Απόψεις

Η νέα δεκαετία των στόχων και των προκλήσεων

Μια δύσκολη δεκαετία έφυγε από τη ζωή του Έλληνα και της Ελληνίδας. Και μια νέα δεκαετία έκανε την εμφάνισή της, η οποία είναι μπολιασμένη με αισιοδοξία και αυτοπεποίθηση. Κανένας δεν ανέμενε άλλωστε πως η λήξη του οικονομικού έτους 2009 θα σήμαινε λίγους μήνες μετά την ένταξη της χώρας μας σε έκτακτους μηχανισμούς οικονομικής στήριξης, ενώ η χρεωκοπία ήταν ένα πιθανό σενάριο της χώρας μας στα χρόνια που ακολούθησαν.

*Γράφει ο Νίκος Κοσμαδάκης


Αλλά και σε πολιτικό επίπεδο, οι αλλαγές ήταν συγκλονιστικές. Το ΠΑΣΟΚ, η μεγάλη κοινωνική “ναυαρχίδα” της δεκαετίας του 1980, κατέρρευσε. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ένα κόμμα που γεννήθηκε μέσα από τη Ριζοσπαστική Αριστερά, κυβέρνησε και μάλιστα η διακυβέρνησή του ξεπέρασε χρονικά διακυβερνήσεις άλλων κομμάτων με πιο πλούσια μεταπολιτευτική ιστορία. Είδαμε επίσης την κοινοβουλευτική παρουσία ενός εθνικιστικού κόμματος, όπως η Χρυσή Αυγή.
Η περασμένη δεκαετία θα πρέπει να έχει αποτυπωθεί στη συνείδηση του Έλληνα και της Ελληνίδας ως η πιο δύσκολη δεκαετία της Μεταπολίτευσης. Μέχρι και το 2009, οι διαφορές των πολιτικών κομμάτων ήταν μικρές και αστείες. Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ λογομαχούσαν πάνω σε συμπεριφορές, νομοσχέδια μέσα από τα οποία το κάθε κόμμα ήθελε να επιβάλει την ιδεολογική του γραμμή.


Η ελληνική οικονομική κρίση, όχι ως οικονομικό γεγονός, αλλά ως είδηση, ξεκίνησε με παράδοξο τρόπο. Από ένα ακριτικό νησί, το Καστελόριζο. Η γέννησή της όμως ξεκίνησε μερικές δεκαετίες νωρίτερα.


Τύπος, πολιτική εξουσία, ακαδημαϊκός κόσμος και η κοινωνία των πολιτών γενικότερα συζητούσαν για το «τις πταίει;». Ποιος ευθύνεται για την αισχρή οικονομική κατάσταση της χώρας μας; Ευθύνεται ο πολιτικός κόσμος ο οποίος είναι ο διαχειριστής της εθνικής μας οικονομίας ή αλλιώς του μεγάλου κρατικού ταμείου; Ευθύνεται η νοοτροπία μας ως μεσογειακού λαού, όπως αναφέρθηκε στη γέννηση της οικονομικής κρίσης;
Ευθύνεται το παραγωγικό μας μοντέλο; Ευθύνονται η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωζώνη, μέσα από την ένταξή μας στο “σκληρό” νόμισμα του ευρώ, που δε μας είχαν ενημερώσει για τις δημοσιονομικές ανισορροπίες που θα φέρει σε μια οικονομία ανεπαρκή όπως τη δική μας;
Αυτά ήταν τα μεγάλα ερωτήματα που μέχρι και σήμερα, δέκα χρόνια μετά, κάνουν αισθητή την παρουσία τους τόσο σε επιστημονικές δημοσιεύσεις οικονομολόγων, όσο και στον έντυπο Τύπο. Εάν θέλουμε να δώσουμε απάντηση με τη χρονική απόσταση που έχουμε, οφείλουμε να υποστηρίξουμε πως η Ελλάδα δεν είχε το κατάλληλο πολιτικό προσωπικό τις περασμένες δεκαετίες, ενώ οι πολίτες ήταν θύματα και θύτες ταυτόχρονα. Το παραγωγικό μας μοντέλο είχε μη στέρεες βάσεις, ενώ η λέξη “μεταρρύθμιση” μπήκε κάπως καθυστερημένα στο λεξιλόγιο του πολιτικού κόσμου.


Στην επιστήμη, τίποτα δε συμβαίνει τυχαία. Έτσι και στην οικονομική επιστήμη η κρίση ήταν αποτέλεσμα πολλών και διαφόρων παραγόντων. Η μεγαλύτερη ευθύνη, ωστόσο, ανήκει σε μας. Αυτό βέβαια δεν αποσιωπά το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική παρουσίασε αρκετές ελλείψεις που έγιναν αισθητές μετά το 2007, οπότε και ξέσπασε η κρίση στον ευρωπαϊκό κόσμο. Η Ελλάδα, όμως, έπασχε από τη σύστασή της από δύο σοβαρά και χρόνια νοσήματα. Ο οικονομικός ανορθολογισμός σε συνδυασμό με τον καλπάζοντα λαϊκισμό της Μεταπολίτευσης δημιούργησαν ένα θολό τοπίο, όπου η σύνεση και η σοβαρότητα απουσίαζαν από την ελληνική περίπτωση.


Η οικονομική κρίση ανήκει πια στον παρελθόν και είμαι πλέον σίγουρος πως γίναμε καλύτεροι μαθητές μετά τα παθήματα που λάβαμε. Πριν όμως κλείσει η δεκαετία, πάλι αποδειχτήκαμε ανίσχυροι και αδαείς απέναντι σ’ έναν επικείμενο κίνδυνο. Και μιλάω για την ελληνική εξωτερική πολιτική, η οποία υπάγεται στα ζητήματα υψηλής πολιτικής.


Τόσες δεκαετίες δεν είχαμε τη φρόνηση να οριοθετήσουμε την ελληνική ΑΟΖ, ζήτημα διμερές. Παράλληλα, εφαρμόζαμε τόσα χρόνια τη στρατηγική κατευνασμού όσον αφορά την Τουρκία. Οι θεωρίες της “γαλάζιας πατρίδας” υπήρχαν από τη δεκαετία του 1970. Ο Ερντογάν όμως επιδιώκει να τις κοινοποιεί το τελευταίο χρονικό διάστημα, καθώς θέλει να καταστήσει την Τουρκία όχι απλά ισχυρή περιφερειακή δύναμη της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά ισχυρή χώρα που θα είναι σε θέση να ρυθμίζει γεγονότα και καταστάσεις σε όλη την υφήλιο.
Η ισχυρή παρουσία της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο είναι παθογένεια του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Γνωρίζαμε πως η Τουρκία είναι ένας δυνατός παίκτης στη διεθνή σκηνή και εμείς απαξιώσαμε το διάλογο με τις γειτονικές μας χώρες. Και τώρα, η Τουρκία έχει ανοίξει τις δαγκάνες της.
Δεν υπάρχουν αποδιοπομπαίοι τράγοι. Σίγουρα όμως η ελληνική οικονομική κρίση και η τουρκική προκλητικότητα είναι δύο κρίσιμα γεγονότα που υποδεικνύουν τόσο το έλλειμμα γνώσης που έχουμε, όσο και την αδυναμία προνοητικότητας.


Και τώρα μια νέα δεκαετία ξεκινάει και στην Ελλάδα με νέους στόχους, έχοντας μάθει από τα παθήματα του παρελθόντος. Πρώτα όμως οφείλει να απαντήσει στην τουρκική προκλητικότητα όχι με τη δημιουργία θερμού επεισοδίου τη δεδομένη στιγμή, αλλά ενισχύοντας τις διμερείς σχέσεις με Αίγυπτο, Κύπρο και τις ισχυρές χώρες της Ευρώπης, όπως η Γαλλία. Παράλληλα, ο πρωθυπουργός οφείλει μεγάλο μέρος του Πολεμικού Ναυτικού να το στείλει στην περιοχή μεταξύ Νοτιοανατολικής Κρήτης και του συμπλέγματος Καστελόριζου, στέλνοντας ηχηρό μήνυμα πως οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις είναι παρούσες. Σε επίπεδο κρατικού προϋπολογισμού, πρέπει να αυξηθούν τα κρατικά κονδύλια, ενώ είναι η απαραίτητη η εκπαίδευση και η στελέχωση των Ένοπλων Δυνάμεων. Η περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου είναι μια “θερμή” περιοχή που συγκεντρώνει ενδιαφέρον σε παγκόσμιο επίπεδο και η Ελλάδα πρέπει να ταχθεί υπέρ των δυτικών, προοδευτικών και δημοκρατικών χωρών.


Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα οφείλει να δημιουργήσει ένα νέο παραγωγικό μοντέλο. Η εθνική οικονομία μας οφείλει πλέον να μετασχηματιστεί και να εντάξει τις κατακτήσεις της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης και της τεχνολογικής επανάστασης σ’ ένα γενικότερο πλαίσιο φιλοδοξιών και δυνάμει επιτεύξιμων στόχων ώστε η Ελλάδα να αναπνεύσει. Η ψηφιοποίηση του ελληνικού δημόσιου τομέα στην κατεύθυνση αυτή αποτελεί ανοικτή πρόκληση.
Παράλληλα, η Ελλάδα οφείλει να δημιουργήσει ένα ισχυρό δίχτυ προστασίας για τις ευάλωτες ομάδες πληθυσμού. Οφείλει να δημιουργήσει ένα νέο ασφαλιστικό σύστημα, το οποίο θα υπερβαίνει τις αδυναμίες του υπάρχοντος διανεμητικού ασφαλιστικού συστήματος. Η εκπαίδευση πρέπει να απαλλαγεί από τις απομνημονευτικές ικανότητες του μαθητή και της μαθήτριας, ενώ πρέπει να δημιουργηθούν μηχανισμοί που θα εξασφαλίζουν τη δημόσια πρόσβαση στο ΕΣΥ. Δηλαδή, πρέπει να γίνει σοβαρή προσπάθεια ώστε να διαγράψουμε τις “κακοτοπιές” της Μεταπολίτευσης.
Η νέα δεκαετία οφείλει να είναι προοδευτική και καινοτόμα. Η Ελλάδα οφείλει να διεκδικήσει εκ νέου μια ισχυρή θέση στην Ευρώπη και να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. Να κοιτάξει την πραγματικότητα, η οποία την καλεί να λάβει τις σωστές αποφάσεις ώστε να γίνει τις επόμενες δεκαετίες δυνάμει ενεργειακός κόμβος.
Τέλος, η Ελλάδα οφείλει να ενισχύσει τους θεσμούς της. Ενίσχυση των θεσμών σημαίνει ενδυνάμωση της Δημοκρατίας. Σημαίνει αποτελεσματικότερη διοίκηση και διαχείριση της κρατικής εξουσίας. Και δυστυχώς, η τελευταία συνταγματική αναθεώρηση κατέδειξε την ανάγκη ενίσχυσης των θεσμών, καθώς κρίσιμες ρυθμίσεις απορρίφθηκαν, όπως ο διαχωρισμός Εκκλησίας-Κράτους. Η ενίσχυση των θεσμών σημαίνει ταυτόχρονα και καλύτερα ποιότητα ζωής για τους πολίτες που ζουν εντός μιας δημοκρατικής χώρας.


Η νέα κυβέρνηση οφείλει να προετοιμάσει τον δρόμο για μια δεκαετία που η Ελλάδα δε θα είναι ουραγός των ευρωπαϊκών εξελίξεων, αλλά θα συμβάλει στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Αυτό θα επιτευχθεί μόνο εάν η χώρα μας αποκτήσει αυτοσεβασμό και “σβήσει” τα κακώς κείμενα και τις χρόνιές της παθογένειες. Η Ελλάδα οφείλει να αναγεννηθεί, θέτοντας σταδιακούς στόχους και προκλήσεις για ένα ποιοτικότερο αύριο.

* Ο Νίκος Κοσμαδάκης είναι πολιτικός επιστήμονας (nkosmadakis@ymail.com).

ΤΑ ΝΕΑ του neakriti.gr ΣΤΟ Google News

Τα δημοφιλέστερα του 24ώρου

Σχόλια