Απόψεις

Το «ψηφιακό ευρώ» έρχεται...

Υπό το σημερινό καθεστώς του νομίσματος το χρήμα αποκτά αξία “επειδή κυκλοφορεί”

Του Πέτρου Μηλιαράκη

Από τη θέση αυτή, σε προηγούμενο κείμενο, έλαβε χώρα η ενημέρωση για την υπό μελέτη εισαγωγή του “ψηφιακού ευρώ”, δηλαδή του νομίσματος της ψηφιακής εποχής.

Για την κατανόηση, όμως, του όλου φαινομένου “χρήματος-νομίσματος”, χρήσιμο εκ προοιμίου είναι να καταγραφεί η ιστορία της παγκόσμιας ρευστότητας από το “μεταλλικό χρήμα” στο “χαρτονόμισμα με κάλυψη”, στη συνέχεια στο “χαρτονόμισμα χωρίς κάλυψη” και στην “αναγκαστική κυκλοφορία”, με αναφορά στις σύγχρονες μορφές ηλεκτρονικών και ήδη ψηφιακών συναλλαγών.

Με αυτό ως προδιάθεση υπ’ όψιν τα εξής:

Η εμφάνιση του χρήματος και η κυκλοφορία του

Το χρήμα στη σημερινή του μορφή, της χάρτινης (κυρίως) κυκλοφορίας, είναι προϊόν μακράς εξελικτικής διαδικασίας. Το χρήμα δεν εμφανίστηκε μονομιάς. Αρχικώς σαν χρήμα ξεχώρισε το εμπόρευμα που ανταλλασσόταν συχνότερα. Στον “αντιπραγματισμό” συναλλασσόταν ο κάτοχος σιταριού με τον κάτοχο λαδιού, οπότε συμφωνούσαν τις ποσότητες που μπορούσαν να ανταλλαχθούν, γιατί δεν υπήρχε “ισοδύναμο” που να αντικαθιστά τη σχέση αυτή ανταλλαγής.

Τελικώς, ως αποτέλεσμα της μακρόχρονης εξέλιξης της εμπορευματικής οικονομίας, ο ρόλος του χρήματος κατακυρώθηκε στον χρυσό. Το 19ο αιώνα ο χρυσός εκπλήρωσε τον ρόλο του χρήματος στην πλειονότητα των χωρών.

Στα πλαίσια της κυκλοφορίας του χρήματος, το μέσο ανταλλαγής πρέπει να έχει ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά: α) να είναι αποδεκτό σε διακρατικό επίπεδο, β) να είναι αποδεκτό από όλα τα μέλη της κοινωνίας, γ) να μην υπόκειται εύκολα σε φθορά δ) να μην αλλοιώνεται εύκολα με την πάροδο του χρόνου και ε) να μεταφέρεται εύκολα.

Αν και ο χρυσός είχε τις προϋποθέσεις αυτές, στην πορεία απεβλήθη (“τεχνητά”) από την κυκλοφορία, λόγω της εμφάνισης του “χαρτονομίσματος” και του “πιστωτικού χρήματος”.

Το χρήμα αποκτά αξία επειδή κυκλοφορεί - Η εμφάνιση των τραπεζών

Στα πλαίσια της ιστορίας της κυκλοφορίας του χρήματος παρατηρείται το εξής οξύμωρο σχήμα: Το αρχικό χρήμα - το μεταλλικό - κυκλοφορούσε επειδή “είχε αξία”. Αντιθέτως, υπό το σημερινό καθεστώς του νομίσματος, το χρήμα αποκτά αξία “επειδή κυκλοφορεί”.

Στην πρώτη “εμφάνισή του” το χρήμα ήταν μέταλλο. Αργότερα τυπώθηκε και χαρτονόμισμα. Έτσι, μπήκαμε στην εποχή της τράπεζας και διά του “τραπεζικού (ή λογιστικού) χρήματος” μπήκαμε στην εποχή των σύγχρονων τραπεζικών λειτουργιών και εργασιών.

Υπ’ όψιν δε ότι ο όρος “τράπεζα” προέρχεται από το έπιπλο “τράπεζα-τραπέζι-πάγκο” όπου πίσω του στέκονταν οι “νομισματαλλάκτες”, οι “αργυραμοιβοί”.

Στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες η τράπεζα εκφράζεται με τον ίδιο όρο “τράπεζα-τραπέζι”: “Bank”, “Banque”, “Banca”. Ωστόσο:

- Οι πρώτες τράπεζες δημιουργήθηκαν κατά τον 8ο και 7ο π.Χ. (!) αιώνα από τους Ασσύριους, Βαβυλώνιους και Αιγύπτιους.

- Οι τράπεζες αυτές εξέδιδαν συναλλαγματικές και αποδείξεις σε μικρούς δίσκους, πάνω στους οποίους ήταν “χαραγμένα” δάνεια με ενέχυρο ή (και) υποθήκη και ο τόκος που είχε “συμφωνηθεί”.

- Στην αρχαία Ελλάδα, ως πρώτες τράπεζες χρησίμευσαν οι ναοί τους οποίους σέβονταν και οι κατακτητές ακόμη! Περίφημοι υπήρξαν οι ναοί των Δελφών, της Ολυμπίας και της Δήλου, στους οποίους εναπόθεταν τεράστια ποσά όχι μόνο οι Έλληνες, αλλά και οι παρεπιδημούντες στην Ελλάδα. Στις ιωνικές πόλεις Μίλητο, Σμύρνη και Έφεσο, οι αργυραμοιβοί διεξήγαγαν τραπεζικές εργασίες, ενώ η τραπεζική τέχνη μετά τους Μηδικούς Πολέμους μεταφέρθηκε από την Κόρινθο στην Αθήνα. Οι πρώτοι τραπεζίτες των Αθηνών ήσαν νομισματαλλάκτες. Αργότερα οι νομισματαλλάκτες δέχονταν καταθέσεις ιδιωτών, προς τους οποίους δεν έδιναν καν αποδείξεις, γιατί έχαιραν τέτοιας φήμης και εκτίμησης για την εντιμότητά τους, ώστε οι πελάτες τους αρκούνταν στον λόγο τους και μόνον! Άλλα ήθη!

- Κατά τη Ρωμαϊκή Εποχή οι τραπεζίτες διενεργούσαν τις ίδιες εργασίες και απολάμβαναν μεγάλες τιμές - ενώ ιστορικώς είναι βέβαιον ότι η τραπεζική τέχνη “μεταδόθηκε” από την Αθήνα στη Ρώμη.

- Όταν επήλθε το βαρβαρικό κύμα μετά τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό, επακολούθησε περίοδος πολέμων και οι τράπεζες περιέπεσαν σε παρακμή (γιατί η πίστη αναπτύσσεται μόνο σε ειρήνη), για να εμφανιστούν και πάλι κατά τον Μεσαίωνα. Στους προκαπιταλιστικούς πολιτισμούς η πρώτη τράπεζα που ιδρύθηκε ήταν η Τράπεζα της Βενετίας το 1157 (που επανιδρύθηκε το 1756). Επακολούθησε η Τράπεζα του Αμβούργου το 1719. Όμως η “σύγχρονη” τραπεζική τέχνη έχει τη “βάση της” στις τράπεζες της Αγγλίας και στους πρώτους Άγγλους τραπεζίτες, τους χρυσοχόους, με πρωταίτιους τους Λομβάρδους - εξού και η Lombard Street στο Λονδίνο.

Υπ’ όψιν ότι για την εξέλιξη του τραπεζικού συστήματος έχουν διαμορφωθεί από τον 19ο αιώνα δύο Σχολές Σκέψης με αναφορά στο “τραπεζικό χρήμα”: η Currency School (Νομισματική Σχολή) και η Banking School (Τραπεζική Σχολή).

Όμως πιο κοντά στην εξέλιξη των πραγμάτων φαίνεται να βρίσκεται από τη “Νομισματική Σχολή” η “Τραπεζική Σχολή”. Και τούτο γιατί η “Τραπεζική Σχολή” εγγίζει καλύτερα τη διάκριση μεταξύ του “κεντρικού (εξωτερικού) χρήματος” της Κεντρικής Τράπεζας και του “τραπεζικού (εσωτερικού) χρήματος” των εμπορικών τραπεζών.

Οι τράπεζες δανείζουν ένα προϋπάρχον χρήμα. Έτσι, όμως, δημιουργείται “περαιτέρω χρήμα”, χωρίς, όμως, να μεταβάλλεται ο όγκος του χρήματος. Εάν ο Α καταθέσει 10.000 ευρώ σε μία τράπεζα έχει 10.000 ευρώ. Εάν τα χρήματα αυτά τα δανείσει η τράπεζα στον Β, λόγω του δανείου έχει και ο Β 10.000 ευρώ. Ωστόσο, τα ευρώ δεν είναι 20.000, εφόσον δικαιούνται το ποσό αυτό ο Α και ο Β. Ιδού ένα απλούστατο παράδειγμα ότι το τραπεζικό χρήμα δε δημιουργεί αύξηση ποσότητας του χρήματος. Σε κάθε περίπτωση, η “Τραπεζική Σχολή” δικαιώνεται για την ενεργητική δημιουργία χρήματος - που είναι συνέπεια των πιστώσεων που χορηγούν οι εμπορικές τράπεζες. Χωρίς δάνεια εμπορική τράπεζα δε νοείται και δεν επιβιώνει.

Η παρούσα ανάλυση συνεχίζεται...

 

* Ο Πέτρος Μηλιαράκης δικηγορεί στα Ανώτατα Ακυρωτικά Δικαστήρια της Ελλάδας και στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου (ECHR και GC-EU).

 

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια