Απόψεις

Ο εκδημοκρατισμός της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης

Προκλήσεις και ευκαιρίες

Η ανθρωπότητα έχει ζήσει τρεις βιομηχανικές επαναστάσεις. Κάποιες χώρες βρίσκονται ήδη στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση, ενώ είναι αναπόφευκτο πως όλα τα κράτη της υφηλίου θα έρθουν σε επαφή με τα επιτεύγματα αυτής τα επόμενα τριάντα χρόνια.

*Γράφει ο Νίκος Κοσμαδάκης

Κάθε Βιομηχανική Επανάσταση σηματοδότησε ένα σύνολο αλλαγών τόσο στη ζωή του ατόμου (και των δραστηριοτήτων του) όσο και της κοινωνίας γενικότερα.

Η 1η Βιομηχανική Επανάσταση σηματοδότησε την εκβιομηχάνιση της παραγωγής, την ανάδυση της αστικής τάξης και την καθιέρωση του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής ως το πλέον αξιόπιστο για τις συναλλαγές των ατόμων και την οικονομία.

Η 2η Βιομηχανική Επανάσταση σηματοδότησε την αρχή της διάδοσης της πληροφορίας. Ο τηλέγραφος, ως πρόγονος του διαδικτύου, εγκαινιάστηκε ως μια μέθοδος διάδοσης της πληροφορίας. Ο ηλεκτρισμός αξιοποιήθηκε στην παραγωγή των προϊόντων, ενώ στοχαστές με κορυφαία παραδείγματα εκείνα του Μαρξ και του Ένγκελς συνειδητοποίησαν την ταξική μορφολογία της κοινωνίας.

Η 3η Βιομηχανική Επανάσταση γέννησε την κοινωνία της γνώσης και της πληροφορικής. Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής καθιερώθηκε ως ένα ηλεκτρονικό σύστημα μέσω του οποίου η γνώση διαχέεται. Απότοκο της 3ης Βιομηχανικής Επανάστασης αποτέλεσε η παγκοσμιοποίηση, ενώ αναπόφευκτο γεγονός αποτέλεσε και ο συνολικός εκδημοκρατισμός των κοινωνιών.

Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση είναι αισθητή σε μερικές μόνο χώρες της Δύσης και δίνει νέες υποσχέσεις στην ανθρωπότητα. Καταρρίπτει την έννοια του ανθρώπου και φέρει στο προσκήνιο την ιδέα του homo-deus (άνθρωπος-θεός). Ουσιαστικά παίρνει σάρκα και οστά η ιδέα συνύπαρξης (αλλά και συγχώνευσης) ρομπότ-ανθρώπου, η οποία πλέον θα καταρρίπτει την περατότητα της ανθρώπινης φύσης. Ο άνθρωπος πλέον δε θα νοείται ως ένα “πεπερασμένο” έλλογο ον, αλλά ως μια οντότητα που οι ορμές και τα συναισθήματά του θα παράγονται με τρόπο μηχανικό. Ασθένειες που ταλαιπωρούν την ανθρωπότητα, όπως τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα και οι καρδιαγγειακές παθήσεις, θα εξαφανιστούν, αφού θα είναι δυνατή η άμεση παρέμβαση στο ανθρώπινο γονιδίωμα.

Ο νέος κόσμος έχει ξεκινήσει να ανατέλλει μέσα από την αυτοματοποιημένη οδήγηση, αλλά και την τεχνητή νοημοσύνη, η οποία εφαρμόζεται σταδιακά σε πολλά πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας. Το αποτέλεσμα είναι να αλλάξουν οι εργασιακές σχέσεις, καθώς τα πάντα θα λειτουργούν αυτοματοποιημένα. Το πολιτικό σύστημα δε θα χαρακτηρίζεται από τη διαμάχη Αριστεράς-Δεξιάς, ενώ ιδεολογικές αντιπαραθέσεις τύπου “ελεύθερη αγορά ή κεντρικά σχεδιασμένη αγορά” δε θα υφίστανται.

Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες ωστόσο θα συνεχίζουν να υφίστανται. Οι πολίτες που διαμένουν σε κράτη τα οποία μένουν μακριά από τις εξελίξεις (τριτοκοσμικές χώρες, ασιατικές χώρες) θα βρίσκονται σε δυσχερέστερη θέση από τους πολίτες των ΗΠΑ και της Δυτικής Ευρώπης. Ο κάτοχος γνώσης θα έχει τη δυνατότητα να φέρει μια πραγματική επανάσταση στη χώρα του, η οποία θα βασίζεται στις κατακτήσεις και στα επιτεύγματα της νέας εποχής.

Η νέα εποχή ωστόσο φέρνει αβεβαιότητες, οικονομικές και κοινωνικές. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει εκ νέου να σκεφτούμε ως ανθρωπότητα το είδος της τεχνολογίας που θα κυριεύσει τη ζωή μας και να θέσουμε ερωτήματα βιώσιμης ευημερίας για την ανθρωπότητα.

