. Από αυτούς οι 16 κρίθηκαν ένοχοι και οι επτά εξ αυτών καταδικάστηκαν σε θάνατο, απόφαση που στηρίχτηκε κατεξοχήν στο «ωφελέειν ή μη βλάπτειν» του Ιπποκράτη. Στη συνέχεια του βιβλίου οι συγγραφείς αντικρούουν με επιχειρήματα κάποιες υποτιθέμενες “αδυναμίες” του Όρκου και της ιπποκρατικής ηθικής... Όλα όμως αυτά δεν είναι δυνατόν να παρατεθούν εδώ.

Ο δικός του Ιπποκρατικός Όρκος

Εν κατακλείδι πρόκειται για μια εμπεριστατωμένη, πολύπλευρη και σφαιρική μελέτη στην οποία ανιχνεύεται όλη η μακραίωνη συνεισφορά του Ιπποκράτη στην ιατρική επιστήμη και την κοινωνία. Γιατί χωρίς την καλλιέργεια κοινωνικού ήθους και μιας ευρύτερης δεοντολογίας δεν μπορούν να ρυθμιστούν οι ανθρώπινες σχέσεις και να υπάρξει μια οργανωμένη κοινωνία του ανθρώπου. Ειδικότερα σήμερα με τη γενικότερη αποδόμηση του κόσμου και τη συνεπακόλουθη αναδιάταξη των αξιών, ένας ρυθμιστικός κώδικας δεοντολογίας κρίνεται στοιχειωδώς απαραίτητος σε όλους τους τομείς της κοινωνίας. Αυτό το πίστευε με συνέπεια ο Αντώνης Βγόντζας, γι’ αυτό και τον βρίσκομε συχνά να συμμετέχει σε σημαντικές επιτροπές για να συγκροτηθούν νέοι κώδικες δεοντολογίας, όπως πρόεδρος της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για τον Νέο Κώδικα Δικηγόρων, πρόεδρος της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για τον για τον Νέο Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, κ.λπ. Και φεύγοντας από τη ζωή προσπάθησε να μας αφήσει την πίστη και την προσήλωση στις αξίες και τη δεοντολογία, ως ύστατο ανθρώπινο χρέος. Είναι ως να ήθελε να μας αφήσει τον δικό του Ιπποκρατικό Όρκο. Αυτό αποτελεί τη στερνή προσφορά του σπουδαίου επιστήμονα και Ανθρώπου Αντώνη Βγόντζα, που διασώθηκε χάρη στην εντιμότητα και την εργατικότητα της Ελένης Ασκητοπούλου, την οποία επιθυμώ να συγχαρώ και να ευχαριστήσω εγκαρδίως και να της ευχηθώ καλή συνέχεια, γιατί όπως αντιλαμβάνομαι το έργο Ασκητοπούλου-Βγόντζα δεν κλείνει με το βιβλίο τούτο.

 

* Ο Ιωάννης Ε. Πυργιωτάκης είναι ομότιμος καθηγητής, πρ. αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης.

 

 

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια