Απόψεις

Ο Δημήτρης Κουφοντίνας και το χρέος της Πολιτείας και της κοινωνίας

Η σιωπή διαμορφώνει συνθήκες θανάτου

Όταν η Πολιτεία σιωπά και η όποια Αρχή υπαγορεύεται από ένα αυστηρού χαρακτήρα Δικαίου, τότε κρίνεται αμφίβολο εάν το Σύνταγμα του εκάστοτε κράτους και οι φορείς της κρατικής εξουσίας δύνανται να διαφυλάξουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η σιωπή δεν απαντάει στα προβλήματα

Το 2014 ήμουν μεταπτυχιακός φοιτητής Βιοηθικής. Ήταν ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα με φιλοσοφικό υπόβαθρο, που είχε ως επίκεντρο τα ζητήματα του βίου. Τα μαθήματα ήταν πολλά και διαφορετικά. Είχαμε μαθήματα από τα τμήματα Βιολογίας, Ιατρικής, αλλά και από το τμήμα Νομικής του ΕΚΠΑ και από το Φιλοσοφικών, Κοινωνικών Σπουδών και την Κοινωνιολογία. Το γεγονός ότι σ' ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα υπάρχουν τόσα πολλά και διαφορετικά μαθήματα καταδεικνύει πως ο βίος είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο. Έχει βιολογικές, κοινωνικές, ιατρικές και νομικές προεκτάσεις, οι οποίες συνδέονται μ' έναν φιλοσοφικό προβληματισμό. Ο φιλοσοφικός αυτός προβληματισμός συνιστά τον συνδετικό κρίκο των διαφορετικών προεκτάσεων που συναποτελούν τον βίο ως φαινόμενο.

Και ένα από τα πρώτα μαθήματα που διδάχτηκα αφορούσε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια πρέπει να αποτελεί αντικείμενο σεβασμού. Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει πως ο άνθρωπος οφείλει να σέβεται κάθε ανθρώπινη ύπαρξη. Η καντιανή ηθική διδάσκει πως ο άνθρωπος οφείλει να κατανοεί τον συνάνθρωπό του ως αυτοσκοπό. Επειδή οι άνθρωποι αυτοπροσδιορίζονται ως φορείς Λόγου (ένα χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί τους ανθρώπους από τ' άλλα έμβια όντα), οφείλουν να σέβονται τον κάθε άνθρωπο στην ατομικότητά του. Σεβασμός στην ανθρώπινη ύπαρξη σημαίνει σεβασμός στη δική μου προσωπικότητα και στην προσωπικότητα του άλλου, τον οποίο δε γνωρίζω αλλά τον σέβομαι καθώς αποτελεί ανθρώπινο πλάσμα. Πολύ απλά, η εργαλειοποίηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς δε συνάδει με τους κανόνες της δεοντοκρατικής παράδοσης. Ήταν από τα διδάγματα που μας το είχαν επισημάνει πολλοί διδάσκοντες μέσα από διαφορετικά ακαδημαϊκά εγχειρίδια.

Ο Λόγος, επομένως, είναι ο ενοποιητικός μας κρίκος. Ο Λόγος μάς κάνει να νιώθουμε οικεία με τους συν-ανθρώπους. Όπως μάθαμε κι εγώ και οι συμφοιτητές μου μέσα από τα αναγνώσματα και τις παραδόσεις, ο Λόγος σχετίζεται με την ομιλία, αλλά είναι και η αναγκαία και απαραίτητη συνθήκη ώστε να αποδίδουμε σεβασμό σε κάθε άνθρωπο και να ορθολογικοποιούμε τα πάθη μας. Να εξημερώνουμε τα πάθη μας.

Ο Κουφοντίνας αναμφισβήτητα προκάλεσε μεγάλη δυστυχία σε πολλούς συνανθρώπους μας. Σκότωσε και σίγουρα φέρθηκε απάνθρωπα. Η συμπεριφορά του δεν ήταν σωστή. Καταδικάστηκε. Και ο ίδιος αποφάσισε να κηρύξει απεργία πείνας και δίψας, καθώς θέλησε να παραμείνει στις φυλακές Δομοκού και να μη μεταφερθεί στον Κορυδαλλό, όπως αναφέρουν τα sites. Χρησιμοποίησε ως "όπλο" την ίδια του τη ζωή, με σκοπό να ευαισθητοποιήσει και τις αστυνομικές Αρχές, αλλά και μέλη της κοινωνίας των πολιτών.

Τις τελευταίες ημέρες, όπως μαθαίνουμε από τις Ειδήσεις, η κατάστασή του είναι κρίσιμη και το μέλλον του μοιάζει αβέβαιο εάν δε σιτιστεί. Μάλιστα, πολλές ενώσεις ζητούν την αποδοχή των αιτημάτων του Κουφοντίνα, προκειμένου να σωθεί. Και εδώ τίθεται ένα εύλογο ερώτημα: Τι πρέπει να πράξει η Πολιτεία; Και αφετέρου ποια πρέπει να είναι η ενδεδειγμένη απάντηση των μελών μιας δημοκρατικά ευνομούμενης Πολιτείας, που συμμορφώνονται στο πλαίσιο της καντιανής παράδοσης;

Η Πολιτεία είναι η οργανωμένη πολιτική μηχανή που λαμβάνει και εκτελεί αποφάσεις και πολλές φορές ταυτίζεται με τον μηχανισμό της κυβέρνησης. Η Πολιτεία σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να είναι τιμωρητική μέχρι θανάτου, αλλά οφείλει να δείχνει τον δέοντα σεβασμό στην ανθρώπινη ύπαρξη. Η Πολιτεία οφείλει να καλλιεργεί τις προϋποθέσεις εκείνες πάνω στις οποίες ο άνθρωπος θα καλλιεργεί τις διανοητικές, σωματικές του ικανότητες και δεξιότητες. Τιμώρησε τον Κουφοντίνα, όπως σωστά όφειλε. Από εκεί και πέρα, είναι λανθασμένη και άκρως καταδικαστέα η σιωπή της Πολιτείας, που έμμεσα σπρώχνει έναν άνθρωπο προς τον θάνατο. Η σιωπή διαμορφώνει συνθήκες θανάτου. Όταν η Πολιτεία σιωπά και η όποια Αρχή υπαγορεύεται από ένα αυστηρού χαρακτήρα Δικαίου, τότε κρίνεται αμφίβολο εάν το Σύνταγμα του εκάστοτε κράτους και οι φορείς της κρατικής εξουσίας δύνανται να διαφυλάξουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η σιωπή δεν απαντάει στα προβλήματα.

Ο Δημήτρης Κουφοντίνας δε ζήτησε την ομόφωνη αθώωσή του, αλλά την έγκριση ενός αιτήματος προκειμένου ο ίδιος να έχει καλύτερες συνθήκες ζωής. Ή πιο απλά να νιώθει πιο άνετα. Η Πολιτεία δεν μπορεί απέναντι σε αυτό το αίτημα να κρατάει εκκωφαντική σιωπή, όταν ένας άνθρωπος είναι καταδικασμένος να ζήσει σε όλη του τη ζωή σ' ένα κελί φυλακής και έχει εκτίσει πάνω από 15 χρόνια φυλάκισης. Όσο μεγάλος εγκληματίας κι αν είναι, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει η Πολιτεία να μένει αδιάφορη.

Από την άλλη πλευρά, ως χρήστης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οφείλω να πω πως παρατηρώ σχόλια τύπου «να τον αφήσουμε να πεθάνει» ή «ότι είναι κατώτερος άνθρωπος». Το γεγονός ότι δημιούργησε δυστυχία σε άλλους συνανθρώπους μας, δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να μας κάνει να ενστερνιζόμαστε απόψεις εκδικητικού χαρακτήρα. Όταν επιθυμείς να εκδικηθείς κάποιος για μια παραβατική συμπεριφορά, αυτόματα ο Λόγος ως φορέας δικαιοσύνης ηττάται. Τα κατώτερα ένστικτα κυριαρχούν, με αποτέλεσμα να κυριαρχεί ένα σφαλερό αίσθημα δικαίου. Εάν λοιπόν πεθάνει ο Κουφοντίνας και μάλιστα με αυτόν τον φρικτό τρόπο, θα μας κάνει περισσότερο χαρούμενους;