Η ανθρωπότητα δεν είναι ποσότητα. Είναι η κοινή μας καταγωγή, και ειδοποιός διαφορά μας έναντι των υπόλοιπων έμβιων όντων είναι η Λογική, η οποία εκφράζεται τόσο με τη δυνατότητα έκφρασης έναρθρου λόγου όσο και με νοητική διαδικασία εξαγωγής συμπεράσματος σύμφωνα με κάποιους συλλογισμούς. Το βασικό “όπλο” του ανθρώπου απέναντι στην αφηρημένη και για πολλά χρόνια αινιγματική Φύση είναι η Λογική. Πλέον, την έχουμε υπερκαλλιεργήσει και αυτό το “όπλο” ενδέχεται να στραφεί εναντίον μας. Και οφείλουμε ως ανθρωπότητα, ως είδος, να λάβουμε τις ορθές αποφάσεις.

Και εδώ έρχεται η έννοια της ευθύνης. Ευθύνη σημαίνει πως είμαι υπόλογος. Και η εκάστοτε κοινωνία των πολιτών οφείλει να αποφασίσει για το αναπόφευκτο μέλλον. Αυτό θα πραγματοποιηθεί μόνο μέσα από την αμερόληπτη και ουδέτερη περιγραφή των αποτελεσμάτων των κατακτήσεων της βιοτεχνολογικής επανάστασης (από τους experts). Η κοινωνία πρέπει να πάρει θέση, έχοντας ενημερωθεί για τις ανακατατάξεις που θα φέρει η 4η Βιομηχανική Επανάσταση.

Κοινωνία και επιστήμη πρέπει να ξεκινήσουν έναν διάλογο χωρίς τέλος. Να υπάρξει διαβούλευση, δηλαδή ανταλλαγή επιχειρημάτων γύρω από τη «βιώσιμη ευημερία», όπως υπόσχεται η 4η Βιομηχανική Επανάσταση. Η επιστήμη δεν μπορεί να δράσει εκτός κοινωνικού πεδίου. Οφείλει να υπηρετεί την κοινωνία με κάθε κόστος χωρίς να ενσωματώνει στο αφήγημά της σκοπιμότητες ή κοινωνικές αναφορές που απαξιώνουν τον συγκροτησιακό της σκοπό.

Κατόπιν, οι πολίτες οφείλουν να συζητήσουν σ’ έναν χώρο ανοικτό και σ’ έναν συγκεκριμένο χρόνο. Ο κάθε συνομιλητής θα έχει την προνομιακή δυνατότητα να εκφράσει τη διαφορετική του άποψη, η οποία ενδέχεται να στηρίζεται σε διαφορετικά αξιακά θεμέλια. Ακόμη και η πλέον διφορούμενη αντίληψη πρέπει να γίνει σεβαστή, αρκεί να στηρίζεται σε στέρεες βάσεις.

Για παράδειγμα, εάν ένα κατασκεύασμα της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης θεωρηθεί πως βλάπτει την αφηρημένη ιδέα του θεού (αναφέρομαι γενικά στην ύπαρξη θεϊκής οντότητας και όχι αποκλειστικά στην έννοια του χριστιανικού Θεού που την ασπάζεται το μεγαλύτερο μέρος της υφηλίου), και υπάρχει ορθή θεωρητική επιχειρηματολογία, η άποψη των ανθρώπων αυτή πρέπει να γίνει σεβαστή όσο μικρή ή μεγάλη μερίδα ανθρώπων ασπάζεται μια τέτοια άποψη.

Προτού η επιστήμη αποκαλύψει τα επιτεύγματα και τα νέα δεδομένα που θα φέρει στη ζωή των ατόμων η 4η Βιομηχανική Επανάσταση, πρέπει να έχουν συγκροτηθεί οι όροι γέννησης ενός διαβουλευτικού και επικοινωνιακού χώρου. Επίκεντρο της συζήτησης θα είναι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η αξίωση δηλαδή απόλυτου σεβασμού της ανθρώπινης φύσης, μέσα από τις νέες κατακτήσεις της ανθρωπότητας.

Ο πολίτης πρέπει να κατανοήσει τον ρόλο του ως μέλος μιας διαδικασίας η οποία θα προάγει ή όχι την ανθρωπότητα. Η στάση του θα είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τον εκδημοκρατισμό της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, ενώ η όποια απόφασή του πρέπει να αποτελέσει προϊόν αντικειμενικής και αμερόληπτης ενημέρωσης.

Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση έχει ξεκινήσει. Και οφείλουμε ως είδος να την αναστοχαστούμε και να πράξουμε τα δέοντα. Μακριά από εμμονές και δογματισμούς τύπου «η επιστήμη έχει την πρωτοκαθεδρία και γνωρίζει να διοικεί την ανθρωπότητα»... Ο άνθρωπος πρέπει να πράξει με γνώμονα το κοινωνικά ωφέλιμο. Να γίνει συλλέκτης πληροφοριών και να κατανοήσει τη νέα γνώση. Να μετουσιωθεί σ’ ένα άλλο υποκείμενο, ορθολογικό. Να μπολιαστεί με μια άλλη νοοτροπία η οποία δε θα χαρακτηρίζεται από απάθεια όπως είναι η στάση του πολίτη σήμερα σε άλλες δραστηριότητες. Η επιστήμη οφείλει να κοινωνικοποιηθεί και να ενσωματώσει έναν πιο κανονιστικό Λόγο, κάνοντας σαφή τα όρια της σημερινής γνώσης.

* Ο Νίκος Κοσμαδάκης είναι πολιτικός επιστήμονας (nkosmadakis@ymail.com).

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια