Απόψεις

Πώς πρέπει να σκεφτόμαστε;

Ο Λόγος πρέπει να είναι το “όπλο” του κάθε ατόμου

Καθημερινά, ο άνθρωπος χρησιμοποιεί χιλιάδες λέξεις για να εκφράσει κάποιο νόημα

Γράφει ο Νίκος Κοσμαδάκης*

Χρησιμοποιεί ουσιαστικά, ρήματα... Χρησιμοποιεί και επιθετικούς προσδιορισμούς, οι οποίοι προσδίδουν μια ιδιότητα ή ένα χαρακτηριστικό στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο. Πολλές φορές έχουμε συνδέσει μερικά πρόσωπα με συγκεκριμένα επίθετα.

Εάν ο Γιώργος, για παράδειγμα, είναι έξυπνος, τότε σημαίνει πως κάτι κάνει σωστά. Είναι μια ιδιότητα που είτε την έχουμε προσδώσει εμείς στο συγκεκριμένο άτομο, είτε το κοινωνικό σύνολο τον έχει χαρακτηρίσει ή προσδιορίσει με αυτόν τον τρόπο.

Πολλές φορές, ένας επιθετικός προσδιορισμός ή ένας χαρακτηρισμός δεν είναι καθόλου καλός. Υποβαθμίζει το άτομο. Το μετατρέπει σε κάτι υποδεέστερο. Ένας χαρακτηρισμός είναι αρκετός ώστε το άτομο να αλλοτριωθεί συνειδησιακά. Ένα αρνητικό σχόλιο σ’ ένα άτομο, το οποίο αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά στη συνειδησιακή κατάσταση μιας πλειοψηφίας είναι αρκετό ώστε να λειτουργήσει καταστρεπτικά για το άτομο.

Πολύ απλά, ένα σχόλιο είναι ένα νοητικό ή συνειδησιακό προϊόν που φέρει μια πλειοψηφία. Η παντοδυναμία της πλειοψηφίας είναι εμφανής όχι μόνο όταν αναφερόμαστε σε κοινωνικά ή πολιτικά μεγέθη, αλλά και στον λόγο.

Δεν είναι όμως μόνο η διατύπωση μιας πρότασης που μπορεί να λειτουργήσει προσβλητικά για ένα άτομο μεμονωμένα. Είναι και οι αφηρημένες και γενικές προτάσεις, οι οποίες με την πάροδο των χρόνων αποκτούν μια συνέχεια. Για παράδειγμα: Εάν είσαι ομοφυλόφιλος, είναι ένα άσχημο γεγονός. Είναι μια πρόταση που έχει διαμορφωθεί μέσα από μια πλειοψηφία. Οι πατριαρχικές οικογένειες αναπτύχθηκαν εντός των κλειστών κοινωνιών και η όποια διαφορετική φωνή καταπνιγόταν. Στις δεκαετίες του 1940-1950, ένας ομοφυλόφιλος άνθρωπος θεωρούταν ψυχικά ασθενής. Και το ερώτημά μου είναι πηγαίο: Γιατί μια πλειοψηφία να οριοθετεί τους όρους της αξιοπρέπειας μιας μειονότητας και ακόμη ενός ατόμου; Νομιμοποιείται η εκάστοτε πλειοψηφία να χαρακτηρίζει ανθρώπους σε κοινωνικά χρήσιμους ή μη;

Η απάντηση είναι «όχι». Καμία πλειοψηφία δεν πρέπει να βάζει όρια σε οποιαδήποτε μειονότητα. Ωστόσο, στη σύγχρονη εποχή δεν έχει ξεπεραστεί αυτό το ερώτημα και πάντοτε μια παντοδύναμη πλειοψηφία καθορίζει τον βίο συγκεκριμένων ανθρώπων και μειονοτήτων. Πώς πρέπει να ξεπεραστεί; Και πώς τέλος πάντων να σκεφτόμαστε;

Η απάντηση είναι μία. Με βάση τον Λόγο, όχι με την ικανότητα που έχουμε να χαρακτηρίζουμε πρόσωπα ή καταστάσεις, αλλά με την ικανότητα να σκεφτόμαστε στη βάση ορθολογικών προτιμήσεων. Ποιος μας λέει ότι ο Γιώργος είναι κοινωνικά πιο χρήσιμος από τον Ιωάννη; Ή γιατί πρέπει ο Χριστόφορος να είναι ικανότερος από την Άννα γιατί είναι απλά γυναίκα;

Αυτά τα ερωτήματα πρέπει να τεθούν στη βάση της Λογικής. Η Λογική πρέπει να κυριεύει. Εάν λοιπόν ο κάθε άνθρωπος σκεφτόταν πως ένας χαρακτηρισμός μπορεί να βλάψει ανεπανόρθωτα την προσωπικότητα του άλλου υποκειμένου, τότε ο όποιος χαρακτηρισμός θα θεωρούνταν όχι απλά περιττός, αλλά και καταδικαστέος. Όπως επίσης και κάθε άλλη πρόταση η οποία διεκδικεί την τάση να γίνει παράδοση στη συνείδηση των ατόμων.

Ο Λόγος πρέπει να είναι το “όπλο” του κάθε ατόμου και στη βάση του να αντιλαμβάνεται το άλλο υποκείμενο ως φορέας ίσης ηθικής ικανότητας. Και αυτό είναι, δυστυχώς, ένα μάθημα που έχει ξεχαστεί, καθώς ο Διαφωτισμός το έχει αναδείξει. Και όμως πρέπει να το ξαναθυμηθούμε, ώστε να απομακρυνθούμε από τη σύγχρονη άγνοια και τα στερεότυπα.

 

* Ο Νίκος Κοσμαδάκης είναι πολιτικός επιστήμονας (nkosmadakis@ymail.com).

 

Σχόλια