Εάν πούμε ναι, τότε άνθρωποι δεν είμαστε. Εάν απαντήσουμε ναι, σημαίνει πως δεν κατανοούμε τον όρο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Θα θυμίζουμε περισσότερο μια αγέλη λύκων, που θέλει να αφανίσει το πιο αδύναμο ζώο, καθώς δεν προσφέρει στην αγέλη. Ο Λόγος πρέπει να διαφεντεύει κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα.

Ο Κουφοντίνας μπορεί για κάποιους να είναι ο χειρότερος εγκληματίας του 21ου αιώνα, αλλά αυτό δε μας δίνει κανένα απολύτως δικαίωμα να ασελγήσουμε στον βίο του είτε λεκτικά είτε στηρίζοντας την εκκωφαντική αυτή σιωπή της Πολιτείας. Εάν το κάνουμε, αυτόματα αποκτούμε μια συμπεριφορά πανομοιότυπη με τη δική του. Δείχνουμε ασέλγεια απέναντι στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Βιάζουμε συνειδησιακά την έννοια του κράτους δικαίου, αφού πλέον τη Δικαιοσύνη δε τη χαρακτηρίζουμε με όρους όπως διανεμητική ή διαρθρωτική, αλλά ως μια μορφή εκδίκησης, με σκοπό να προκαλέσει ένα ασυνείδητο χαμόγελο. Και το χαμόγελο αυτό ίσως αποτελεί μια δική μας έξοδο από το ψυχολογικό αδιέξοδο στο οποίο έχουν περιέλθει πολλοί συν-άνθρωποί μας.

Τέλος, τίθεται και ένα άλλο ζήτημα-προέκταση. Εάν εμείς ως ανθρώπινη κοινωνία έχουμε μάθει να φερόμαστε με τρόπο εκδικητικό, τι είδους κράτος δικαίου θα παραχωρήσουμε στις επόμενες γενεές; Εάν ο άνθρωπος συμπεριφέρεται στη βάση της ικανοποίησης των προσωπικής του αντεκδίκησης, τότε σε μερικές δεκαετίες θα οδηγηθούμε, όπως ο Χομπς ανέφερε για την ανθρώπινη φύση, σ' έναν πόλεμο όλων εναντίον όλων. Κανένας δε θα υποχωρεί στις προσωπικές του πεποιθήσεις, αλλά θα είναι δέσμιος ψυχολογικών αδιεξόδων, που θα τις μετουσιώνει σ' ένα ατομικό αίσθημα δικαίου.

Η Πολιτεία κι εμείς ως πολίτες οφείλουμε να πράξουμε με σεβασμό απέναντι στην ανθρώπινη φύση. Κανένας δε θα πρέπει να αισθάνεται δικαιωμένος, νικητής ή ευτυχισμένος εάν πεθάνει ο Δημήτρης Κουφοντίνας. Εάν συμβεί κάτι τέτοιο, τότε αυτόματα ως ανθρώπινη κοινωνία ή καλύτερα ως ένα οργανωμένο σύνολο από ανθρώπινες ατομικότητες έχουμε υποστεί μια μεγάλη ήττα. Είναι εκείνο το δίδαγμα που μας έλεγε στο μάθημα η Σταυρούλα η Τσινόρεμα, πως ακόμη και ο χειρότερος άνθρωπος να βρίσκεται στο εδώλιο του κατηγορουμένου, εμείς δεν έχουμε κανένα απολύτως δικαίωμα να βιαιοπραγήσουμε επάνω του. Γινόμαστε ίδιοι με αυτόν. Ας τον σεβαστούμε ως μια ανθρώπινη ύπαρξη που επιζητάει καλύτερες συνθήκες ζωής.

 

* Ο Νίκος Κοσμαδάκης είναι πολιτικός επιστήμονας (nkosmadakis@ymail.com).

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια