Απόψεις

«Μεταδημοκρατία» και «Δημοκρατία»

Ένα άρθρο του Πέτρου Μηλιαράκη

Ο γράφων έχει την άποψη ότι, ο προσφάτως εισαχθείς όρος στην πολιτική, οικονομική και νομική φιλολογία: «μεταδημοκρατία» θα πρέπει να διευκρινιστεί δεόντως, καθόσον οι όροι «παγκοσμιοποίηση», ή «νεοφιλελευθερισμός» είναι πλέον πιο οικείοι, τουλάχιστον με το «τι» εννοείται με τους όρους αυτούς, γενικώς.

Γράφει ο κ. Πέτρος Μηλιαράκης *

Άλλωστε, υφίσταται εκτεταμένη φιλολογία τόσο περί την «παγκοσμιοποίηση» όσο και περί το «νεοφιλελευθερισμό» αν και κατ’ ουσίαν οι όροι αυτοί ταυτίζονται. Ελάχιστοι όμως είναι οι συγγραφείς και οι αρθρογράφοι που έχουν διασυνδέσει την έννοια της «παγκοσμιοποίησης» και του «νεοφιλελευθερισμού» με την έννοια της «μεταδημοκρατίας», παρά την «διεύρυνση» των σχετικών δοκιμίων. Με τούτα τα δεδομένα λίαν επιγραμματικώς, λόγω χώρου, υπ’ όψιν τα εξής:

  • ο όρος «μεταδημοκρατία» στην μεταδημοκρατία εποχή.

Η έννοια της «μεταδημοκρατίας» στην εποχή της παγκοσμιοποίησης εστιάζει σε μια βασική διαπίστωση, στο ότι: απονέμεται πρωτοκαθεδρία στην οικονομία και μάλιστα στην οικονομία που είναι αντίθετη ή έστω ουδέτερη με την πολιτική. Επίσης απονέμεται νομικοπολιτική υπεροχή στην Αρχή της Αποδοτικότητας.

Η παραπάνω τοποθέτηση εισάγει μια «διχοτόμηση» στις έννοιες μεταξύ «της πολιτικής και της οικονομίας». Αυτή όμως η διχοτόμηση μεταξύ της πολιτικής και της οικονομίας είναι δυνατή μόνο εάν η πολιτική περισταλεί απλώς στη διοίκηση και στη διαχείριση των «αποφάσεων» ή των όποιων «άτυπων εντολών» της οικονομίας.

Έτσι όμως, με τη διχοτόμηση αυτή αναιρείται και ακυρώνεται η όποια ουσιαστική σχέση και αλληλεξάρτηση των κοινωνικών δυνάμεων και των παραγωγικών σχέσεων, ενώ, αδιστάκτως εισάγεται η πλήρης και ανεξέλεγκτη κυριαρχία των αγορών, των χρηματιστηρίων και του αφηρημένου χρήματος. Εγκαθιδρύεται δηλαδή ένας «οικονομικός ολοκληρωτισμός» ο οποίος δεν συστοιχείται με το δημοκρατικό πολιτικό σύστημα, «με ανθρώπινες αξίες» εκτός αγοράς.

  • η μεταμοντέρνα εποχή.

Υπό τις προαναφερόμενες συνθήκες, το δόγμα της «μεταδημοκρατίας» στη «μεταμοντέρνα εποχή» της μεταβιομηχανικής κοινωνίας και οικονομίας και της ψηφιακής εποχής, δεν είναι δυνατό να γίνει αποδεκτό. Και τούτο γιατί το συγκεκριμένο δόγμα επιχειρεί την καθιέρωση νέας τάξης πραγμάτων, σύμφωνα με το οποίο η πολιτική (πρέπει να) υποτάσσεται στην οικονομία. Επιχειρείται, κοντολογίς, πρωτοκαθεδρία της οικονομίας έναντι της πολιτικής. Έτσι όμως «επιδιώκεται» η συγκρότηση μιας συντεταγμένης μεν Πολιτείας στις αξιώσεις όμως της ελεύθερης (και κατά μία αυθαίρετη εκδοχή) και αυτορυθμιζόμενης αγοράς, που ωστόσο λόγω της ψηφιακής εποχής θα μετεξελιχθεί σε βραχύ χρόνο σε «χάος διοίκησης» στην παγκόσμια, στην ευρωπαϊκή ενωσιακή και όπου ακόμη μπορεί να λειτουργεί αμιγώς, και στην κάθε εθνική οικονομία χωριστά.

  • η ελληνική έννομη τάξη ως υπόδειγμα δημοκρατίας.

Με βάση την προαναφερόμενη γενική προσέγγιση υπ’ όψιν τα εξής:

Το δημοκρατικό πολίτευμα νομιμοποιείται με κριτήρια πολιτικά-κοινωνικά και όχι με κριτήρια αμιγώς οικονομικά. Αυτή ακριβώς είναι η ελληνική νομική τάξη στην οποία δεν μπορεί να βρει «έρεισμα» η θεωρία της «μεταδημοκρατίας».

Για παράδειγμα, στην ελληνική νομική και κατ’ επέκταση λόγω σεβασμού στο Σύνταγμα, πολιτική τάξη, ο συνταγματικός κανόνας της παρ. 1 του άρθρου 25 του Ελληνικού Συντάγματος κατά το μέρος που αναφέρεται στα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου, προδήλως εισάγει την Αρχή του Κοινωνικού Κράτους Δικαίου. Εγκαθιδρύει δε ο συγκεκριμένος κανόνας την διπλή νομική οντότητα του ανθρώπου, καθόσον ο άνθρωπος αναγνωρίζεται από το ελληνικό Σύνταγμα αφενός ως «ατομική οντότητα» και αφετέρου ως «μέλος της κοινωνικής οντότητας».

Για κάθε μια δε απ’ αυτές τις «νομικές οντότητες - καταστάσεις» του ανθρώπου, δηλαδή της «ατομικότητας» και της «κοινωνικότητας», η ελληνική έννομη τάξη παραπέμπει σε διαφορετικό κανονιστικό πλαίσιο δικαιωμάτων - και υποχρεώσεων.

Έτσι, το ελληνικό Σύνταγμα (για να επιμείνουμε στα του ελληνικού νομικού και πολιτικού πολιτισμού) διακρίνει δύο νομικές κατηγορίες της ανθρώπινης προσωπικότητας:

α) εκείνη του ιδιώτη ή αστού (bourgeois ή Burgher) και

β) εκείνη του πολίτη (citoyen ή citizen).

Ειδικώς για τη διάκριση του ατόμου (ανθρώπου) ως πολίτη, ο Έλληνας συντακτικός νομοθέτης αναφέρεται ευθέως στα πολιτικά δικαιώματα, τα οποία ιδρύονται κανονιστικώς και προστατεύονται από τους αυστηρούς κανόνες του Συντάγματος.

Ασφαλώς δε το ελληνικό Σύνταγμα αναδεικνύει τον άνθρωπο ως πολίτη και αναγνωρίζει την πολιτική του δράση ως δικαίωμα συμμετοχής στην πολιτική ζωή της Χώρας, με τον σκληρό πυρήνα της συνταγματικής τάξης, δυνάμει της μη αναθεωρητέας διάταξης της παρ. 1 του άρθρου 5 του Συντάγματος.

Με τούτα τα δεδομένα, η ελληνική έννομη τάξη σε απάντηση της θεωρίας της «μεταδημοκρατίας» αναγνωρίζει την κοινωνική ολότητα σε ιδιωτική και πολιτική. Έτσι:

α) στην ιδιωτική σφαίρα ανήκει κατά τεκμήριο, η οικονομία και

β) στη δημόσια σφαίρα ανήκει θεσμικώς η άσκηση της πολιτικής εξουσίας και επί της οικονομίας, όπως, όμως, επιτάσσει το άρθρο 106 του Συντάγματος, δυνάμει του οποίου:

  • για την εδραίωση της κοινωνικής ειρήνης και την προστασία του γενικού συμφέροντος, το κράτος προγραμματίζει την οικονομική δραστηριότητα επιδιώκοντας να εξασφαλίσει την οικονομική ανάπτυξη όλων των τομέων της οικονομίας.

Και τούτο γιατί σε κάθε περίπτωση η παραγωγή της πολιτικής στο κοινωνικό και οικονομικό πεδίο, δεν αφορά καταστάσεις αποκομμένες από την κοινωνική βάση του πολιτεύματος. Το εποικοδόμημα δε οφείλει να λειτουργεί στο πλαίσιο-περίγραμμα κράτους δικαίου. Άλλωστε:

Προφανές είναι ότι οι οικονομικοί σκοποί δεν επιδιώκονται και δεν επιτυγχάνονται μέσα από ένα κοινωνικό κενό. Απαράβατη όμως και ανένδοτη προϋπόθεση για το δημοκρατικό πολίτευμα είναι η λαϊκή κυριαρχία, όπου κυρίαρχος είναι ο Λαός, ως η μόνη πηγή εξουσίας. Στην Δημοκρατία το τεκμήριο της αρμοδιότητας υφίσταται υπέρ του Λαού και όχι υπέρ των δρώντων στην οικονομία. Όποιο συνεπώς, εγχείρημα ανάδειξης «της οικονομίας» ως κύριου ρυθμιστικού παράγοντα στην άσκηση πολιτικής εξουσίας, συνεπάγεται τη φαλκίδευση του χαρακτήρα του δημοκρατικού πολιτεύματος στο οποίο Ανώτατο Όργανο εξουσίας είναι μόνο ο Λαός, όπου στον κάθε πολίτη ανήκει και αναλογεί το αυτό ποσοστό κυριαρχίας.

* O Πέτρος Μηλιαράκης δικηγορεί στα Ανώτατα Ακυρωτικά Δικαστήρια της Ελλάδας και στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου (ECHR και GC-EU).

Σχόλια